Κυριακή 15 Ιούνη 2008
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 11
ΕΝΘΕΤΗ ΕΚΔΟΣΗ: "7 ΜΕΡΕΣ ΜΑΖΙ"
ΙΣΤΟΡΙΑ
ΤΑΚΗΣ ΦΙΤΣΟΣ
Αγωνιστής, δημοσιογράφος, άνθρωπος του λαού...

Σκίτσο του Δημ. Μεγαλίδη
Σκίτσο του Δημ. Μεγαλίδη
«Με το πικρό χαμόγελο και τα σφιγμένα χείλη

βουβά τον ίσκιο σου έλιωνες στην πολιτεία των τάφων

εδώ σε θάβουν ζωντανό αν θέλεις νά 'σαι τίμιος

παιδί σε 'χτισαν γέρασες χωρίς σταλιά να ζήσεις.

* * *

Μήνες και χρόνια μέτραγες δεκάχρονα κατόπι

κιόλο η πηγάδα βάθαινε κι αψήλωνε ο τοίχος

παρηγοριά και μάθημα ενός λαού δεμένου

και μίαν αυγή ανοιξιάτικην που ανάκραζε αγάπη

* * *

τρυφερά σ' αγκαλιάσανε οι αδερφομάχοι αγγέλοι

και σε φορτώσανε, κανείς δεν άκουσε τα βόλια

και τώρα μέσα στο σωρό τα κόκαλα μην ψάχνεις

να ξεχωρίσεις τα δικά σου. Είν' όλα καθενού!!!

* * *

Οχι συμπόνια, κλάμα, οργή. Ντροπή σου μάνα Ελλάδα».

(Κ. Βάρναλη «Τάκης Φίτσος»)

Στις 16 Απρίλη 1949, ο Τάκης Φίτσος και οι σύντροφοί του εκτελούνται από το μοναρχοφασιστικό καθεστώς στο νεκροταφείο της Χαλκίδας. Ποιος ήταν, όμως, ο Τ. Φίτσος; Γιατί η ζωή και η δράση του γέννησε τέτοιο μίσος στην αντίδραση, ώστε να ζητά εκδίκηση με αίμα; Ποιοι ήταν οι αγώνες του;

Σήμερα, ο «Ρ» δημοσιεύει δύο κείμενα του Τ. Φίτσου, που γράφτηκαν τις δύο προηγούμενες «αυγές», πριν την εκτέλεσή του. Την αυγή της 14ης και της 15ης Απρίλη. Και ο τρόπος που αντιμετωπίζει το θάνατο, ήταν ίδιος με αυτόν που αντιμετώπισε τη ζωή: Ηρεμα. Χωρίς φόβο. Κοιτώντας κατάματα. «Να σε φοβηθώ;», ρωτά το Χάρο. «Μα όχι», απαντά ο ίδιος.

Ο Τάκης (Δημήτρης) Φίτσος ήταν εξέχουσα μορφή της ελληνικής δημοσιογραφίας και του λαϊκού μας κινήματος. Ηρωας και μάρτυρας του ΚΚΕ. Γεννήθηκε στην Υπάτη Φθιώτιδας. Συνδέεται με το εργατικό κίνημα. Δημοσιογραφεί. Ασχολείται με τα Γράμματα. Στέλνει διηγήματά του στον «Νουμά». Στην Αθήνα σπουδάζει Νομικά. Ανήκει στη φιλολογική «Συντροφιά» με Βάρναλη, Ανθία, Βέλτσο και άλλους προοδευτικούς διανοούμενους. Εντάσσεται στο ΚΚΕ. Αναδείχνεται (στα 1922-'23) αρχισυντάκτης στο περιοδικό «Νεολαία» της ΟΚΝΕ και μετά στον «Ριζοσπάστη». Γνωρίζει απίθανες διώξεις. Απελευθερώνεται το 1943 και περνάει στη Ρούμελη, όπου τον υποδέχεται ο Αρης Βελουχιώτης.

