Σχέδια για ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» φαίνεται να επιταχύνονται καθώς το ρήγμα μεταξύ Ευρωπαίων και ΗΠΑ βαθαίνει, όπως δείχνει και η ιμπεριαλιστική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, με τον Πρόεδρο και άλλους αξιωματούχους των ΗΠΑ να δηλώνουν ότι επανεξετάζουν τη συμμετοχή τους στην ιμπεριαλιστική «συμμαχία». Επιπλέον, η διάσταση συμφερόντων στην Ουκρανία, οι απειλές των ΗΠΑ για απόκτηση της Γροιλανδίας, ο εμπορικός πόλεμος και η επιβολή αμερικανικών δασμών στα ευρωπαϊκά εμπορεύματα έχουν βγάλει στη φόρα τις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις.

Τη μία λυκοσυμμαχία των μονοπωλίων ετοιμάζεται να διαδεχτεί ενδεχομένως μία άλλη. Τελευταία, όλο και συχνότερα, αμερικανικά και ευρωπαϊκά ΜΜΕ αναφέρονται στα σχέδια για ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» που έχουν μπει στο «χαρτί».

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έφερε στην επιφάνεια τις ήδη υπάρχουσες αμφιβολίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ απέναντι στη «συμμαχία», παρατηρούσε ο Ιβο Ντάαλντερ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, μιλώντας στους «New York Times» (NYT) στις αρχές του μήνα, ενώ ο Μπρούνο Ματσάες, πρώην υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Πορτογαλίας, τόνιζε ότι για την Ευρώπη «η επιλογή στο δίλημμα "αυτονομία ή στήριξη από την Αμερική" γίνεται κάθε μήνα όλο και πιο ξεκάθαρη».

Ταυτόχρονα, σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δεν πιστεύουν πλέον ότι το άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ περί «συλλογικής άμυνας» έχει πραγματική ισχύ.

«Χωρίς τις ΗΠΑ δεν υπάρχει ΝΑΤΟ», υπογράμμισε ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Μ. Ρούμπιο, εκφράζοντας δυσαρέσκεια επειδή οι Ευρωπαίοι «σύμμαχοι» δεν συντάχθηκαν με την Ουάσιγκτον στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Πάντως οι Ευρωπαίοι έχουν ήδη καθίσει και υπολογίσει τι θα σήμαινε ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» χωρίς τις ΗΠΑ. Μία από αυτές τις μελέτες, του International Institute for Strategic Studies, τοποθετεί το κόστος σε περίπου 1 τρισ. δολάρια σε βάθος 25ετίας.

Το Ινστιτούτο του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία υπολόγισε ότι η Ευρώπη θα χρειαστεί 300.000 επιπλέον στρατιώτες και αύξηση στρατιωτικών δαπανών κατά τουλάχιστον 290 δισ. δολάρια ετησίως βραχυπρόθεσμα, ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τη Ρωσία.

Ακόμα κι αν η Ουάσιγκτον αποσύρει τους 70.000 Αμερικανούς στρατιώτες που σταθμεύουν στην Ευρώπη, ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» θα ήταν εφικτό, λένε στους NYT Ευρωπαίοι ανώτεροι αξιωματούχοι. Το σύστημα διοίκησης και οι υποδομές του ΝΑΤΟ παραμένουν, και οι Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να καλύψουν τις περισσότερες θέσεις.

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες που επικαλείται η «Wall Street Journal», η Ευρώπη επιταχύνει τη διαμόρφωση του «εναλλακτικού σχεδίου άμυνας εντός του ΝΑΤΟ», το οποίο αποκαλείται ανεπίσημα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ».

Το σχέδιο άρχισε να διαμορφώνεται ήδη από πέρυσι και καθοριστική θεωρείται η μεταστροφή της Γερμανίας. Για χρόνια το Βερολίνο απέρριπτε τις γαλλικές προτάσεις για «στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης», επιμένοντας στη διατήρηση των ΗΠΑ ως βασικού «εγγυητή ασφάλειας». Πλέον η γερμανική ηγεσία φαίνεται να θεωρεί ότι η «δέσμευση» των ΗΠΑ δεν είναι πια δεδομένη, και επιπλέον διεκδικεί γεωπολιτική κυριαρχία στην Ευρώπη.

Ετσι, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το σχέδιο δεν προτείνει την αντικατάσταση του ΝΑΤΟ, αλλά την αξιοποίηση των υφιστάμενων δομών με μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή και έλεγχο:

• Μεγαλύτερη συμμετοχή Ευρωπαίων στη στρατιωτική διοίκηση - ήδη παρατηρείται ενίσχυση της παρουσίας Ευρωπαίων σε καίριες θέσεις εντός του ΝΑΤΟ.
• Ενίσχυση της ευρωπαϊκής πολεμικής βιομηχανίας.
• Ανάπτυξη δυνατοτήτων σε τομείς όπου υπάρχει υστέρηση, όπως η επιτήρηση, οι δορυφόροι και ο ανεφοδιασμός εν πτήσει.

