Χαιρετίζω με θαυμασμό την τιτάνια προσπάθεια του Κόμματος να έχει πάντα άκρως επικαιροποιημένη και βαθιά επεξεργασμένη θέση. Με αυτήν την παρέμβαση επιδιώκω να φωτίσω ορισμένες πλευρές της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Η ΤΝ συνιστά την προσομοίωση επιμέρους λειτουργιών της ανθρώπινης νόησης από πληροφοριακά συστήματα, δηλαδή από μηχανισμούς επεξεργασίας και διαχείρισης πληροφοριών. Ηδη έχουν επιτευχθεί υψηλού επιπέδου προσομοιώσεις σε τομείς όπως η οπτική και ακουστική αναγνώριση, η επεξεργασία φυσικής γλώσσας και η παραγωγή ομιλίας, ενώ ο πλέον αναπτυγμένος και καθοριστικός τομέας σήμερα αφορά την παραγωγή κειμένου μέσω των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (ΜΓΜ).

Τα ΜΓΜ εμφανίζουν αναδυόμενες ικανότητες, δηλαδή δυνατότητες που δεν έχουν ρητά προγραμματιστεί, όπως η εκτέλεση σύνθετων οδηγιών και η παραγωγή λόγου με δομή σχεδίου δράσης. Αυτές οι ιδιότητες εδράζονται στον τεράστιο όγκο δεδομένων που αξιοποιείται κατά την εκπαίδευση των μοντέλων και αντανακλούν τη διαλεκτική μετάβαση από την ποσότητα στην ποιότητα, καθώς η συσσώρευση δεδομένων οδηγεί στη γένεση νέων, ανώτερων λειτουργιών. Επιπλέον, τα ΜΓΜ μπορούν να συσχετίζουν πληροφορίες που εκ πρώτης όψεως φαίνονται ασύνδετες, παράγοντας συνθέσεις νέας γνώσης. Ηδη χρησιμοποιούνται συστήματα ικανά να παράγουν επιστημονικές δημοσιεύσεις αξιοποιώντας αυτή τη δυνατότητα σύνδεσης και γενίκευσης. Ωστόσο, ο πυρήνας της νέας κοινωνικής γνώσης, που αποτελεί συστατικό στοιχείο της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, παράγεται από τη διαλεκτική σχέση του ανθρώπου με το φυσικό του περιβάλλον μέσω της κοινωνικής εργασίας, η οποία ενσωματώνει την προϋπάρχουσα συλλογική εμπειρία και θεωρία. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν η ΤΝ καταφέρει στο μέλλον να συσχετίσει όλες τις επιμέρους πληροφορίες της κοινωνικής γνώσης, θα περιοριστεί στη μηχανιστική εφαρμογή αρχών που ήδη γνωρίζει, χωρίς ικανότητα δημιουργικής υπέρβασης.

Αυτό αποτελεί και το θεμελιώδες όριο της ΤΝ: Μπορεί να προσομοιώνει την κοινωνική εργασία, αλλά όχι να την αντικαθιστά. Ο άνθρωπος, ως μέλος της κοινωνίας, θα τροφοδοτεί πάντοτε τα συστήματα ΤΝ με νέα δεδομένα. Τα συστήματα αυτά θα παραμείνουν εργαλεία στη φαρέτρα του, όπως συμβαίνει και σήμερα. Στο πλαίσιο αυτό, η καπιταλιστική επιδίωξη για την αποκαλούμενη «Προηγμένη Γενική Νοημοσύνη» δεν μπορεί να ιδωθεί ουδέτερα. Πρόκειται για το νέο νεοφασιστικό «Αγιο Δισκοπότηρο» που υπόσχεται την πλήρη αντικατάσταση της εργατικής δύναμης, προετοιμάζοντας έναν «νεο-σκλάβο», ένα τεχνικό, πειθαρχημένο και πλήρως ελέγξιμο υποκατάστατο του ανθρώπου. Η ιστορική πραγματικότητα, όμως, υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος, μέσα από την κοινωνική του εργασία, είναι εκείνος που δάμασε τη φύση και πέτυχε τεράστια άλματα. Η ΤΝ αποτελεί εργαλείο αυτού του ανθρώπου και όχι υποκατάστατο της δημιουργικής του δύναμης.

Ο κλάδος της ΤΝ αναπτύσσεται σε τρεις βασικούς τομείς: Τις υποδομές, τα μοντέλα και την αξιοποίησή τους. Στον τομέα των υποδομών παρατηρείται αθροιστική συγκέντρωση κεφαλαίων σε εταιρείες παραγωγής επεξεργαστών, σε τεράστια κέντρα δεδομένων, καθώς και σε συναφείς δραστηριότητες, όπως η Ενέργεια και οι σπάνιες γαίες. Στον τομέα των μοντέλων, ο ανταγωνισμός για την ανάπτυξη πιο αποδοτικών ΜΓΜ είναι ιδιαίτερα έντονος, ενώ παράλληλα εμφανίζονται μικρότερα και εξειδικευμένα μοντέλα με ευνοϊκή σχέση κόστους και χρόνου επεξεργασίας. Στην αξιοποίηση των μοντέλων, η συνεχής βελτίωση των δυνατοτήτων τους εκτοξεύει την παραγωγικότητα και την αυτοματοποίηση, αγγίζοντας όχι μόνο απλές ή μεσαίας εξειδίκευσης εργασίες αλλά και ιδιαίτερα σύνθετες λειτουργίες. Κράτη, τράπεζες και μεγάλα μονοπώλια Ενέργειας και Μεταφορών επενδύουν ήδη σε τέτοιες λύσεις, καταδεικνύοντας τον ρόλο που επιδιώκουν να παίξουν στην επόμενη φάση εντατικοποίησης της εκμετάλλευσης.

