Τον Πολ Ρόμπσον είναι δύσκολο να τον περιγράψει κανείς, τουλάχιστον με λίγες λέξεις. Ταλαντούχος αθλητής με σπουδές στη Νομική και στις Τέχνες, μιλούσε πολλές γλώσσες, ανάμεσα στις οποίες Γαλλικά, Γερμανικά, Ρωσικά, Ισπανικά, Αραβικά, Κινέζικα, Σουαχίλι, ενώ γνώριζε και πολλές άλλες αφρικανικές διαλέκτους, όπως και Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά. Αναδείχτηκε σε πρωταγωνιστή σε θέατρο και κινηματογράφο, ενώ διέπρεψε ως τραγουδιστής, ηχογραφώντας 66 δίσκους και 195 δισκάκια.

Ομως, το κόκκινο νήμα που διαπερνούσε την πολυσχιδή προσωπικότητά του και την πλούσια σταδιοδρομία του ήταν ότι έθεσε όλα τα ταλέντα του στην υπηρεσία της πάλης για την κοινωνική - ταξική απελευθέρωση. Αυτό το νήμα θα ξετυλίξουμε, προκειμένου να αφηγηθούμε ορισμένα στιγμιότυπα της ζωής του, αφού μια ενδελεχής αναφορά σε ό,τι με επιτυχία καταπιάστηκε δεν μπορεί να εξαντληθεί στο παρόν κείμενο.

Γεννημένος στις 9 Απρίλη 1898 στο Πρίνστον, ήταν το μικρότερο από τα 6 παιδιά του απελευθερωμένου σκλάβου Γουίλιαμ Ρόμπσον και της μιγάδας δασκάλας Μαρία Μπαστίλ. Το 1915 κέρδισε υποτροφία για το κολέγιο Ράτγκερς, όπου ήταν ο μοναδικός Αφροαμερικανός σπουδαστής και ο τρίτος στην ιστορία του ιδρύματος. Εχοντας ύψος 1,91, έγινε ο πρώτος Αφροαμερικανός παίκτης της ομάδας ποδοσφαίρου και τις χρονιές 1917 και 1918 αναδείχτηκε σε μέλος της καλύτερης παναμερικανικής ομάδας¹. Ομως δεν ξεχώρισε μόνο στο αμερικανικό ποδόσφαιρο, αλλά έλαβε συνολικά 14 αθλητικές διακρίσεις (σε ποδόσφαιρο, μπέιζμπολ, μπάσκετ και στίβο). Παράλληλα, κέρδισε το βραβείο ρητορικής και ανέλαβε την ομιλία στην τελετή αποφοίτησης της τάξης του, την οποία αφιέρωσε στην καταγγελία των φυλετικών διακρίσεων και των αιματηρών ρατσιστικών επιθέσεων, που τότε συγκλόνισαν τις ΗΠΑ.²

Τελειώνοντας το κολέγιο, έγινε επαγγελματίας παίκτης και χρησιμοποίησε την αμοιβή του προκειμένου να σπουδάσει Νομική στο Κολούμπια. Μετακόμισε στο Χάρλεμ, στην εργατογειτονιά των Αφροαμερικανών της Νέας Υόρκης και ήρθε σε επαφή με διανοούμενους και καλλιτέχνες που συμμετείχαν στη λεγόμενη «Αναγέννηση του Χάρλεμ». Την ίδια περίοδο, γνώρισε την κοινωνική ανθρωπολόγο και συγγραφέα Εσλάντα Γκουντ, μετέπειτα σύζυγό του, και ήρθε σε επαφή με το ΚΚ ΗΠΑ.³

Το 1922 συμμετείχε στη θεατρική παράσταση «Βουντού» που περιόδευσε στη Μ. Βρετανία. Μετά την αποφοίτησή του, δούλεψε για σύντομο διάστημα ως δικηγόρος σε μεγάλο γραφείο, ώσπου αντιμετώπισε ρατσιστική συμπεριφορά. Τότε ο ιδιοκτήτης του γραφείου τού επισήμανε τις προκαταλήψεις και την αρνητική συμπεριφορά που θα συναντούσε από λευκούς πελάτες, συναδέλφους και δικαστικούς και του πρότεινε να αναλάβει ένα παράρτημα που θα απευθυνόταν αποκλειστικά στους Αφροαμερικανούς. Ο Ρόμπσον αρνήθηκε και στράφηκε στο θέατρο.

