Η πορεία των εργατικών «ατυχημάτων» που αναγγέλθηκαν από το 2017 μέχρι το 2024

Στον ίδιο ντορό κινείται και η σημερινή κυβέρνηση της ΝΔ, που ολοκλήρωσε την προσπάθεια αυτή αλλάζοντας ακόμα και τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για τον χαρακτηρισμό ενός θανάτου στον χώρο εργασίας ως εργατικού δυστυχήματος, και με αυτόν τον τρόπο αποκρύπτει τους μισούς και πλέον θανάτους εργατών στους χώρους δουλειάς.

Το πώς γίνεται αυτό το παρουσιάζουμε αμέσως παρακάτω, επειδή όμως ο υφυπουργός Εργασίας Κ. Καραγκούνης με περίσσιο θράσος προκάλεσε το ΚΚΕ και τον «Ριζοσπάστη» να ...αποδείξουν όσα λένε - σαν μην το κάνουν ήδη - σημειώνουμε εκ των προτέρων ότι πηγές των στοιχείων που παρουσιάζουμε είναι οι Εκθέσεις της Επιθεώρησης Εργασίας, οι θέσεις του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, EU - OSHA (όργανο της ΕΕ), και τα σχετικά ρεπορτάζ που έχουν δημοσιευτεί στην εφημερίδα μας. Οπότε, διαβάζοντάς τα η κυβέρνηση ας επιχειρήσει να τα ...διαψεύσει.

Σημειώνουμε εξαρχής ότι από τα θανατηφόρα εργατικά «ατυχήματα» δεν δημοσιοποιούνται πλέον όσα κρίνεται αυθαίρετα ότι οφείλονται σε παθολογικά ή σε τροχαία αίτια. Ακόμα χειρότερα, από τη στιγμή που ένας θάνατος εργαζόμενου αποδοθεί σε παθολογικά ή τροχαία αίτια, η Επιθεώρηση Εργασίας δεν τον διερευνά καν. Ετσι, όχι μόνο θάβονται ως στοιχεία οι θάνατοι αυτοί, αλλά δεν διερευνάται αν πιθανή αιτία τους είναι οι συνθήκες εργασίας, ή τουλάχιστον αν αυτές συνέβαλαν στην εκδήλωση της θανατηφόρας πάθησης.

Και η ...πτώση των «ατυχημάτων» που διερευνώνται από το 2021 μέχρι το 2024

Η παρουσία όμως της Επιθεώρησης για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία στον χώρο δουλειάς είναι ανάγκη να γίνεται το συντομότερο δυνατόν από την ώρα που σημειώνεται ένα θανατηφόρο εργατικό «ατύχημα», ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν έχει αλλοιωθεί ο χώρος εργασίας. Κάτι τέτοιο προφανώς δεν μπορεί να γίνει μετά την όποια ιατροδικαστική εξέταση, δηλαδή αφού έχουν μεσολαβήσει κάποιες μέρες. Αλλωστε, μόνο με την άμεση επιτόπια παρουσία της Επιθεώρησης μπορεί να διαπιστωθεί αν μια παραγωγική διαδικασία δημιουργεί π.χ. συνθήκες μεγάλης πίεσης και έντασης.

Ετσι, την ώρα που η κυβέρνηση πανηγυρίζει ότι το 2025 καταγράφηκαν 1,8 εκατομμύρια υπερωρίες περισσότερες από το 2024, αρμόδιοι φορείς όπως ο EU - OSHA και σχετικές μελέτες συσχετίζουν τις πολλές ώρες και τις κακές συνθήκες εργασίας με παθήσεις που πολλές φορές οδηγούν στον θάνατο.

Εξίσου γελοίος είναι ο ισχυρισμός ότι «δεν περιλαμβάνουμε τα τροχαία» επειδή τάχα δεν οφείλονται στις συνθήκες εργασίας. Ενας εργαζόμενος ύστερα από 12 ώρες δουλειάς έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να εμπλακεί σε τροχαίο, γυρνώντας στο σπίτι του, σε σχέση με έναν εργαζόμενο που δουλεύει με σταθερό ωράριο και κατοχυρωμένο ελεύθερο χρόνο.