Οπως εκτιμούσε πέρυσι για την Ευρώπη ο Πολωνός ΥΠΕΞ, Ράντοσλαβ Σικόρσκι, «δεν χρειάζεται να είμαστε τόσο καλοί όσο οι ΗΠΑ. Αρκεί να είμαστε καλύτεροι από τη Ρωσία».

Η προσπάθεια της Ευρώπης να επανεξοπλιστεί και να πετύχει «μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία» από τις ΗΠΑ βρέθηκε στο επίκεντρο της συνάντησης του γγ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε με την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν την περασμένη Πέμπτη.

Στην ατζέντα βρίσκονταν ο συντονισμός των αυξημένων στρατιωτικών δαπανών, που σχεδιάζεται να αγγίξουν το 5% του ΑΕΠ έως το 2035, ο επιμερισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ ΝΑΤΟ και ΕΕ, αλλά και το ποιος θα έχει τον έλεγχο των τεράστιων στρατιωτικών κονδυλίων. Επίσης συζήτησαν την επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα τον Ιούλη και την αύξηση της «αμυντικής» παραγωγής στην Ευρώπη.

«Πρέπει να δαπανάμε περισσότερα (σ.σ. για στρατιωτικούς σκοπούς), να παράγουμε περισσότερα (σ.σ. όπλα) και να κάνουμε και τα δύο πιο γρήγορα. Με την αύξηση των παγκόσμιων απειλών για την ασφάλεια, συμφωνήσαμε να συνεργαστούμε στενά τις επόμενες βδομάδες για να ενισχύσουμε τη σχέση ΕΕ - ΝΑΤΟ και να προετοιμάσουμε μια επιτυχημένη Σύνοδο Κορυφής στην Αγκυρα», είπε η φον ντερ Λάιεν.

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο τεχνικά ζητήματα, αλλά και βαθύτερες στρατηγικές διαφωνίες. Το ΝΑΤΟ επιμένει ότι διαθέτει επιχειρησιακή γνώση για τον καθορισμό των αναγκών σε εξοπλισμούς, ενώ η ΕΕ επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της μέσω της βιομηχανικής πολιτικής, επενδύοντας στην παραγωγική ικανότητα και στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Στο πλαίσιο αυτό, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία «Buy European» προκαλεί αντιδράσεις, καθώς περιορίζει τη συμμετοχή της αμερικανικής πολεμικής βιομηχανίας.

Πάντως το ΝΑΤΟ είναι δομημένο γύρω από την αμερικανική ισχύ, με τις ΗΠΑ να κατέχουν κρίσιμους ρόλους σε πληροφορίες, logistics και διοίκηση. Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η αντικατάσταση της αμερικανικής πυρηνικής «ομπρέλας».

Σε αυτό το πλαίσιο, έχουν ξεκινήσει συζητήσεις για ενδεχόμενη επέκταση της γαλλικής πυρηνικής προστασίας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εξέλιξη με τεράστιες γεωπολιτικές προεκτάσεις.

Η Γαλλία έχει δηλώσει ότι θα αυξήσει το πυρηνικό της οπλοστάσιο, ενώ η Βρετανία σχεδιάζει να επαναφέρει αεροπορικό βραχίονα πυρηνικής αποτροπής με βομβαρδιστικά, πέρα από τα πυρηνικά υποβρύχιά της. Ωστόσο η βρετανική αποτροπή εξαρτάται από την αμερικανική τεχνολογία, ενώ η γαλλική είναι σχεδιασμένη πρωτίστως για την υπεράσπιση των γαλλικών συμφερόντων.

Στη γαλλική «προηγμένη πυρηνική ομπρέλα» που ανακοίνωσε ο Γάλλος Πρόεδρος στις αρχές Μάρτη εντάσσονται Ελλάδα, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Πολωνία, Ολλανδία, Βέλγιο, Σουηδία και Δανία. Ομως, μόνο η Γαλλία θα παίρνει απόφαση για χρήση πυρηνικών όπλων, ανάλογα με τα ιδιαίτερα συμφέροντα και τα ανταλλάγματα. Υπογραμμίζονται η «μη κοινή λήψη αποφάσεων» και η «πλήρης αυτονομία των πυρηνικών πόρων».

Η γαλλική «πυρηνική αποτροπή» σημαίνει ότι «στρατηγικές αεροπορικές δυνάμεις θα εξαπλωθούν στα βάθη της ευρωπαϊκής ηπείρου», κάτι που «σαν ένα αρχιπέλαγος δυνάμεων θα περιπλέξει τους υπολογισμούς των αντιπάλων, δίνοντας στην προηγμένη αποτροπή μεγάλη αξία».