Το 1924 συγκέντρωσε θετικές κριτικές για τη συμμετοχή του στο «Ολα τα παιδιά του Θεού έχουν φτερά» του Ευγένιου Ο' Νηλ, ενώ μπήκε στο στόχαστρο της Κου Κλουξ Κλαν, γιατί στη διάρκεια της παράστασης μια λευκή ηθοποιός του φιλούσε το χέρι. Την ίδια χρονιά εμφανίστηκε για πρώτη φορά ως τραγουδιστής συναυλιών⁴. Ακολούθησε η συμμετοχή στον «Αυτοκράτορα Τζόουνς» του Ο' Νηλ (1925) και στο «Show Boat» του Χαμερστάιν (1927), πριν λάβει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στον «Οθέλλο» του Σαίξπηρ (1930).⁵

Οι θεατρικοί ρόλοι τού χάρισαν πλατιά αναγνώριση στις ΗΠΑ και στη Μ. Βρετανία και τον βοήθησαν να μεταπηδήσει στον κινηματογράφο. Ο Ρόμπσον συμμετείχε στο «Σώμα και ψυχή» (1925)⁶, στη συνέχεια υποδύθηκε τον Αλέξανδρο Δουμά στο πλευρό του Τσάρλι Τσάπλιν στο «Καμίλ: Η ιστορία μιας κοκέτας» (1926)⁷. Ακολούθησε η «Διαχωριστική Γραμμή» (1930), που αποτέλεσε και την έναρξη της σταδιοδρομίας του στον ομιλούντα κινηματογράφο, πριν συμμετάσχει στη μεταφορά του «Αυτοκράτορα Τζόουνς» (1933)⁸ και γίνει ο πρώτος Αφροαμερικανός πρωταγωνιστής.

Η επιτυχία του στον ομιλούντα κινηματογράφο ανέδειξε τις φωνητικές του ικανότητες και τον κατέστησε έναν από τους κορυφαίους βαρύτονους της εποχής του. Ομως, όσο αυξανόταν η δημοφιλία του, άλλο τόσο κλιμακωνόταν η πολιτική του δράση. Σε μια εποχή επικράτησης του φασισμού και του ναζισμού στην Ευρώπη, ανακοίνωσε ότι αρνείτο να συμμετάσχει στις όπερες της Ευρώπης, αφού θεωρούσε ότι οι μουσικές τους παραστάσεις δεν συνδέονταν με την πολιτιστική κληρονομιά του λαού του⁹.

Τη στάση του δεν πρέπει να την ερμηνεύσουμε μόνο υπό το πρίσμα της εποχής. Αντίθετα, σε όλη τη ζωή του κατέκρινε την προσπάθεια πολιτισμικής ομογενοποίησης, που θεωρούσε έκφανση του ιμπεριαλισμού. Αυτός ήταν ο λόγος που - από ένα σημείο και έπειτα - αρνήθηκε να συμμετέχει σε παραγωγές που αναπαρήγαγαν στερεότυπα για τους μαύρους, ενώ, εκμεταλλευόμενος την πολυγλωσσία του, επιχείρησε να γνωρίσει τους πολιτιστικούς θησαυρούς άλλων λαών και να τους προβάλει πλατιά.

Η πολιτικοποίηση του Ρόμπσον ήταν αποτέλεσμα των επαφών του με τους Βρετανούς διανοούμενους. Οταν τον Νοέμβρη του 1928 πρωτοσυναντήθηκε στο βρετανικό κοινοβούλιο με τον ινδικής καταγωγής κομμουνιστή βουλευτή Σαπούρτζι Σακλατβάλα, δεν είχε γνώσεις μαρξισμού - λενινισμού.¹⁰Ομως, τα χρόνια που ακολούθησαν έως την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οπότε και ζούσε για μεγάλα διαστήματα στο Λονδίνο, γνώρισε τον λογοτέχνη Μπέρναρντ Σω, αλλά και το στέλεχος της Κομμουνιστικής Διεθνούς και μετέπειτα Γενικό Γραμματέα του ΚΚ Μ. Βρετανίας, Ρατζανί Πάλμε Ντατ¹¹, που χαρακτήρισε ως «έναν από τους ηγετικούς μαρξιστές διανοητές της Βρετανίας». Επηρεάστηκε από το έργο του, ενώ και ο ίδιος διάβασε Μαρξ και Λένιν¹².