Το αποτέλεσμα είναι ότι στην τελευταία δημοσιοποιημένη Εκθεση Απολογισμού (αφορά το έτος 2024) της δήθεν «ανεξάρτητης αρχής» της Επιθεώρησης Εργασίας (η διοίκησή της διορίζεται από την κυβέρνηση), για πρώτη φορά από την ίδρυσή της δεν αναφέρεται καν ο αριθμός των θανατηφόρων εργατικών «ατυχημάτων» που χαρακτηρίζονται «παθολογικά ή τροχαία». Το επιχείρημα της κυβέρνησης ότι αυτά είναι τα κριτήρια της Eurostat είναι σαθρό, γιατί κανείς δεν την εμποδίζει να δημοσιοποιεί όλους τους θανάτους εργαζομένων στους χώρους δουλειάς, ανεξαρτήτως αν τους χαρακτηρίζει εργατικό ή όχι «ατύχημα».

Τα κριτήρια λοιπόν αποτελούν το πρόσχημα για την υποκαταγραφή των «ατυχημάτων» και την απόκρυψη πολλών από αυτά. Εκεί οδηγούν οι κυβερνητικές μεθοδεύσεις που ξεκίνησαν το 2023, με τον τότε διοικητή της Επιθεώρησης Εργασίας να ζητά από τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου να συστήσει στους εισαγγελείς Πρωτοδικών και αυτοί στις αστυνομικές αρχές ότι «δεν προβλέπεται κατά τον νόμο η σύνταξη έκθεσης έρευνας επί των ήσσονος σοβαρότητας εργατικών ατυχημάτων»! Μια σύσταση που μετατράπηκε σε εντολή προς την Αστυνομία και το Λιμενικό να μη δίνουν παραγγελία για «έρευνα αιτιών και συνθηκών» εργατικών «ατυχημάτων» αν αυτά εντάσσονται στην κατηγορία «ήσσονος σημασίας»!

Τι σημαίνει όμως «ήσσονος σημασίας» εργατικό «ατύχημα»; Αυτό αποκαλύφθηκε τελικά σε όλες τις μέχρι σήμερα εκθέσεις απολογισμού της «ανεξάρτητης αρχής», στις οποίες αναφέρεται: «Διευκρινίζεται πως από τα εργατικά ατυχήματα που αναγγέλλονται στην Επιθεώρηση Εργασίας, καταχωρίζονται μεν αλλά δεν διερευνώνται ως προς τα αίτιά τους όσα έχουν παθολογική ή τροχαία αιτιολογία».

Και η εντολή μη διερεύνησης αφορά και τους τραυματισμούς και τους θανάτους εργαζομένων.

Παρακολουθώντας μάλιστα την πορεία των «ατυχημάτων» που διερευνώνται τα τελευταία χρόνια, γίνεται φανερή η διαρκής προσπάθεια συγκάλυψης των ευθυνών κράτους και εργοδοσίας.

Στις Εκθέσεις της η διοίκηση της Επιθεώρησης Εργασίας αναφέρει ότι από το σύνολο των εργατικών «ατυχημάτων» διερευνήθηκαν μόνο το 73% το 2021 και, μετά από μια περίοδο συνεχούς πτώσης, μόνο το 36% το 2024! Ειδικότερα, από το σύνολο των θανατηφόρων «ατυχημάτων» το 2021 διερευνήθηκαν μόνο το 46% και το 2023 μόνο το 43%. Με άλλα λόγια, 2 στα 3 εργατικά «ατυχήματα» δεν διερευνώνται και από τα θανατηφόρα δεν διερευνώνται πάνω από τα μισά!