Στην ομιλία του στη Λαμία
Στην ομιλία του στη Λαμία
Αναλαμβάνει Γραμματέας του ΕΑΜ στη Στερεά και με την ίδρυση της κυβέρνησης του βουνού, το '44, τοποθετείται πρόεδρος της Διοίκησης. Μετά τη Βάρκιζα προσφέρει τις υπηρεσίες του στον «Ριζοσπάστη» στην Αθήνα. Το 1947 στέλνεται εξόριστος στην Ικαρία. Το 1948 μεταφέρεται στη Χαλκίδα. Καταδικάζεται από το Εκτακτο Στρατοδικείο σε θάνατο. Και μαζί με άλλους 4 συντρόφους και 4 αγωνίστριες, εκτελείται στις 16 Απρίλη 1949.

Καταγωγή και καταβολές

Καταγόταν από εύπορη οικογένεια, μα διάλεξε το δρόμο και τη μοίρα των φτωχών, όπως έκανε και ο φίλος του Θανάσης Κλάρας - Αρης Βελουχιώτης, ο αρχηγός των Ανταρτών.

Γεννήθηκε στην Υπάτη (χωριό ηρωικό, που κάηκε στην Κατοχή) το 1898. Το 1904 φέρεται γραμμένος στα Δημοτολόγια της Λαμίας, όπου μετοίκησαν οι γονείς του και τέλειωσε το Γυμνάσιο. Ο πατέρας του Χρήστος, καπνέμπορος - πέθανε το 1926 - τον ήθελε δικηγόρο και τον έστειλε στην Αθήνα. Το «αρχοντόπουλο της Λαμίας» - όπως τον έλεγαν - μπήκε στη Νομική Σχολή και βγήκε με πολλές γνώσεις, δεινός ρήτορας, αλλά «προλετάριος».

Η μάνα του Ελισάβετ, το γένος Ράπτη, γεύτηκε τις πίκρες όλων των κατατρεγμών του κι «έφυγε» μετά το σκοτωμό του. Είχε δύο αδελφές, την Ιφιγένεια και τη Ζούλα (Ζωή), σπουδαγμένες και αυτές. Πρώτος ξάδερφός του ο Κώστας Φίτσος, ήταν ανθυπολοχαγός στον ΕΛΑΣ, λοχαγός στο ΔΣΕ, αιχμαλωτίστηκε στην Πάρνηθα το 1948 και δολοφονήθηκε άνανδρα επιτόπου, από παρακρατικούς.

Σκίτσο του Βέλμου
Σκίτσο του Βέλμου
Σόι με αγωνιστικές ρίζες και παραδόσεις. Ο Τ. Φίτσος πήρε το όνομα του παππού του Δημήτρη, που νεαρός υπήρξε πολεμιστής του 1821, και πέθανε το 1870, ενώ ο πατέρας του (ο προπάππους του Τάκη) σκοτώθηκε στην Επανάσταση του '21.

Στους λογοτεχνικούς κύκλους

Ο Φίτσος στα μαθητικά του χρόνια έδειξε την κλίση και το ταλέντο του στη λογοτεχνία. Εγραφε ποιήματα και διηγήματα. Εστελνε συνεργασίες στον «Νουμά», που έβγαζε ο Ταγκόπουλος. Διηγήματά του δημοσιεύτηκαν το 1919, 1920, 1921.

Στην Αθήνα, ήταν από τους πρώτους στις φιλολογικές παρέες - όπως γράφει ο Πάνος Λαγδάς - και ασκούσε μεγάλη επιρροή. Συμμετείχαν, από τους παλιούς, ο Βάρναλης, ο Βουτυράς, ο Σημηριώτης, ο Φιλήντας και, από τους νεότερους, ο Καρούσος, ο Κατηφόρης, ο Ανθίας, ο Βέλμος κ.ά.

