Στις εξελίξεις γύρω από τη Γροιλανδία φαίνεται με χαρακτηριστικό τρόπο - και μένει ακόμα να φανεί - πόσο βαθύ είναι το ενδοϊμπεριαλιστικό ρήγμα μέσα στον ευρωατλαντικό άξονα, ιδιαίτερα μεταξύ ΗΠΑ - ΕΕ.

Μάλιστα, και τα δύο αυτά «στρατόπεδα» έχουν φτάσει σε σημείο ανοιχτά και δημόσια είτε να αμφισβητούν τη «χρησιμότητα» του ΝΑΤΟ είτε να δυσπιστούν για τη «δέσμευση» των κρατών - μελών στη «συμμαχία», αναγνωρίζοντας ότι υπάρχουν αντικρουόμενα συμφέροντα.

Ενδεικτικά είναι τα δημοσιεύματα που αναφέρουν ότι οι Ευρωπαίοι του ΝΑΤΟ εξετάζουν σενάρια αντίδρασης σε περίπτωση που οι ΗΠΑ κάνουν κίνηση ελέγχου του δανέζικου νησιού, μεταξύ άλλων με ένταση του εμπορικού πολέμου με τις ΗΠΑ, αλλά και κατάργηση αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων σε ευρωπαϊκό έδαφος, κάτι που θεωρείται «αδιανόητο».

Ανεξάρτητα από το ποια θα είναι η ακριβής κατάληξη στη Γροιλανδία, δικαιώνεται ο χαρακτηρισμός «λυκοσυμμαχία» για το ΝΑΤΟ, με τον ανταγωνισμό των μονοπωλίων για πρώτες ύλες, δρόμους μεταφοράς εμπορευμάτων και Ενέργειας, νέες αγορές και γεωπολιτική «επιρροή» να συνθλίβει και υποτιθέμενους «συμμάχους» και φυσικά τους λαούς, οι οποίοι μπαίνουν στο στόχαστρο αυτού του ανελέητου ανταγωνισμού και τέτοιων ιμπεριαλιστικών «συμμαχιών».

Μπορεί ο Ντ. Τραμπ ως προσωπικότητα να λέει «και μια κουβέντα παραπάνω» στα εξελισσόμενα παζάρια, όμως ως Πρόεδρος των ΗΠΑ λέει - και εννοεί - αυτό ακριβώς που εξυπηρετεί το αμερικανικό κεφάλαιο, ή τουλάχιστον το κυρίαρχο τμήμα του σε αυτήν τη φάση της πολεμικής προπαρασκευής για γενικευμένη ιμπεριαλιστική σύγκρουση.

Εχοντας πλήρη επίγνωση τι θα σήμαινε για το ΝΑΤΟ η απόκτηση της Γροιλανδίας - με στρατιωτικά ή πολιτικά μέσα - ο Αμερικανός Πρόεδρος απάντησε: «Αν επηρεάσει το ΝΑΤΟ, ας το επηρεάσει. Αλλά, ξέρετε, αυτοί μας χρειάζονται πολύ περισσότερο απ' ό,τι εμείς».

Τα στοιχεία του ΝΑΤΟ δείχνουν ότι οι αναμενόμενες στρατιωτικές δαπάνες των ΗΠΑ για το 2025 φτάνουν τα 845 δισ. δολάρια, ενώ των υπόλοιπων 31 κρατών - μελών μαζί φτάνουν τα 559 δισ. δολάρια. Να σημειωθεί επίσης ότι οι Ενοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ έχουν 1,3 εκατ. ενεργό στρατιωτικό προσωπικό.

Παράλληλα ο Τραμπ εξέφρασε δυσπιστία ως προς τους «κοινούς σκοπούς» του ΝΑΤΟ, αφού τα αντικρουόμενα συμφέροντα τείνουν να γίνουν τόσο ασυμβίβαστα, ώστε δεν υπάρχει καμία «εμπιστοσύνη» ότι μέσω του ΝΑΤΟ οι αμερικανικές επιδιώξεις στην Αρκτική θα εκπληρωθούν.

«Αμφιβάλλω ότι το ΝΑΤΟ θα ήταν εκεί για μας αν το χρειαζόμασταν πραγματικά», είχε δηλώσει την προηγούμενη βδομάδα.

Το πόσο σημαντική είναι η Αρκτική για τις ΗΠΑ, ώστε να μην «αφεθεί» στην «τύχη» του ΝΑΤΟ και των «συμμάχων», αναφέρεται και στη νέα «Αρκτική Στρατηγική» των ΗΠΑ, που δημοσιεύτηκε το 2024 (επί προεδρίας Μπάιντεν).

Εκεί η Αρκτική ορίζεται ως το βόρειο μέτωπο του Ινδο-Ειρηνικού θεάτρου. Δηλαδή το βόρειο μέτωπο στη σύγκρουση ΗΠΑ - Κίνας για παγκόσμια πρωτοκαθεδρία, πέρα από την Ταϊβάν και άλλα «νότια μέτωπα» σε Ασία - Ειρηνικό.