Μάλιστα η κυβέρνηση έσπευσε να εφαρμόσει αναδρομικά τον νέο τρόπο καταγραφής των θανατηφόρων εργατικών «ατυχημάτων», με αποτέλεσμα αρχικά στις Εκθέσεις των αντίστοιχων ετών να καταγράφονται και να δημοσιοποιούνται συνολικά 400 θανατηφόρα εργατικά «ατυχήματα», κατά την περίοδο 2020 - 2023, ενώ στην τελευταία Εκθεση οι θάνατοι των ετών αυτών εμφανίζονται να είναι μόνο 178!

Παράλληλα βλέπουμε μια σταθερή τάση αύξησης του συνόλου των εργατικών «ατυχημάτων», που δεν εξηγεί τον ισχυρισμό της κυβέρνησης για μείωση των θανατηφόρων εργατικών «ατυχημάτων». Το 2024 αναγγέλθηκαν 17.359 εργατικά «ατυχήματα», από 11.957 το 2021. Το 2021 ήταν 10.351 και το 2017 7.357.

Δηλαδή, παρόλο που μειώνονται οι διερευνήσεις, όπως προαναφέρθηκε, μέσα σε 7 χρόνια (2017 - 2024) αυξήθηκαν κατά 136% και μέσα σε 5 χρόνια (2019 - 2024) κατά 68%!

Βέβαια, τα παραπάνω δεν ήρθαν σαν «κεραυνός εν αιθρία». Το 2017 η διορισμένη από την τότε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ ηγεσία του Σώματος Επιθεωρητών Εργασίας στην έκθεση πεπραγμένων διαχώριζε τα θανατηφόρα σε «παθολογικά» και μη, για να στηρίξει τον ισχυρισμό της ότι η αύξηση συνολικά των εργατικών «ατυχημάτων» της περιόδου 2015 - 2017 «δεν αντανακλάται στην αντίστοιχη πορεία των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων». Ετσι, ο αριθμός των θανατηφόρων «ατυχημάτων» «μη παθολογικής αιτιολογίας» έμεινε περίπου ο ίδιος και αυξήθηκαν μόνο τα θανατηφόρα «παθολογικής αιτιολογίας».

Ανάλογες επισημάνσεις βρίσκουμε και στις διοικήσεις του ΣΕΠΕ επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ.

Σε σχέση με τα παραπάνω, αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι σε Εκθεση της Επιθεώρησης Εργασίας το 2001 για μία και μοναδική φορά επισημαινόταν η ανάγκη διερεύνησης των θανατηφόρων εργατικών «ατυχημάτων» με παθολογικά ή τροχαία αίτια, με το εξής σκεπτικό: «Μια τέτοια αυξητική μεταβολή (σ.σ. των εργατικών "ατυχημάτων" με παθολογικά και τροχαία αίτια) χρήζει περαιτέρω διερεύνησης (...) ίσως θα έπρεπε να εξεταστεί η πιθανότητα τα ατυχήματα αυτά να οφείλονται σε επαγγελματικές ασθένειες (που προκλήθηκαν δηλαδή από την εργασία που εκτελούσαν οι παθόντες και εξελίχθηκαν στο πλαίσιο αυτής) ή στις συνθήκες εργασίας (π.χ. ελάττωση προσοχής λόγω κόπωσης και εξουθενωτικών ωραρίων, για την περίπτωση των τροχαίων)».

Αυτά βέβαια δεν έγιναν ποτέ πράξη, με παρέμβαση όλων των κυβερνήσεων, είτε η Επιθεώρηση ήταν τυπικά κρατική υπηρεσία είτε «ανεξάρτητη αρχή» σήμερα.

Ο «Ριζοσπάστης» λοιπόν για το 2025 κατέγραψε τουλάχιστον 67 θανατηφόρα εργατικά «ατυχήματα». Από αυτά, 3 ήταν ναυτεργάτες και 11 με βάση τα κριτήρια της κυβέρνησης οφείλονται σε παθολογικά αίτια, άρα δεν τα έχουν διερευνήσει καν.