Παράλληλα εξετάζεται η δημιουργία ενός «συνασπισμού προθύμων» εντός του ΝΑΤΟ, που θα μπορεί να αναλαμβάνει επιχειρησιακές αποστολές χωρίς άμεση αμερικανική εμπλοκή. Ενας τέτοιος συνασπισμός προετοιμάζεται για την Ουκρανία, ακόμα και με αποστολή στρατευμάτων, αλλά και για τα Στενά του Ορμούζ.

Τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ απέρριψαν το σχέδιο των ΗΠΑ για «άνοιγμα» και αμερικανικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ και προωθούν δικό τους, το οποίο μάλιστα απέκλειε σε πρώτη φάση τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ως «εμπόλεμα μέρη». Την ίδια στιγμή έχουν προσκληθεί η Κίνα και η Ινδία, ενώ το όλο εγχείρημα προετοιμάζεται σε συντονισμό και με το Ιράν.

Την Παρασκευή ο Γάλλος Πρόεδρος Εμ. Μακρόν και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ συγκάλεσαν διάσκεψη με τη συμμετοχή περίπου 40 κρατών για να συζητηθεί το «μεταπολεμικό σχέδιο των ευρωπαϊκών χωρών», με σκοπό να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών εταιρειών ώστε να χρησιμοποιούν και πάλι τα Στενά του Ορμούζ.

«Θα προχωρήσουμε με μια διάσκεψη για το στρατιωτικό σχέδιο στο Λονδίνο την επόμενη βδομάδα, οπότε θα ανακοινώσουμε περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τη σύνθεση της αποστολής, και πάνω από 12 χώρες έχουν ήδη προσφερθεί να συνεισφέρουν με πόρους», δήλωσε ο Στάρμερ μαζί με τους ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας. «Το άνοιγμα των Στενών είναι μια παγκόσμια αναγκαιότητα και μια παγκόσμια ευθύνη», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το υπό διαμόρφωση πλάνο προβλέπει μια ευρεία «διεθνής συμμαχία» να αναλάβει δράση μετά τον πόλεμο, με αποστολές εκκαθάρισης ναρκών, στρατιωτική συνοδεία πλοίων με φρεγάτες και αντιτορπιλικά, και δημιουργία των απαραίτητων υλικοτεχνικών υποδομών για την αποχώρηση των εκατοντάδων πλοίων που έχουν εγκλωβιστεί στην περιοχή. Ευρωπαίοι διπλωμάτες αναφέρουν ότι τα ευρωπαϊκά πλοία δεν θα τελούν υπό αμερικανική διοίκηση.

Η Γερμανία μέχρι τώρα εμφανιζόταν επιφυλακτική στο ενδεχόμενο στρατιωτικής εμπλοκής, όμως ο καγκελάριος Φρ. Μερτς αναμενόταν να διατυπώσει στη διάσκεψη πρόταση για αξιοποίηση των εξειδικευμένων ναρκαλιευτικών MJ332. Οι γερμανικές Ενοπλες Δυνάμεις ενδέχεται να συμβάλουν και με «ένα πλοίο ανεφοδιασμού και εναέρια αναγνώριση μετά το τέλος των εχθροπραξιών, εφόσον πληρούνται οι όροι ασφαλείας», μετέδωσε το Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Πάντως ο Μερτς αργότερα - αφότου ο Τραμπ είχε ανακοινώσει συμφωνία με το Ιράν για το Ορμούζ - δήλωσε ότι «στις περαιτέρω συζητήσεις στρατιωτικού σχεδιασμού θα θέλαμε επίσης να δούμε τις ΗΠΑ να συμμετέχουν, αν είναι δυνατόν».

Στη σύσκεψη με τηλεδιάσκεψη συμμετείχε και ο Ελληνας πρωθυπουργός Κυρ. Μητσοτάκης, που εμφανίστηκε να μη θέλει στρατιωτική παρουσία στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ, ενώ έχει μπλέξει πολύμορφα τη χώρα στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο.

Την οργή του για τους Ευρωπαίους «συμμάχους» εξέφρασε ξανά την Παρασκευή ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντ. Τραμπ, αφότου ανακοίνωσε συμφωνία με το Ιράν για άνοιγμα των Στενών.

«Τώρα που η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ τελείωσε, δέχτηκα ένα τηλεφώνημα από το ΝΑΤΟ που με ρωτούσε αν χρειαζόμασταν βοήθεια. Τους είπα να μείνουν μακριά, εκτός αν θέλουν απλά να γεμίσουν τα πλοία τους με πετρέλαιο. Ηταν άχρηστοι όταν χρειάστηκε, μια Χάρτινη Τίγρης!», έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτησή του.