Στα τέλη του 1934, επισκέφτηκε τη Σοβιετική Ενωση έπειτα από πρόσκληση του σκηνοθέτη Σεργκέι Αϊζενστάιν. Σε σχετικό αφιέρωμα που φιλοξένησε τότε η εφημερίδα του ΚΚ ΗΠΑ, ο Ρόμπσον δήλωσε:

«Δεν ήμουν προετοιμασμένος για την ευτυχία που αντίκρισα σε κάθε πρόσωπο στη Μόσχα. Ηξερα ότι δεν υπήρχε πείνα εδώ, αλλά δεν ήμουν προετοιμασμένος για την οριοθέτηση της ζωής, το αίσθημα ασφάλειας, αφθονίας και ελευθερίας που βρίσκω εδώ, όπου κι αν στραφώ. Δεν ήμουν προετοιμασμένος για την ατελείωτη φιλικότητα που με περιέβαλε από τη στιγμή που πέρασα τα σύνορα. Είχα ένα τεχνικά παράτυπο διαβατήριο, αλλά όλα αυτά αγνοήθηκαν με την πρόθυμη βοήθεια των συνοριακών αρχών. Και αυτή τη χαρά, την ευτυχία και τη φιλικότητα, αυτή την απόλυτη απουσία οποιασδήποτε αμηχανίας για το "φυλετικό ζήτημα", τη νιώθω ακόμη πιο έντονα λόγω της ημέρας που πέρασα στο Βερολίνο καθ' οδόν προς τα εδώ, που ήταν μια μέρα φρίκης - σε μια ατμόσφαιρα μίσους, φόβου και καχυποψίας».

Και προσέθεσε:

«Από όσα έχω ήδη δει για τον τρόπο λειτουργίας της Σοβιετικής Κυβέρνησης, μπορώ μόνο να πω ότι όποιος σηκώσει το χέρι του εναντίον της πρέπει να τουφεκιστεί! Είναι καθήκον της κυβέρνησης να καταστείλει με σθένος οποιαδήποτε αντίθεση σε αυτή την πραγματικά ελεύθερη κοινωνία και ελπίζω ότι θα το κάνουν πάντα, γιατί ήδη αισθάνομαι σαν στο σπίτι μου εδώ. Αυτό είναι το σπίτι μου. Νιώθω περισσότερη συγγένεια με τον ρωσικό λαό στη νέα του κοινωνία απ' όση ένιωσα ποτέ οπουδήποτε αλλού».¹³

Οι προηγούμενες δηλώσεις αποτυπώνουν ένα δεύτερο δομικό στοιχείο της σκέψης και της δράσης του Ρόμπσον. Αν και θα μπορούσε να ζήσει μια άνετη ζωή στις ΗΠΑ ή στο Ηνωμένο Βασίλειο ως ένας επιτυχημένος και πλούσιος μαύρος καλλιτέχνης που ξέφυγε από τη «μοίρα» των Αφροαμερικανών, δεν διάλεξε αυτόν τον δρόμο, ούτε και εγκλώβισε την πάλη του εναντίον των φυλετικών διακρίσεων σε μια προσπάθεια εξανθρωπισμού του καπιταλισμού. Την ίδια ώρα που βρισκόταν στην πρώτη γραμμή του κινήματος για τα δικαιώματα των μαύρων και έδινε διαρκείς μάχες για την κατοχύρωσή τους, πρόβαλλε την ταξική ρίζα των φυλετικών διακρίσεων και τόνιζε ότι αυτές μπορούν να ξεπεραστούν μαζί με την ταξική εκμετάλλευση, στο πλαίσιο της σοσιαλιστικής εξουσίας. Οπως υποστήριξε αργότερα ο σύντροφός του Γουίλιαμ Πάτερσον, αφιέρωσε το ταλέντο του και τη δράση του στην προοπτική δημιουργίας μιας σοσιαλιστικής κοινοπολιτείας, όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο.¹⁴