Ακόμα, οι 19 νεκροί εργάτες ήταν πάνω από 60 ετών και 2 ήταν 70 ετών! Δηλαδή σχεδόν 1 στους 3 εργαζόμενους θα έπρεπε να είχε βγει στη σύνταξη!

Σημειώνεται ακόμα ότι θάνατοι εργαζομένων από «ατυχήματα» στους χώρους δουλειάς είναι, σύμφωνα με τα στοιχεία που επεξεργάζεται ο EU - OSHA, ένα μικρό κλάσμα των θανάτων που προκαλούνται από τις συνθήκες εργασίας στους χώρους δουλειάς.

Οπως αναφέρει, «κάθε χρόνο συμβαίνουν στην ΕΕ περίπου 3.500 θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα και περισσότερα από 200.000 θανατηφόρα κρούσματα ασθενειών που σχετίζονται με την εργασία. Αυτό σημαίνει ότι οι ασθένειες που σχετίζονται με την εργασία αντιπροσωπεύουν το 98% όλων των θανάτων που σχετίζονται με την εργασία στην ΕΕ» (https://oshwiki.osha.europa.eu/en/themes/health#_edn17).

Ομως στην Ελλάδα η καταγραφή των επαγγελματικών ασθενειών είναι μηδενική (!), που σημαίνει ότι δεν καταγράφονται και οι θάνατοι από αυτές. Αν εφαρμόσουμε την αναλογία του EU - OSHA, σημαίνει πως ακόμα και με τα στοιχεία του υπουργείου φτάνουν κατ' εκτίμηση τους 2.500 ανά έτος στην Ελλάδα!

Γι' αυτά τα στοιχεία όμως ο κατά τ' άλλα λαλίστατος υφυπουργός Εργασίας και συνολικά η κυβέρνηση «κάνουν την πάπια», όπως και όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις.

Η κυβέρνηση ισχυρίζεται τέλος ότι στηρίζει την Επιθεώρηση Εργασίας και ότι γι' αυτό την έκανε «ανεξάρτητη αρχή». Ομως ο πραγματικός στόχος της μετατροπής της είναι η συγκάλυψη των κυβερνητικών ευθυνών. Χαρακτηριστική είναι η απάντηση που έδωσε χθες ο υφυπουργός όταν κλήθηκε να πάρει θέση για τις καταγγελίες του Εργατικού Κέντρου Τρικάλων ότι η εργοδοσία της «Βιολάντα» τις περισσότερες φορές δεν επιτρέπει την είσοδο στον χώρο εργασίας προκειμένου να ελέγξουν τις συνθήκες που επικρατούν: «Ο,τι έχει να κάνει με τον ελεγκτικό μηχανισμό και με τις όποιες προτάσεις δεν τις κάνει το υπουργείο Εργασίας, τις κάνει η Ανεξάρτητη Αρχή, και εμείς δεν υπεισερχόμαστε στο έργο της». 'Η αλλιώς, «νίπτω τας χείρας μου».

Περαιτέρω, η αποτελεσματικότητα της Επιθεώρησης Εργασίας εξαρτάται από το προσωπικό και την υλικοτεχνική υποδομή. Εξαρχής - και ακόμα χειρότερα στην πορεία - όλες οι κυβερνήσεις την απαξίωσαν, αφήνοντάς τη με ελάχιστο προσωπικό.

Σήμερα υπάρχουν λιγότεροι από 240 επιθεωρητές για την Ασφάλεια και την Υγεία για να ελέγξουν εκατοντάδες χιλιάδες επιχειρήσεις, ενώ η υλικοτεχνική υποδομή που διαθέτουν περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα να κάνουν ελέγχους σε βάθος.

Η κατάσταση αυτή είναι σαφές μήνυμα όλων των κυβερνήσεων προς τους εργοδότες... «Ξεσαλώστε»!