Σε επιφυλλίδα του στον «Ριζοσπάστη» (2/2/1994), ο Μ. Μ. Παπαϊωάννου γράφει: «Ο "Νουμάς" στην περίοδο που η κοινωνία έχει αλλάξει με την πολιτική ωριμότητα των εργαζομένων στην πόλη και την ύπαιθρο, φιλοδοξεί να στρέψει την προσοχή των στοχαστών σε μια διανόηση απαλλαγμένη από αισθηματολογίες, ρομαντισμούς, υποκειμενισμούς. Αποφασίζει να συνοδοιπορήσει με το νέο πολιτικό κόμμα των εργατών, των αγροτών και όλων των εργαζομένων για τη διαμόρφωση του σύγχρονου τύπου ανθρώπου, του κοινωνικού αγωνιστή. Ο Τάκης Φίτσος είναι αυτός ο ανθρώπινος τύπος, που έχει καλλιεργήσει η εποχή. Τον μαγνητίζει η πάλη για την έξοδο της κοινωνίας από τη στασιμότητα».

«Απλός στρατιώτης»

Λαμία. Πίσω και αριστερά από τον Αρη Βελουχιώτη, ο Τάκης Φίτσος, Γραμματέας του ΕΑΜ Στερεάς
Λαμία. Πίσω και αριστερά από τον Αρη Βελουχιώτη, ο Τάκης Φίτσος, Γραμματέας του ΕΑΜ Στερεάς
Στο βιβλίο του «Αρης Βελουχιώτης - Ο πρώτος του αγώνα», ο Π. Λαγδάς γράφει για τον Τ. Φίτσο: «Ο Φίτσος ήταν μια αγνή μορφή (...) με την προσωπική του δραστηριότητα είχε συμβάλει να συγκροτηθεί μια ΚΟ στην Αθήνα γερή και με πιστούς συντρόφους. Είχε τη φήμη του πιο θαρραλέου μαχητή, που κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες - διωγμούς, ξυλοδαρμούς και άλλες δυσκολίες - έκανε το καθήκον του. Στο λόγο που έβγαζε στο δρόμο ή στην πλατεία, στις προκηρύξεις, στην εφημερίδα όπου δούλευε εξαντλητικά. Δοσμένος ολόψυχα στο κίνημα, ενσάρκωνε τον τύπο του "επαγγελματία επαναστάτη". Για πιο μεγάλη του τιμή δεν είχε παρά να στέκει πιστά και ακλόνητα απλός στρατιώτης».

Ο Βάσος Γεωργίου, σε αφιέρωμα στα «75 χρόνια του ΚΚΕ» (Ρ.12/12/1993), γράφει για τον Τ. Φίτσο: «Ξακουστός δημοσιογράφος και αυτός, στέλεχος του Κόμματος, μέλος της ΚΕ παλιά. Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στις φυλακές και εξορίες, γεμάτος στερήσεις και κακουχίες, αν και δεν προερχόταν από φτωχή οικογένεια. Πολύ λεπτός και ευαίσθητος άνθρωπος, στα εφηβικά νεανικά του χρόνια, έγραφε ποιήματα και θα γινόταν καλός ποιητής, που θα συγκινούσε και θα ενθουσίαζε, αν δεν τον είχε κερδίσει ολόψυχα ο επαναστατικός αγώνας».

Στον «Ριζοσπάστη»

Ο Σταύρος Ζορμπαλάς, στο βιβλίο του «Σημαία του Λαού - Σελίδες από την ιστορία του "Ριζοσπάστη" 1917-1936», αναφέρει ότι ο Τ. Φίτσος δουλεύει στην εφημερίδα από το 1922.

Ο «Ριζοσπάστης», που τον έβγαζε ο Πετσόπουλος, άρχισε να κυκλοφορεί στην Αθήνα σαν καθημερινή εφημερίδα από τις 23/7/1917. Εγινε όργανο του Κόμματος από τις 2/6/1920. Το Δεκέμβρη του 1924, τη Διεύθυνση της εφημερίδας ανέλαβε ο Τάκης Φίτσος.