Και αυτό εξηγεί πολλά για την επιμονή των ΗΠΑ να αποκτήσουν το νησί, την ώρα που η Δανία δηλώνει ότι προσφέρει στην Ουάσιγκτον απεριόριστη πρόσβαση στη Γροιλανδία για στρατιωτικές βάσεις, εγκατάσταση πυραυλικών συστημάτων, επενδύσεις στον ορυκτό πλούτο.

«Οποιος ελέγχει τη Γροιλανδία ελέγχει τις κύριες οδούς της ναυσιπλοΐας στην Αρκτική και την αρχιτεκτονική ασφαλείας που προστατεύει τις ΗΠΑ», αναφέρεται σε πρόταση νόμου να γίνει η Γροιλανδία η 51η Πολιτεία των ΗΠΑ, την οποία κατέθεσε τη Δευτέρα στη Βουλή των Αντιπροσώπων ο Ράντι Φάιν, Ρεπουμπλικάνος βουλευτής από τη Φλόριντα.

Η κίνηση θεωρείται «συμβολική», αλλά πολύ ουσιαστική σε σχέση με τους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς και όσα διακυβεύονται.

Υπενθυμίζεται ότι η Ουάσιγκτον έχει εκφράσει πρόθεση να γίνει «Πολιτεία των ΗΠΑ» και ο Καναδάς, κράτος με μεγάλη πρόσβαση στην Αρκτική, έλεγχο στη Θάλασσα Μπάφιν, ανάμεσα σε Καναδά - Γροιλανδία, κ.ά.

Η Γροιλανδία έχει βρεθεί στην «πρώτη γραμμή» καθώς οι πάγοι λιώνουν στην Αρκτική, ανοίγοντας νέες θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές και αποκαλύπτοντας κρίσιμους πόρους, μεταξύ άλλων πετρέλαιο, φυσικό αέριο και σπάνιες γαίες.

Αρκετά αρκτικά κράτη έχουν «νόμιμα δικαιώματα» και διεκδικήσεις στην Αρκτική: Καναδάς, ΗΠΑ, Ρωσία, Δανία (μέσω Γροιλανδίας), Νορβηγία.

Με την απόκτηση της Γροιλανδίας οι ΗΠΑ θα αποκτούσαν πολύ μεγαλύτερα κυριαρχικά δικαιώματα.

Η συρρίκνωση των πάγων σημαίνει ότι ο Αρκτικός Ωκεανός γίνεται πλεύσιμος για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, ενώ το καλοκαίρι το παγοκάλυμμα δεν υπάρχει πλέον στις ρωσικές και καναδικές ακτές.

Η πιο ανεπτυγμένη είναι η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή, η οποία επικαλύπτει και το Βορειοανατολικό Πέρασμα και εκτείνεται κατά μήκος των αρκτικών ακτών της Ρωσίας από την Ευρώπη έως την Ασία.

Το Βορειοδυτικό Πέρασμα διασχίζει το αρκτικό αρχιπέλαγος του Καναδά, ενώ μια κεντρική αρκτική διαδρομή κατά μήκος του Βόρειου Πόλου αναδύεται επίσης στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, όταν οι πάγοι θα λιώσουν περισσότερο.

Με δυο λόγια, ο παγκόσμιος εμπορικός χάρτης επανασχεδιάζεται, προσθέτοντας διαδρομές που θα μπορούσαν να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις στη Διώρυγα του Σουέζ και να μειώσουν το ταξίδι από τη Δυτική Ευρώπη στην Ανατολική Ασία σχεδόν στο μισό.

Το 2025 το πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων «Istanbul Bridge» έγινε το πρώτο πλοίο τακτικών γραμμών που ταξίδεψε από την Κίνα (Νίνγκμπο) στην Ευρώπη (Φέλιξστοου), σε περίπου 20 μέρες, μέσω της Βόρειας Θαλάσσιας Διαδρομής, την οποία η Κίνα εντάσσει στον «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού» (βλ. και «Ριζοσπάστη» 5/9/2025, «Αρκτική: Η Κίνα εγκαινιάζει θαλάσσια διαδρομή προς ευρωπαϊκά λιμάνια»).

Δεδομένα από το Marine Exchange of Alaska δείχνουν ότι το 2024 έγιναν 665 διελεύσεις μέσω του Βερίγγειου Πορθμού, που χωρίζει τη Ρωσία από τις ΗΠΑ (Αλάσκα), σημειώνοντας αύξηση 175% από 242 το 2010.

Η Μόσχα στοχεύει στη χρήση του Βορειοανατολικού Περάσματος από την Ευρώπη στην Ασία «όλο τον χρόνο» και επενδύει μεγάλα ποσά σε πυρηνικά παγοθραυστικά.

Το 2024 η Κίνα ανέπτυξε τρία παγοθραυστικά πλοία στην Αρκτική. Το Πεκίνο προωθεί την κατασκευή υπερσύγχρονων παγοθραυστικών και, κατά τη διάρκεια των 13 ερευνητικών αποστολών στην Αρκτική που έχουν διεξαχθεί μέχρι σήμερα, τα πλοία του έχουν δοκιμάσει μεταξύ άλλων μη επανδρωμένα υποβρύχια drones.