Δύο χρόνια αργότερα και ενώ ο Ρόμπσον συνέχισε να μεσουρανεί στο θέατρο και στον κινηματογράφο, αποφάσισε να στείλει τον γιο του σε σοβιετικό σχολείο, προκειμένου να μην αντιμετωπίσει ρατσιστικές συμπεριφορές.¹⁵Επισκεπτόμενος τη Σοβιετική Ενωση, τραγούδησε σε εργοστάσια της Μόσχας, ενώ πηγαίνοντας στον Καύκασο και στη Σοβιετική Ασία υπογράμμισε ότι οι άλλοτε καταπιεσμένες εθνότητες της Τσαρικής Αυτοκρατορίας, στο νέο πλαίσιο της σοβιετικής εξουσίας έχτισαν τα δικά τους πανεπιστήμια, όπου διδάσκονταν τη γλώσσα τους και τα δικά τους θέατρα όπου έπαιζαν τα έργα τους, ενώ διοικούσαν τα εργοστάσιά τους και οι αρχαίες τους εκτάσεις καλλιεργούνταν από τα πιο σύγχρονα μηχανήματα που τους παρείχε η σοσιαλιστική εξουσία.¹⁶

Μετά την έναρξη του ισπανικού εμφυλίου (1936), πήρε μέρος σε πρωτοβουλίες στήριξης της δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης. Τον Δεκέμβρη του 1937 μίλησε και τραγούδησε σε συγκέντρωση αλληλεγγύης στο Αλμπερτ Χολ του Λονδίνου και έναν μήνα αργότερα μαζί με την γυναίκα του πήγε στην Μπαρτσελόνα, όπου έδωσε συναυλία.¹⁷Στην Ισπανία επισκέφτηκε τους μαχητές της Διεθνής Ταξιαρχίας «Αβραάμ Λίνκολν», που συγκροτήθηκε από κομμουνιστές και άλλους αγωνιστές από τις ΗΠΑ. Γυρνώντας στο Λονδίνο, συνάντησε τον Νεχρού¹⁸ και έκανε δηλώσεις εναντίον της βρετανικής αποικιοκρατίας και υπέρ της ανεξαρτησίας της Ινδίας.¹⁹

Την επόμενη περίοδο, ο Ρόμπσον συμμετείχε ή στήριξε πολλές οργανώσεις όπως η «Επιτροπή για τη Βοήθεια της Ισπανίας», το «Ταμείο Εθνικής Μνήμης» (που ενίσχυε οικονομικά τους Βρετανούς μαχητές των Διεθνών Ταξιαρχιών), το «Εθνικό Κίνημα Ανέργων», η «Ομοσπονδία Εγχρωμων Καλλιτεχνών Κινηματογράφου», καθώς και εργατικά συνδικάτα. Στο σύνολό τους ήταν οργανώσεις που συγκροτήθηκαν από κομμουνιστές ή που χαρακτηρίζονταν από την ισχυρή τους παρουσία. Αυτό το γεγονός, όπως και οι δηλώσεις του Ρόμπσον υπέρ της Σοβιετικής Ενωσης, οδήγησαν διανοούμενους του Χάρλεμ και άλλα διαπρεπή μέλη της μαύρης κοινότητας, μεταξύ των οποίων είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μια αστική αντικομμουνιστική τάση, στις πρώτες φανερές επιθέσεις, αλλά κυρίως σε υπόγειες πιέσεις προς τον Ρόμπσον να αποστασιοποιηθεί από τους κομμουνιστές. Ωστόσο, ο Ρόμπσον δεν πτοήθηκε, κάλεσε τους νέγρους εργάτες να στηρίξουν τον αγώνα των Δημοκρατικών στην Ισπανία²⁰ και τον Δεκέμβρη του 1938, στο συνέδριο της Ουαλικής Εθνικής Μνήμης δήλωσε για τους Ουαλούς μαχητές των Διεθνών Ταξιαρχιών:

«Είμαι εδώ γιατί ξέρω ότι αυτοί οι σύντροφοι δεν μάχονται μόνο για την Ισπανία, αλλά για μένα και για ολόκληρο τον κόσμο. Νιώθω ότι είναι καθήκον μου να είμαι εδώ».²¹