Απελευθέρωση της Λαμίας από τους Γερμανούς. Ο Αρης μιλάει από εξώστη. Δεξιά του, ο Τάκης Φίτσος
Απελευθέρωση της Λαμίας από τους Γερμανούς. Ο Αρης μιλάει από εξώστη. Δεξιά του, ο Τάκης Φίτσος
Να σημειώσουμε σε αυτό το σημείο ότι ο Φίτσος, πριν περάσει στη σύνταξη του «Ριζοσπάστη» (1922), έβγαζε τη «Νεολαία» - βδομαδιάτικο κομμουνιστικό περιοδικό.

Εξόριστος στη Γαύδο

Από τους πρώτους που εξορίστηκαν στη Γαύδο ήταν ο Τ. Φίτσος, όπως και πολλά άλλα επώνυμα στελέχη. Στο Λιβυκό πέλαγος, εκεί όπου ο νους είναι αδύνατο να συλλάβει τι τραβούσαν οι εξόριστοι. Δεν «τραβούσαν» απλώς, πέθαιναν. Ηταν κόλαση! Πριν φτάσουν εκεί, έπρεπε να περάσουν από το Καθαρτήριο στα Σφακιά. Να ζήσουν δυο - τρεις μέρες (ευτυχείς αν ήταν μόνον ώρες) στην Αστυνομία στ' Ασκήφου. Να ταφούν ζωντανοί εφτά οργιές κάτω απ' τη γη. Μέχρι να τους ανεβάσουν στον Απάνω κόσμο. Για να τους πάρει το πλεούμενο και να τους «ξεβράσει» στο ερημονήσι.

Εκεί γράφτηκε ένα σπουδαίο ιστορικό ντοκουμέντο, ένα συγκλονιστικό γραπτό κείμενο, ένα βιβλίο 25 σελίδων, το ρεπορτάζ του Τάκη Φίτσου με τίτλο «ΣΤΗ ΓΑΥΔΟ - ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ».

Τέτοιο κείμενο είναι σπάνιο είδος. Το ρεπορτάζ φέρει ημερομηνία 15 Μάη 1933. Το ρεπορτάζ καταλήγει με έκκληση για Αμνηστία που την υπογράφουν οι εξόριστοι: Τ. Φίτσος, Θ. Κλάρας, Καραμπέτσος, Σκράπας, Μάζαρης, Ι. Μολάς, Θ. Ριγανάς, Κ. Σανιδάς, Ι. Τσέκος, Ανδρεαδέλης, Δελόλμας, Τσουμάκος, Πετρίδης, Δράμιτσας, Καπόλας, Μωραΐτης, Ασ. Γκιουβέκας, Ταμπαζόπουλος, Παπαζήσης, Μ. Λίτσκας, Λ. Τζήμας, Μαντζαρίδης, Σαραντάκης, Σ. Μαρμαράς, Π. Καλαναρχόπουλος, Δ. Αλεξόπουλος, Κ. Μελίκογλου, Μίγκος («Ρίζος» 30/5/1933).

Ακροναυπλία και πέρασμα στο βουνό

Ο Τάκης Φίτσος
Ο Τάκης Φίτσος
Η 4η Αυγούστου 1936 κλείνει τον Φίτσο στην Ακροναυπλία. Νέος Γολγοθάς στα κάτεργα για 5 χρόνια. Και άλλος μεγαλύτερος μετά το 1941. Πλάκωσε η χιτλεροφασιστική κατοχή. Η άρχουσα τάξη παραδίνει τους Ακροναυπλιώτες στους Γερμανούς και Ιταλούς κατακτητές. Δεν τους απελευθέρωσε με τον πόλεμο του '40, όταν ζητούσαν να πάνε να πολεμήσουνε στο Αλβανικό Μέτωπο. Δεν τους απελευθερώνει το '41 που θέλουν να πάρουν μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Οι κομμουνιστές πρέπει να εξοντωθούν. Δεν απολύονται, αν δεν υπογράψουν «δήλωση μετανοίας».