Η ΤΝ αποτελεί πράγματι ένα τεράστιο εργαλείο στα χέρια της ανθρωπότητας. Μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα, να αυτοματοποιήσει μηχανιστικές διαδικασίες, να μεταφέρει γνώση με νέους ρυθμούς τόσο στην Εκπαίδευση όσο και στην παραγωγή, να επιταχύνει υπολογιστικά συστήματα που με τη σειρά τους αυξάνουν την αποδοτικότητα, ακόμα και να συμβάλει στη βελτίωση συστημάτων υγιεινής και ασφάλειας στους χώρους δουλειάς. Ομως στα χέρια των καπιταλιστών όλα αυτά μετατρέπονται σε όπλο για το περαιτέρω ξεζούμισμα της εργατικής τάξης. Αντί να μειωθεί ο εργάσιμος χρόνος, ο εργαζόμενος καλείται να κάνει περισσότερα. Αντί να μετεκπαιδευτεί αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογικές δυνατότητες, οδηγείται στην ανεργία. Αντί να δημιουργηθεί πιο ασφαλές εργασιακό περιβάλλον, οι τεχνολογίες αξιοποιούνται για έλεγχο και πειθαρχία, όχι μόνο στους χώρους δουλειάς αλλά και συνολικά στην κοινωνία.

Οι ίδιες καινοτομίες που αυξάνουν την παραγωγικότητα, όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η αυτοματοποίηση και τα ΜΓΜ, ενσωματώνονται με ανάλογο τρόπο και στη στρατιωτική μηχανή των καπιταλιστικών κρατών. Συστήματα αναγνώρισης πολεμικών στόχων, αυτοματοποίηση στη διαχείριση πληροφοριών, μηχανισμοί εκπαίδευσης στρατιωτικών συστημάτων: Η ΤΝ μετατρέπεται σε εργαλείο πολέμου. Το ίδιο τεχνολογικό υπόβαθρο που αξιοποιείται για την εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης του εργάτη χρησιμοποιείται για την αύξηση της καταστροφικής ισχύος του συστήματος. Εδώ αποκαλύπτεται το μίσος της αστικής τάξης απέναντι στους λαούς: Κάθε τεχνολογικό άλμα χρησιμοποιείται για να ξεζουμίσει όσους εργάτες μπορεί και να εξοντώσει τους υπόλοιπους.

Το ερώτημα αν η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει λύση για την αποφυγή των καπιταλιστικών κρίσεων απαντάται κατηγορηματικά αρνητικά. Η ΤΝ, όπως κάθε νέα τεχνολογία, μετατρέπεται σε νέο πεδίο ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Οι τεράστιες επενδύσεις οδηγούν σε ακόμη μεγαλύτερη συγκεντροποίηση κεφαλαίου και, αντί να επιλύεται η κρίση υπερσυσσώρευσης, αυτή οξύνεται, καθώς η αύξηση της παραγωγικότητας την επιταχύνει. Η ΤΝ δεν αποτελεί διέξοδο για τον καπιταλισμό - λειτουργεί ως καταλύτης της επόμενης κρίσης.

Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν ακόμα πιο καθαρά την αναγκαιότητα συνειδητής, οργανωμένης παρέμβασης και στους κλάδους ανάπτυξης και υλοποίησης συστημάτων ΤΝ. Είναι καθήκον του Κόμματος να αναδείξει τις πραγματικές δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία για τη βελτίωση της ζωής των εργαζομένων, και ταυτόχρονα να αποκαλύψει τον τρόπο με τον οποίο ο καπιταλισμός τη μετατρέπει σε εργαλείο ενίσχυσης της εκμετάλλευσης και της καταστολής. Απαιτείται να βαθύνει η ταξική κατανόηση της χρήσης των νέων τεχνολογιών και να ενισχυθεί ο εργατικός έλεγχος σε όλες τις υλοποιήσεις, ενώ πρέπει να μπλοκάρεται κάθε έργο που συνδέεται με πολεμική προετοιμασία.

Τέλος, πρέπει να γίνει απόλυτα σαφές ότι μόνο η εξουσία της εργατικής τάξης μπορεί να αξιοποιήσει την ΤΝ προς όφελος της κοινωνικής πλειοψηφίας, μετατρέποντας τα τεχνολογικά επιτεύγματα σε παράγοντες ανακούφισης στο σήμερα, σε στήριγμα του αγώνα για το αύριο και σε θεμέλιο μιας μελλοντικής σοσιαλιστικής - κομμουνιστικής οργάνωσης της παραγωγής.