Οι επιθέσεις των διαπρεπών Αφροαμερικανών εναντίον του Ρόμπσον οξύνθηκαν όταν δεν καταδίκασε το γερμανοσοβιετικό Σύμφωνο μη επίθεσης Ρίμπεντροπ - Μολότοφ.²²Η ουσία των επιθέσεων δεν αφορούσε τη δήθεν προδοσία του αντιφασιστικού αγώνα, αλλά το γεγονός ότι τα επιφανή μέλη της μαύρης κοινότητας ήθελαν να αποσυνδέσουν τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων των μαύρων από τον αγώνα όλων των εργατών για την ανατροπή της καπιταλιστικής εξουσίας, ιδιαίτερα τις παραμονές του ιμπεριαλιστικού Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι προηγούμενες επιθέσεις δεν «εμπόδισαν» τους επιτελείς των SS να εντάξουν το 1940 τον Ρόμπσον στη λίστα των 2.694 αντιναζιστών που θα συνελάμβαναν, αν κατακτούσαν τη Μ. Βρετανία²³. Μετά την επιστροφή του στις ΗΠΑ, το 1942, ηχογράφησε τον δίσκο «Τραγούδια των Ελεύθερων Ανθρώπων», στο εξώφυλλο του οποίου απεικονιζόταν το χέρι ενός απελευθερωμένου δεσμώτη να καρφώνει με στιλέτο ένα φίδι, στη ράχη του οποίου ήταν ζωγραφισμένη η ναζιστική σημασία. Ανάμεσα στα τραγούδια συμπεριλαμβάνονταν το «Το τραγούδι των πεδιάδων» του Κόκκινου Στρατού, το ισπανικό «Τέσσερις επαναστάτες στρατηγοί» και το γερμανικό αντιφασιστικό τραγούδι «Στρατιώτες της Τύρφης».²⁴

Η συνολική του δράση και πρωτοβουλίες σαν την προηγούμενη εξηγούν γιατί ο Ρόμπσον παρέμεινε στη διάρκεια του πολέμου στο στόχαστρο και των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών. Ενδεικτικά, από τον ατομικό φάκελο του Ρόμπσον έχει δημοσιευτεί ένα υπόμνημα του γραφείου Νέας Υόρκης του FBI προς τον Χούβερ με ημερομηνία 8 Δεκέμβρη 1942, που αφορούσε το κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ «Πατρίδα» (Native Land) με αφηγητή τον Ρόμπσον, όπου καταγράφονταν οι αγώνες των εργατών ενάντια στα αμερικανικά μονοπώλια και τους μηχανισμούς τους στη διάρκεια της δεκαετίας του 1930:

«Η Πατρίδα είναι προφανώς ένα κομμουνιστικό πρότζεκτ. Είναι παραγωγής Frontier Films, που είναι ένα κομμουνιστικό όργανο: είναι σκηνοθετημένο από τους Πωλ Στραντ (κομμουνιστής)²⁵ και Λίο Χούργουιτς²⁶, ο οποίος έχει πολλές κομμουνιστικές επαφές. Τα σχόλια είναι γραμμένα από τον Ντέιβιντ Γουλφ, εκφωνούνται από τον Πολ Ρόμπσον, έναν ομολογημένο κομμουνιστή και η μουσική υπογράφεται από τον Μαρκ Μπλιτζστάιν²⁷, έναν κομμουνιστή τραγουδοποιό. (...) περιέχει σκηνές που απεικονίζουν παραβιάσεις των πολιτικών ελευθεριών στις ΗΠΑ».²⁸

Υπό τον κλοιό των μυστικών υπηρεσιών, ο Ρόμπσον συνέχισε την πολιτική και καλλιτεχνική του δραστηριότητα. Το 1943 έγινε ο πρώτος μαύρος ηθοποιός που πρωταγωνίστησε στον «Οθέλλο» στο Μπρόντγουεϊ συνοδευόμενος από λευκούς ηθοποιούς. Οι 296 εμφανίσεις του κατέχουν μέχρι σήμερα το ρεκόρ συνεχόμενων παραστάσεων του Σαίξπηρ στο Μπρόντγουεϊ.²⁹ Την ίδια χρονιά το περιοδικό «ΤΙΜΕ» τον χαρακτήρισε ως τον «πιθανότατα πιο διάσημο εν ζωή νέγρο».³⁰

Ο Ρόμπσον παρακολουθούσε από κοντά και την πορεία της σινο-ιαπωνικής σύγκρουσης, ενώ είχε ηχογραφήσει από το 1941 τον δίσκο «Ξεσηκωθείτε: Τα τραγούδια της Νέας Κίνας». Αν και ο δίσκος αφιερωνόταν στην αντίσταση του αστικού κινεζικού στρατού στην ιαπωνική επίθεση, έμελλε να συνδεθεί με την αντικατοχική και επαναστατική δράση των Κινέζων Κομμουνιστών, ενώ το ομώνυμο τραγούδι αποτέλεσε μετέπειτα τον εθνικό ύμνο της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας (1949). Το 1944 ο Ρόμπσον καταδίκασε τον τριετή αποκλεισμό των κομμουνιστών ανταρτών από τη διεθνή βοήθεια.³¹