«Το Γενάρη 1943, οι Γερμανο-Ιταλοί αποφασίζουν να αδειάσουν αυτό το κάτεργο. Ενα πρωί ακούμε τους "Ελληνες" φρουρούς μας: Οσοι ακούσουν τα ονόματά τους να ετοιμαστούν για μεταγωγή. Είναι 200. Ανάμεσά τους και ο Φίτσος». Αυτά γράφει ο Αλέκος Παπαδάτος και συνεχίζει: «Μας μεταφέρανε στο τρένο, μας έκλεισαν σε φορτηγά βαγόνια. Χαράματα φτάσαμε στην Πάτρα. Μας μπαρκάρισαν σε βαπόρι και μας έβγαλαν σ' έναν όρμο στο Μεσολόγγι. Από εκεί, με φορτηγά αυτοκίνητα στην Κατούνα. Μείναμε λίγο καιρό σ' ένα σχολείο. Ασιτία, ταλαιπωρίες. Πεθαίνει ο γιατρός Σιδερίδης. Αργότερα, μας πάνε στον κάμπο της Βόνιτσας, μένουμε σε τσαντίρια, άλλες ταλαιπωρίες. Σε λίγο καιρό, άλλη μεταγωγή. Μας φορτώνουν σε πλοίο που αράζει στο Λαζαρέτο. Είμαστε σε ιταλικό στρατόπεδο. Το Σεπτέμβρη του 1943, συνθηκολογεί η Ιταλία. Τριακόσιοι και πλέον όμηροι χαιρόμαστε τη λευτεριά. Οι Ιταλοί δε φέρνουν εμπόδια. Περνάμε με καΐκια στην Κέρκυρα. Και από εκεί κατά μικρές ομάδες με τη βοήθεια του ΚΚΕ και του ΕΑΜ περνάμε στην Αλβανία και Ηπειρο. Την ευθύνη για όλο το στρατόπεδο είχαν οι Τ. Φίτσος, Ηλίας Καρράς, Νίκος Κανακαρίδης, Γιάννης Κουτσοδήμος, Νίκος Σαλταγιάννης, κ.ά.».

Στην Ελεύθερη Ελλάδα

Το 1943, ο Φίτσος φτάνει στη Ρούμελη. Αναλαβαίνει Γραμματέας του ΕΑΜ στη Στερεά και με την ίδρυση της κυβέρνησης του βουνού, το '44, τοποθετείται πρόεδρος της Διοίκησης Ανταμώνει με τους παλιούς συντρόφους. Αναπτύσσει δραστηριότητα, μιλάει σε συγκεντρώσεις. Ενθουσιάζει, αλλά και ενθουσιάζεται στην Ελεύθερη Ελλάδα με όσα βλέπει και ακούει.

Με τη Συμφωνία της Βάρκιζας και με την παράδοση των όπλων του ΕΛΑΣ, βέβαια, όχι μόνο δε συμφώνησε, αλλά και πικράθηκε αφάνταστα. Πειθάρχησε, όμως. Ηταν αδύνατο να μην πειθαρχήσει στο Κόμμα. Δούλεψε στον «Ριζοσπάστη» μέχρι τη μέρα που τον έκλεισαν, τον Οκτώβρη του 1947.

Υστερα τον πιάσανε. Τον έστειλαν εξορία στην Ικαρία. Κι από τον Εύδηλο τον έφεραν στην Αθήνα. Πέρασε έκτακτο στρατοδικείο στη Χαλκίδα. Με πρόεδρο τον ταγματάρχη Καρρά, Β. επίτροπο τον ταγματάρχη Παναγιωτόπουλο. Μάρτυρες κατηγορίας 30. Μάρτυρες υπερασπίσεως κανένας. Ο Τάκης Φίτσος κλήθηκε να απολογηθεί τελευταίος. Στην απολογία του είπε:

«Στη ζωή μου δεν έχω αγαθοεργές πράξεις. Αγωνίστηκα για την υπόθεση του ΚΚΕ. Για το θρίαμβο του κομμουνισμού. Για μια καλύτερη ζωή του λαού μας».

Η δίκη κράτησε 20 μέρες. Οι κατηγορούμενοι ήταν 36. «Στρατολόγοι και σύνδεσμοι των συμμοριτών Εύβοιας - Ρούμελης». Καταδικάστηκαν εις θάνατον 14. Ισόβια 6. Απαλλάχτηκαν 15. Εκτελέστηκαν 8.