«Η ασφάλεια αυτών των ναυτιλιακών οδών απαιτεί στρατιωτική εποπτεία από τα κράτη της Αρκτικής», τονίζουν Ευρωπαίοι διπλωμάτες και συμπληρώνουν:

«Μαζί με τις ευκαιρίες, αυξάνονται και τα οικονομικά κίνητρα για την εξασφάλιση αυτών των πολύτιμων πόρων, οδηγώντας σε αυξημένες εντάσεις σχετικά με τα χωρικά ύδατα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες. Για να μην αναφέρουμε τον ανταγωνισμό για τα αλιευτικά δικαιώματα και τα θαλάσσια σύνορα, ο οποίος θα εντείνει περαιτέρω τις γεωπολιτικές διαμάχες».

Η Γροιλανδία «είναι ζωτικής σημασίας για τον Χρυσό Θόλο που χτίζουμε», τόνισε επίσης την περασμένη βδομάδα ο Τραμπ, αναφερόμενος στη δημιουργία της αντιπυραυλικής ασπίδας των ΗΠΑ, ένα τριετές σχέδιο ύψους 175 δισ. δολαρίων.

Φυσικά, οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται να καταλάβουν τη Γροιλανδία για να τη συμπεριλάβουν στον «Χρυσό Θόλο», όμως ο πλήρης έλεγχός της θα επέτρεπε ενδεχόμενη παράκαμψη των ΝΑΤΟικών «συμμάχων», δεδομένων και των οξυμένων αντιθέσεων.

Επιπλέον, η Γροιλανδία βρίσκεται στην ταχύτερη διαδρομή πτήσης μεταξύ Ασίας και Βόρειας Αμερικής, για διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους και στρατηγικά βομβαρδιστικά που πετούν από τη μία άκρη του κόσμου στην άλλη.

Για τις ΗΠΑ «η Αρκτική αντιπροσωπεύει την πρώτη και πιο κρίσιμη γραμμή έγκαιρης προειδοποίησης σε περίπτωση σύγκρουσης με τη Ρωσία ή την Κίνα», ανέφερε τον περασμένο μήνα έκθεση των δανέζικων μυστικών υπηρεσιών.

Η Ρωσία «διατηρεί την ικανότητα να αναπτύσσει γρήγορα μαχητικά και βομβαρδιστικά στις βάσεις της στην Αρκτική», γεγονός που θα την καθιστούσε «ικανή να χτυπήσει δυτικούς στόχους σε μεγάλο μέρος της Αρκτικής και του Βόρειου Ατλαντικού σε σύντομο χρονικό διάστημα».

Η δε Κίνα, «ενώ δεν έχει επί του παρόντος στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική, στοχεύει να αναπτύξει μια ανεξάρτητη ικανότητα να χειρίζεται τόσο πλοία επιφανείας όσο και υποβρύχια στα ύδατα της Αρκτικής μέσα σε 5-10 χρόνια», σημειώνει η έκθεση.

Αντίστοιχη δυσπιστία για την «ενότητα του ΝΑΤΟ» υπάρχει και στους Ευρωπαίους για τις ΗΠΑ, όμως τα ευρωπαϊκά κράτη «εξαρτώνται» στρατιωτικά από τις ΗΠΑ.

Η ΕΕ και η Βρετανία παρουσιάζουν την «ασφάλεια» στην Αρκτική ως υπόθεση του ΝΑΤΟ, ώστε να εξασφαλίσουν και εκείνοι μερίδιο και λόγο.

«Η ασφάλεια στην περιοχή της Αρκτικής είναι στρατηγικής σημασίας για όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ», ξεκαθάρισε χαρακτηριστικά ο Ολλανδός υπουργός Αμυνας Ρ. Μπρέκελμανς.

Σε ένα τέτοιο φόντο, Γερμανία, Γαλλία, Σουηδία, Νορβηγία, Ολλανδία, Φινλανδία και Εσθονία έστειλαν στρατεύματα στη Γροιλανδία για να συμμετάσχουν στη στρατιωτική άσκηση «Arctic Endurance» («Αρκτική Αντοχή»), που οργανώνεται από τη Δανία και τη Γροιλανδία, σε μια προσπάθεια να αυξηθεί η ΝΑΤΟική στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική και να «πειστεί» η Ουάσιγκτον να μην κάνει κίνηση κατάκτησης ή αγοράς του νησιού.

Στόχος είναι η «εδραίωση μιας πιο μόνιμης στρατιωτικής παρουσίας» στη Γροιλανδία, σύμφωνα με τον Δανό υπουργό Αμυνας Τρ. Λ. Πούλσεν.

Τις επόμενες μέρες η αποστολή θα ενισχυθεί με χερσαία, εναέρια και θαλάσσια μέσα, ενώ εξετάζεται και η ανάπτυξη μαχητικών αεροσκαφών «Eurofighter».

Η Ρωσία - που διατηρεί στρατιωτικές βάσεις στην Αρκτική - έκανε λόγο για στρατιωτικοποίηση της Αρκτικής και δήλωσε πως παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην περιοχή.