Η τελευταία πυρηνική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, η Συνθήκη New START, έληξε χθες, απελευθερώνοντας επίσημα τόσο τη Μόσχα όσο και την Ουάσιγκτον από μια σειρά περιορισμών στα πυρηνικά τους οπλοστάσια και σηματοδοτώντας μια εποχή παγκόσμιας «κούρσας» εξοπλισμών και έντονων γεωπολιτικών ανταγωνισμών, που έχει ήδη ξεκινήσει, με απρόβλεπτους κινδύνους για τους λαούς.

Η εξέλιξη άλλωστε σχετίζεται άμεσα με τη σφοδρή αντιπαράθεση ΗΠΑ - Κίνας για την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα.

Ο ΟΗΕ έκανε λόγο για «σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», προειδοποιώντας ότι «για πρώτη φορά μετά από πάνω από μισό αιώνα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν κόσμο χωρίς κανένα δεσμευτικό όριο στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια» της Ρωσίας και των ΗΠΑ, που κατέχουν σχεδόν το 90% του παγκόσμιου αποθέματος πυρηνικών όπλων.

Η λήξη της New START «δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή», καθώς «ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι ο υψηλότερος εδώ και δεκαετίες», σχολίασε ο γγ του ΟΗΕ Αντ. Γκουτέρες και μίλησε για «ευκαιρία επανεκκίνησης και δημιουργίας ενός καθεστώτος ελέγχου εξοπλισμών προσαρμοσμένου σε ένα ταχέως εξελισσόμενο περιβάλλον».

Πάντως, χθες το σάιτ «Axios» ανέφερε ότι πραγματοποιούνταν διαπραγματεύσεις τις τελευταίες 24 ώρες στο Αμπού Ντάμπι και οι δύο χώρες πλησίαζαν σε μια συμφωνία ώστε να συνεχίσουν να τηρούν τους βασικούς όρους της New START.

Το 2010 ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα και ο Ρώσος ομόλογός του, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, συμφώνησαν στη Συνθήκη New START, η οποία είχε χαιρετιστεί από τον Λευκό Οίκο ως «ιστορική».

Η New START περιόριζε και τις δύο χώρες σε έναν μέγιστο αριθμό 1.550 πυρηνικών κεφαλών μακράς εμβέλειας που μπορούν να τοποθετηθούν σε συστήματα εκτόξευσης, συμπεριλαμβανομένων των διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων, των βαλλιστικών πυραύλων που εκτοξεύονται από υποβρύχια και των βομβαρδιστικών αεροσκαφών.

Εμπειρογνώμονες στον έλεγχο των εξοπλισμών σε Μόσχα και Ουάσιγκτον λένε ότι η λήξη της Συνθήκης δεν θα αφαιρέσει μόνο τα όρια στις κεφαλές, αλλά θα βλάψει και την «εμπιστοσύνη», τη «διαφάνεια» και την ικανότητα επαλήθευσης των πυρηνικών προθέσεων.

Το συνολικό απόθεμα πυρηνικών κεφαλών μειώθηκε περίπου στις 12.000 το 2025, από ένα ιστορικό υψηλό άνω των 70.000 το 1986, αλλά ΗΠΑ και Ρωσία αναβαθμίζουν τα όπλα τους, ενώ η Κίνα έχει σχεδόν διπλασιάσει το οπλοστάσιό της την τελευταία δεκαετία.

Η Ουάσιγκτον κατηγόρησε επανειλημμένα τη Μόσχα ότι παραβίασε τη Συνθήκη, αρνούμενη ελέγχους σε πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Τον Σεπτέμβρη του 2025 ο Ρώσος Πρόεδρος Βλ. Πούτιν πρότεινε να παραταθούν κατά ένα έτος οι περιορισμοί που προβλέπονται από τη New START. Η Ουάσιγκτον ουδέποτε αντέδρασε επίσημα στην πρόταση της Μόσχας, ενώ ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντ. Τραμπ είχε πει «ας λήξει...».

Οι ΗΠΑ έχουν λόγους να επιτρέψουν τη λήξη του ελέγχου των πυρηνικών όπλων με τη Ρωσία, με κυριότερο το να κλειστεί «καλύτερη συμφωνία», όπως δηλώνει ο Τραμπ, η οποία θα συμπεριλάβει και την Κίνα, που επεκτείνει με ταχύ ρυθμό το πυρηνικό της οπλοστάσιο.

Χθες το Πεκίνο απέκλεισε «σε αυτό το στάδιο» συμμετοχή του σε τέτοιες συνομιλίες, με το επιχείρημα ότι «οι πυρηνικές δυνατότητες της Κίνας είναι σε μια εντελώς διαφορετική κλίμακα από αυτές των ΗΠΑ και της Ρωσίας».

Στις αρχές του 2025 η Κίνα διέθετε τουλάχιστον 600 πυρηνικές κεφαλές, αλλά «το κινεζικό πυρηνικό οπλοστάσιο αυξάνεται πιο γρήγορα από αυτό οποιασδήποτε άλλης χώρας, με περίπου 100 νέες κεφαλές ετησίως από το 2023», ανέφερε τον Ιούνη του 2025 το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη με έδρα την Στοκχόλμη (SΙPRI).

Προχθές ο Κινέζος Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ είχε ξεχωριστές επικοινωνίες με τους ομολόγους του της Ρωσίας και των ΗΠΑ γι' αυτό το θέμα.

Στη Μόσχα η ανησυχία για τη λήξη της Συνθήκης είναι εμφανώς μεγαλύτερη απ' ό,τι στην Ουάσιγκτον, όχι βέβαια επειδή «αυτό είναι πολύ κακό για την παγκόσμια και στρατηγική ασφάλεια», όπως είπε το Κρεμλίνο, ούτε για το «Ρολόι της Αποκάλυψης» και άλλα σχετικά που είπε ο Ντμ. Μεντβέντεφ.

Υπενθυμίζεται ότι το 2018, όταν οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι θα αποχωρήσουν από τη Συνθήκη INF για τον έλεγχο των πυραύλων μέσου βεληνεκούς, η Ρωσία είχε αντιδράσει πιο ψυχρά, δηλώνοντας απλά ότι θα «ανταποδώσει» με αντίστοιχα μέτρα. Με τη New START όμως η ανησυχία στο Κρεμλίνο είναι έκδηλη εδώ και μήνες, ζητώντας ξανά και ξανά από την Ουάσιγκτον να απαντήσει για παράτασή της.

Η Μόσχα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια δυνητικά ανεξέλεγκτη πυρηνική επέκταση των ΗΠΑ. Η κυβέρνηση Τραμπ, για παράδειγμα, έχει ήδη επαναφέρει την ιδέα των πυρηνικά εξοπλισμένων θωρηκτών «κλάσης Τραμπ» (Trump-class battleships), μια «ψυχροπολεμική πολιτική» που οι ΗΠΑ είχαν εγκαταλείψει πριν από δεκαετίες.

Οπως αναφέρει το CNN σε ανάλυσή του, η διατήρηση του καθεστώτος της Ρωσίας ως πυρηνικής υπερδύναμης, σε σχεδόν ίση βάση με τις ΗΠΑ, εξασφαλίζει στη Μόσχα μια ισχυρή θέση «στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων της διεθνούς διπλωματίας».