Εκείνο το πρωί η εφημερίδα της Χαλκίδας «ΕΘΝΙΚΗ ΦΩΝΗ», με διευθυντή τον Ν. Γ. Ζωγράφο, κυκλοφόρησε παράρτημα. Και έγραφε με πηχυαίους τίτλους: «Σήμερον την πρωίαν εξετελέσθησαν 8 εαμοπροδόται καταδικασθέντες υπό του στρατοδικείου».

Εκτέλεση

Η εκτέλεση έγινε στις 16 Απρίλη 1949 στο χώρο του Νεκροταφείου του Αγίου Ιωάννου. Οι εκτελεσθέντες ήταν: Ιωάννης Χριστοφορίδης, Δημήτριος Βουραζόπουλος, Ιωάννης Χάνος, Δημήτριος Φίτσος, Αικατερίνη Μελεμενή, Μαρία Λαφαζάνη, Ευανθία Πατσαλή, Αλίκη Τσουκαλά.

Και η αιμοσταγής φασιστοφυλλάδα κατέληγε με την ευχή: «Ελπίζομεν, συν τω Θεώ, ότι λίαν συντόμως θα εκτελεστούν και τα υπόλοιπα εξ (6) καθάρματα του εαμοκομμουνισμού διά να ικανοποιηθεί εν μέρει η κοινή γνώμη της πόλεώς μας, εκ της αποφάσεως του στρατοδικείου της 4/4/1949». Σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια, το πνεύμα του Εμφυλίου! Καθοδηγημένο από το «Δόγμα Τρούμαν» και το επιτελείο του Βαν Φλιτ. Ανάμεσα στους αντίπαλους Ρωμιούς έβρισκες και ανθρωπιά. Από τους Γιάνκηδες ανθρωπιά δεν υπήρχε, ήτανε ξεγραμμένη.

Να σημειωθεί ότι ο πρώτος, ο Χριστοφορίδης, ήταν ο θαρραλέος αντιστασιακός καπετάνιος του καϊκιού, που έκανε, με κίνδυνο της ζωής του, αποστολές εξορίστων στο αντάρτικο. Αυτός πέρασε και το συγκρότημα του καπετάν Ανάποδου από την Πελασγία στην Εύβοια. Μετά την εκτέλεσή του, η αγωνίστρια γυναίκα του, μάνα δυο μικρών παιδιών, έπεσε στον Ευβοϊκό και πνίγηκε. Η τελευταία, Αλίκη Τσουκαλά, ΕΠΟΝίτισσα 19 χρόνων, εκτελέστηκε, γιατί αρνήθηκε να υπογράψει «δήλωση μετανοίας», που επίμονα την παρότρυνε ο πατέρας της για να τη γλιτώσει. Προτίμησε το θάνατο.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

Τα στοιχεία για τη ζωή και τη δράση του Τ. Φίτσου προέρχονται από την ομιλία του Γιώργη Μωραΐτη, προέδρου της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Αντιστασιακών Οργανώσεων (ΠΟΑΟ), στην εκδήλωση τιμής για τον Τ. Φίτσο, που διοργάνωσαν η ΕΣΗΕΑ, ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Δημοσιογράφων Αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης 1941-44, η Διεύθυνση και η Συντακτική Επιτροπή του «Ριζοσπάστη» και η ΠΟΑΟ, την Τετάρτη 19 Μάη 2004.

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ
ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ (1/9/2018)
Βιογραφικό του Πάνου Δ. Ταγκόπουλου (15/5/2011)
Βιογραφικό Του Πάνου Δ. Ταγκόπουλου (10/5/2009)
του Πάνου Δ. Ταγκόπουλου (21/12/2008)
Εκδήλωση για τον Τάκη Φίτσο (18/5/2004)
Εκδήλωση για τον Τάκη Φίτσο (12/5/2004)

Κορυφή σελίδας

Διαβάστε στο «Ρ»
Ο καιρός
Weather data from openweathermap.org