Το τέλος του πολέμου αύξησε τα μέτρα των κατασταλτικών μηχανισμών εναντίον του. Αν τα αντιφασιστικά κηρύγματα του Ρόμπσον γίνονταν ανεκτά στο πλαίσιο του πολέμου ως «αναγκαίο κακό» - απαραίτητο για την κινητοποίηση των μαύρων στρατιωτών, η συνέχιση προάσπισης της Σοβιετικής Ενωσης και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος θεωρούταν επικίνδυνη και έπρεπε να κατασταλεί. Πόσο μάλλον, αφού ο Ρόμπσον επιθυμούσε να δώσει ανάλογη κατεύθυνση στο κίνημα των μαύρων, θεωρώντας απαραίτητο ο αγώνας ενάντια στον φυλετικό διαχωρισμό να «δεθεί» με τη συνδικαλιστική τους οργάνωση. Αυτό επιχείρησε αρχικά σε συνεργασία με τον μαύρο κομμουνιστή συνδικαλιστή Ρέβελ Κέιτον, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας αναβίωσης του Νέγρικου Εθνικού Κογκρέσου (οργάνωση που συνίδρυσε το ΚΚ ΗΠΑ το 1936) και στη συνέχεια με τον επίσης κομμουνιστή Πάτερσον στο πλαίσιο του «Κογκρέσου για τα Πολιτικά Δικαιώματα» (1946)³².

Λίγες μέρες μετά την ομιλία του Τσόρτσιλ στο Φούλτον (Μιζούρι - 1946), που καθιερώθηκε ως άτυπη κήρυξη του «Ψυχρού Πολέμου», ο Ρόμπσον επισκέφτηκε το Ντιτρόιτ, προπύργιο τότε της νέγρικης και εργατικής μαχητικότητας, προκειμένου να μιλήσει σε εκδήλωση του Κογκρέσου για τα Πολιτικά Δικαιώματα. Στη συνέχεια κατευθύνθηκε για τον ίδιο σκοπό στο Μιζούρι, όπου ενεπλάκη σε τροχαίο ατύχημα, που παραλίγο να του στοιχίσει τη ζωή. Οι μετέπειτα έρευνες απέδειξαν ότι από το λάστιχο του αυτοκινήτου του είχαν αφαιρεθεί τρία μπουλόνια, ώστε να παρεκκλίνει. Δεν ήταν η πρώτη και δεν θα ήταν η τελευταία απόπειρα δολοφονίας του. Η γυναίκα του έλεγε: «...κάθε νύχτα πριν πάω στο κρεβάτι... βάζω ένα κυνηγετικό μαχαίρι με μεγάλη λεπίδα κάτω από το μαξιλάρι μου, μαζί με έναν φορητό συναγερμό. Η αστυνομία απέρριψε το αίτημά μου για άδεια οπλοφορίας. Αλλά είμαι τρομοκρατημένη...».³³

Ωστόσο, η δράση του Ρόμπσον δεν επηρεάστηκε, αφού θεωρούσε ότι οι κίνδυνοι που αντιμετώπιζε δεν ήταν περισσότεροι από αυτούς των υπόλοιπων μαύρων στις ΗΠΑ. Από το τέλος του πολέμου έως και τον Σεπτέμβρη του 1946, 56 Αφροαμερικανοί δολοφονήθηκαν σε ρατσιστικά εγκλήματα και πολλοί περισσότεροι λιντσαρίστηκαν, ειδικά στον αμερικανικό Νότο. Πολλοί από αυτούς είχαν μόλις επιστρέψει από τα πολεμικά πεδία. Ο Ρόμπσον πρωτοστάτησε στην Αμερικανική Σταυροφορία Ενάντια στο Λιντσάρισμα και σε έναν οργισμένο λόγο του στις 12 Σεπτέμβρη ανέφερε:

«Αυτό το φουσκωμένο κύμα των φονικών λιντσαρισμάτων και των επιθέσεων του όχλου αντιπροσωπεύει το απώτατο όριο της κτηνώδους βαρβαρότητας που είναι έτοιμοι να φτάσουν οι εχθροί της δημοκρατίας, είτε είναι οι Γερμανοί Ναζί είτε οι Αμερικανοί - μέλη της Κου Κλουξ Κλαν για να επιβάλουν τη θέλησή τους. Θα χαρίσουμε την Αμερική μας στους διάφορους Ιστλαντ, Ράνκιν και Μπίλμπο³⁴; Αν όχι, τότε σταματήστε τους λιντσαριστές! Τι λέτε για αυτό Πρόεδρε Τρούμαν; Γιατί αποτύχατε να μιλήσετε ανοιχτά ενάντια σε αυτό το κακό; Πότε η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση θα πάρει αποτελεσματικά μέτρα για να υπερασπιστεί τα συνταγματικά μας δικαιώματα; (...) Οι ηγέτες αυτής της χώρας μπορούν να καλούν τον Στρατό και το Ναυτικό για να σταματήσουν τους σιδηροδρομικούς και τους λιμενεργάτες (σ.σ. αναφέρεται σε καταστολή εργατικών απεργιών) - γιατί δεν μπορούν να σταματήσουν τους λιντσαριστές;».³⁵

Ομως, ο Ρόμπσον δεν έμεινε εκεί, αλλά ηγήθηκε μιας αντιπροσωπείας που συνάντησε τον Πρόεδρο Τρούμαν απαιτώντας την ψήφιση αντίστοιχης νομοθεσίας. Μετά από μια έντονη μεταξύ τους στιχομυθία, ο Τρούμαν υποστήριξε ότι δεν μπορούσε να εκπληρώσει άμεσα ένα τέτοιο αίτημα.³⁶

Η αντιδικία με τον Τρούμαν έδωσε το έναυσμα της κλιμάκωσης των επιθέσεων εναντίον του. Τον Οκτώβρη του 1946 κλήθηκε για πρώτη φορά από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Υποθέσεων στην Καλιφόρνια, με βασικό ερώτημα αν είναι κομμουνιστής. Ο Ρόμπσον απάντησε:

«Αν ήθελα να ενταχθώ σε ένα κόμμα θα μπορούσα πιθανότερα να ενταχθώ στο Κομμουνιστικό Κόμμα απ' ό,τι στο Δημοκρατικό ή στο Ρεπουμπλικανικό. (...) Δεν έχω κανένα λόγο να βγάλω το συμπέρασμα ότι ο κομμουνισμός είναι κάτι το κακό ή κάτι για το οποίο κάποιος θα πρέπει να τρέξει στη γωνία όταν θα το ακούσει, όπως άκουσα εδώ σήμερα το πρωί, γιατί σήμερα οι κομμουνιστές βρίσκονται στη διοίκηση ή εκλέγονται για τις θυσίες τους στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου».³⁷

Ακολουθώντας τη συνολική τακτική της περιόδου, ο Ρόμπσον δεν αποδέχθηκε τυπικά την ένταξή του στο Κομμουνιστικό Κόμμα, αλλά παράλληλα έκανε σαφή τη στήριξή του. Αυτό θα επαναλαμβανόταν και στις επόμενες ανακρίσεις. Ωστόσο, ήδη ο αμερικανικός Τύπος τον αποκαλούσε υποτιμητικά «Μαύρο Στάλιν».

Παραπομπές:

1. Αναφορικά με τις διακρίσεις του στο αμερικανικό ποδόσφαιρο και πιο εκτεταμένες αναφορές δες την επίσημη σελίδα του Εθνικού Ιδρύματος Ποδοσφαίρου των ΗΠΑ https://footballfoundation.org/hof_search.aspx?hof=1339

2. Paul Robeson Jr., The Undiscovered Paul Robeson, An Artist's Journey 1898-1939, John Willey and Sons, New York, 2001, p. 35.

3. Paul Robeson Jr., ό.π., p 44.

4. Grant Olwage, Paul Robeson' s Voices, Oxford University Press, Oxford, 2024, p. 23.

5. Catherine Hindson - Claire Cochrane - Lynette Godard - Trish Reid (eds.), The Routledge Companion to Twentieth Centiry British Theater and Performance, Vol. I, Routledge Editions, London & New York, 2024, Kimberly Fain, Black Hollywood, Bloomsbury Editions, California, 2015, p. 37 και Paul Robeson Jr. «The Voice of a Race», The New Crisis, May-June 2001, pp. 37-38.

6. Charles Musser, Paul Robeson and the end of his «Movie Career» στο Mia Mask (ed.), Contemporary Black American Cinema: Race, Gender and Sexuality at the movies, Routledge Editions, New York & London, 2012, p. 14

7. Jordan Brower, Classical Hollywood, American Modernism, Cambridge University Press, Cambridge & New York, 2024, pp. 15-17.

