Οι Θέσεις της Κεντρικής Επιτροπής για το 22οΣυνέδριο του ΚΚΕ εντυπωσιάζουν με τη σαφή διατύπωση των νοημάτων και με την προσεγμένη ανάλυση των διεθνών, ευρωπαϊκών και εγχώριων οικονομικών και πολιτικών εξελίξεων.

Θα ήθελα να σταθώ σε τρία ζητήματα: στις σχέσεις με τα άλλα κομμουνιστικά κόμματα, στην πολιτική και στην ιδεολογική διαπάλη.

Αναφορικά με τις σχέσεις με τα άλλα κομμουνιστικά κόμματα, στο Πρώτο Κεφάλαιο, Α. 8. η κατάσταση των Διεθνών Συναντήσεων των Κομμουνιστικών και Εργατικών Κομμάτων (ΔΣΚΕΚ), δημιούργημα του ΚΚΕ προς τιμήν του, είναι μεν πολύ προβληματική λόγω διαφορών των κομμουνιστικών κομμάτων, αλλά το ΚΚΕ πρέπει να κάνει ό,τι μπορεί για τη συνέχισή τους και για την επίτευξη συνθέσεων στη βάση επαναστατικής στρατηγικής. Είναι το μόνο διεθνές φόρουμ και δεν μπορεί να αντικατασταθεί από διμερείς σχέσεις κομμάτων με τα οποία το ΚΚΕ συμφωνεί σε όλα, που και αυτές είναι σημαντικές. Η διάλυση της Ευρωπαϊκής Κομμουνιστικής Πρωτοβουλίας (ΕΚΠ) και η συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Κομμουνιστικής Δράσης (ΕΚΔ) είναι ενδεικτική των διαφορών που υπάρχουν και θα υπάρχουν. Είναι αδιέξοδη η συνεχής διάσπαση και τα συνεχή σχίσματα. Και ναι μεν το ΚΚΕ είναι ένα σημαντικό πολιτικό κόμμα, αλλά τα υπόλοιπα κόμματα της ΕΚΔ είναι αδύναμα, με σωστή μεν τοποθέτηση, αλλά ανύπαρκτα στην πολιτική ζωή των χωρών τους και χωρίς ενδείξεις καλύτερης προοπτικής.

Στις πολιτικές διεργασίες στο πολιτικό σύστημα Πρώτο Κεφάλαιο Γ. 2., ορθά δίνεται έμφαση στη σοσιαλδημοκρατία, τον οπορτουνισμό και τη ρεφορμιστική ιδεολογία. Οπως σωστά σημειώνεται, μπορεί να υπάρχει πολυδιάσπαση στον οπορτουνισμό του ΣΥΡΙΖΑ και πολιτική αδυναμία στην κλασική σοσιαλδημοκρατία του ΠΑΣΟΚ, αλλά ο ρεφορμισμός (δυνατότητα μεταρρυθμίσεων προς όφελος των λαϊκών στρωμάτων στο πλαίσιο του καπιταλισμού) και ο οπορτουνισμός (τακτικισμοί για εφήμερα κέρδη διακυβέρνησης χωρίς σταθερές αρχές) είναι κυρίαρχες ιδεολογίες στην εργατική τάξη και στα μικροαστικά στρώματα και πρέπει να αποδομούνται από το επαναστατικό κίνημα για τη συγκρότηση της κοινωνικής συμμαχίας.

Πρέπει όμως να δοθεί και έμφαση στον αγώνα κατά της ακροδεξιάς που αποκτά ερείσματα στα λαϊκά στρώματα. Η ακροδεξιά τονίζει την υπονόμευση της εθνικής κυριαρχίας από τις υπερεθνικές οντότητες όπως η Ευρωπαϊκή Ενωση και από τον ρόλο των διακινητών στην παράτυπη μετανάστευση και παίζει το χαρτί του εθνικισμού. Η απάντηση του εργατικού κινήματος πρέπει να είναι η ανάδειξη του πατριωτισμού του λαϊκού κινήματος και της προδοτικής στάσης δεξιάς και ακροδεξιάς σε κρίσιμες καμπές της νεότερης ιστορίας. Επομένως ο αγώνας είναι τριπλός: κατά της δεξιάς, κατά του ρεφορμισμού/οπορτουνισμού, κατά της ακροδεξιάς.

Στις θέσεις του ΚΚΕ για την κομματική οικοδόμηση Δεύτερο Κεφάλαιο, Β. 1. 2. δίνεται έμφαση στη συνύφανση οικονομικής (συνδικαλιστικής), ιδεολογικής και πολιτικής δράσης. Οι αγώνες αυτοί διεξάγονται σε διαφορετικούς χώρους - οι οικονομικοί αγώνες στους χώρους εργασίας, οι ιδεολογικοί αγώνες στην κοινωνία των πολιτών, και οι πολιτικοί αγώνες στοχεύουν στο κράτος, αλλά διαπλέκονται.