8. Kimberly Fain, Black Hollywood, Bloomsbury Editions, California, 2015, p. 38.

9. Sheilla Tully Bole - Andrew Buni, Paul Robeson: The Years of Promise and Achievement, University of Massachusetts Press, Massachusetts 2005, pp. 284-285

10. Marie Seton, Paul Robeson, Dennis Dobson Editions, London, 1958, p. 47.

11. Από τις εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή» κυκλοφορεί το βιβλίο του Ντατ «Φασισμός και κοινωνική επανάσταση».

12. Gerald Horne, «Πολ Ρόμπσον. Ο επαναστάτης καλλιτέχνης», εκδ. «Οξύ», Αθήνα, 2018, σελ. 16.

13. «I am at home», Daily Worker, January 15 1935, όπως παρατίθεται στο https://www.marxists.org/archive/robeson/1935/01/15.htm.

14. Gerald Horne, ό.π, σελ. 14.

15. Paul Robeson Jr., ό.π., pp. 280-281.

16. Marie Seton, p. 109.

17. Marie Seton,ό.π., pp. 112-113.

18. Ο Νεχρού ήταν αστός Ινδός πολιτικός και ηγέτης του αντιαποικιακού κινήματος της Ινδίας.

19. The Manchester Guardian, June 28, 1938.

20. Philip S. Foner (ed.), Paul Robeson Speaks, Carol Publishing Group, New York, 1978, p. 118.

21. Martin Bauml Duberman, Paul Robeson, Ballantine Books, New York, 1989, pp. 226-228.

22. Paul Robeson Jr., ό.π., p. 330.

23. M. J. Trow, Hagley Wood Murder, Pen & Sword Books, Yorkshire & Philadelpfia, 2023, p. 95.

24. Arnold H. Lubasch, Robeson. An American Ballad, Scarecrow Press, Maryland & Plymouth, 2012, p. 114.

25. Ο Πωλ Στραντ (Paul Strand) ήταν διάσημος φωτογράφος και σκηνοθέτης, γνωστός για την πολιτική του δράση από τα χρόνια του Μεσοπολέμου. Τον Γενάρη του 1949 συνυπέγραψε δήλωση ενάντια στις διώξεις των ηγετών του ΚΚ ΗΠΑ και λίγο αργότερα έφυγε για την Τσεχοσλοβακία, προκειμένου να παρουσιάσει την «Πατρίδα». Δεν ξαναγύρισε ποτέ στις ΗΠΑ και έζησε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του στη Γαλλία.

26. Ο Λίο Χούργουιτς (Leo Hurwitz) ήταν επίσης διάσημος φωτογράφος και σκηνοθέτης. Την περίοδο των διώξεων Μακάρθι μπήκε στη μαύρη λίστα και συνέχισε να δουλεύει στον ανεξάρτητο αμερικανικό κινηματογράφο.

27. O Μαρκ Μπλιτζστάιν (Marc Blitzstein) ήταν διάσημος συνθέτης, που επίσης βρέθηκε αντιμέτωπος με τη μαύρη λίστα της αμερικανικής λογοκρισίας, παρότι εγκατέλειψε το ΚΚ ΗΠΑ το 1949.

28. Οπως παρατίθεται στο Fred Jerome, The Einstein File. J. Edgar Hoover's Secret War Against the World's Most Famous Scientist, St. Martin's Press, New York, 2003, pp. 309-310.

29. Paul Robeson Jr., «Paul Robeson: Black Warrior» στο Paul Robeson. The Great Forerunner, International Publishers, New York, 1998, p.6.

30. Gerald Horne, ό.π, σελ. 11.

31. Lenwood G. Davis, «Paul Robeson Had to Be Silenced», The Crisis, April 1984, p. 50.

32. Martin Bauml Duberman, ό.π., pp. 309-311.

33. Gerald Horne, ό.π., σελ. 146.

34. Αναφέρεται σε ρατσιστές αξιωματούχους και πολιτικούς.

35. Οπως παρατίθεται στο Martin Bauml Duberman, ό.π., pp. 305-306.

36. Jerry Holt, «A Dream Betrayed: Paul Robeson and the British Film Industry» στο Joseph Dorinson - William Penack (eds.), Paul Robeson. Essays on his Life and Legacy, McFarland & Company Publishers, North Carolina & London, 1998, p. 146.

37. Philip S. Foner (ed.), ό.π., p. 180.