Στους οικονομικούς αγώνες για καλύτερους όρους και συνθήκες εργασίας, το οικονομικό στοιχείο για καλύτερους όρους απασχόλησης, συνθήκες εργασίας και κατά των απολύσεων είναι κυρίαρχο αλλά οι αγώνες έχουν και ιδεολογική και πολιτική διάσταση. Ιδεολογική γιατί συγκρούονται νοήματα για τον ρόλο των συνδικάτων, πολιτική γιατί αμφισβητείται ή επιβεβαιώνεται η εξουσία του κεφαλαίου. Το ΚΚΕ πολύ ορθά δίνει έμφαση και στις τρεις διαστάσεις. Στην τρίτη, την πολιτική που αμφισβητείται η εξουσία του κεφαλαίου πρέπει να γίνεται συνείδηση στους εργαζόμενους ότι «μπορούν χωρίς αφεντικά», δηλ. ότι μπορεί να οργανωθεί και να λειτουργήσει η παραγωγική διαδικασία υπό τον έλεγχό τους και τη διαχείρισή τους.

Η ιδεολογική διαπάλη διεξάγεται πρωτίστως σε κρατικούς ιδεολογικούς μηχανισμούς όπως η εκπαίδευση, και από τα ΜΜΕ που λειτουργούν στην κοινωνία των πολιτών, στο κράτος (κρατικά ΜΜΕ), και από τα πολιτικά κόμματα. Τι σημαίνει ιδεολογική διαπάλη; Είναι από τη μεριά των αστών ιδεολόγων της κυρίαρχης τάξης (πολιτικά κόμματα, ΜΜΕ, εκπαιδευτικό σύστημα) η κινητοποίηση νοημάτων για νομιμοποίηση, απόκρυψη, διαιώνιση σχέσεων εκμετάλλευσης, καταπίεσης και αλλοτρίωσης. Σ' αυτό οι αστοί ιδεολόγοι βοηθιούνται από το πώς η πραγματικότητα εμφανίζεται αρχικά στη συνείδηση ως αποτέλεσμα του διαχωρισμού μεταξύ πραγματικότητας και εμφάνισης. Ο φετιχισμός των εμπορευμάτων και η τυπική ελευθερία και ισότητα στις συναλλαγές της αγοράς και στις εκλογές είναι ενδεικτικές περιπτώσεις. Οι αστοί ιδεολόγοι βοηθιούνται φυσικά και από το γεγονός του ελέγχου των κρίσιμων ιδεολογικών μηχανισμών.

Από τη μεριά των κυριαρχούμενων τάξεων κινητοποιούνται νοήματα από το επαναστατικό κόμμα και τα ΜΜΕ του για την αποδόμησή τους με την απονομιμοποίηση και αποκάλυψη των σχέσεων εκμετάλλευσης, καταπίεσης, αλλοτρίωσης και απόδειξη ότι μπορούν να αλλάξουν. Αλλά το ΚΚΕ και τα ΜΜΕ του πρέπει να συμμετέχουν όχι μόνο σε μια αποδόμηση, εντοπίζοντας τις αντιφάσεις, τις ασυνέπειες και τη διάσπαση του πεδίου αναφοράς που άλλα λέει και άλλα εννοεί των αστικών ιδεολογιών. Πρέπει επίσης να παρέχουν συνοχή στην κοινωνική ψυχολογία της αντίστασης και του αγώνα, να τη συνδέσουν με τις προοπτικές αλλαγής και να την εξελίξουν σε μια νέα αντίληψη του κόσμου. Σ' αυτό το Κόμμα και τα ΜΜΕ του βοηθιούνται από την ταξική πάλη που υπονομεύει συνεχώς την εμφάνιση της πραγματικότητας.

Η ιδεολογία διαποτίζει την κοινωνική ψυχολογία που προκύπτει από τις ταξικές υλικές και κοινωνικές συνθήκες. Κοινωνική ψυχολογία επικυρίαρχου και «φυσικού» διαχειριστή της οικονομίας και του κράτους από τη μεριά της αστικής τάξης, κοινωνική ψυχολογία αντίστασης και αγώνα από τη μεριά της εργατικής τάξης. Αλλά η ιδεολογία λειτουργεί και στο υπόστρωμα του τρόπου ζωής και του υλικού και πνευματικού πολιτισμού. Η προλεταριακή, επαναστατική ιδεολογία πρέπει να αξιοποιεί τον λαϊκό πολιτισμό αλλά και τον υψηλό πολιτισμό. Το ΚΚΕ έχει κάνει σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση με τις ημερίδες, τις συναυλίες και τα συμπόσια.

Το ίδιο ισχύει και στην πολιτική διαπάλη που διεξάγεται για τη διατήρηση ή απόσπαση και κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας. Σ' αυτό υπάρχει φυσικά και ιδεολογική διάσταση. Αλλωστε τα κόμματα παράγουν πολιτική ιδεολογία - συντηρητισμό, εθνικισμό, φιλελευθερισμό, σοσιαλισμό, κομμουνισμό. Θεωρώ ότι στον στρατηγικό στόχο της κατάκτησης της πολιτικής εξουσίας και με στρατηγική κατεύθυνση τη συγκρότηση κοινωνικής συμμαχίας εργατικής τάξης και αυτοαπασχολούμενων της πόλης και του χωριού, σε αντικαπιταλιστική, αντιμονοπωλιακή βάση, πρέπει να επιδιώκεται να γίνει ηγεμονική η συμμαχία αυτή από μια πολιτική, ηθική και πνευματική ηγεσία του ΚΚΕ που δημιουργεί πολιτικά υποκείμενα που εκφράζουν μια εθνική, λαϊκή, συλλογική βούληση.