Παραθέτω κάποιες σκέψεις γύρω από ζητήματα διαπάλης που αφορούν στην εξέλιξη των νέων τεχνολογιών και τον ρόλο αυτών σε πλευρές της κοινωνικής ζωής και της ταξικής πάλης σε αυτή τη «νέα εποχή στην τεχνολογία που απαιτεί και μια νέα εποχή στην κοινωνία».

Μία μερίδα εργαζομένων ανησυχεί έντονα για τις δυνατότητες που δίνουν οι νέες τεχνολογίες στα χέρια μονοπωλίων και μηχανισμών ως προς ζητήματα φακελώματος - ελέγχου - καταστολής. Ταυτόχρονα, ένας κόσμος προσπαθεί να ανακαλύψει αυτά τα εργαλεία προσπαθώντας να προφυλαχθεί.

Φυσικά οι προβληματισμοί αυτοί δεν είναι καινούργιοι. Το ερώτημα επανέρχεται κατά καιρούς και επί της ουσίας έχει να κάνει με το «κατά πόσο είναι εφικτή μία επαναστατική αλλαγή όταν ο αντίπαλος έχει υπερσύγχρονα μέσα» - ερώτημα το οποίο κι εμείς γενικά το απαντάμε αναδεικνύοντας τον ρόλο του ανθρώπου ως τον καθοριστικό παράγοντα, του παράγοντα που θα κάνει ή δεν θα κάνει μία ενέργεια σε μία συγκεκριμένη ιστορική στιγμή.

Νομίζω όμως ότι γύρω από το ζήτημα της ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών έχει διαμορφωθεί ένα συνολικότερο μέτωπο διαπάλης, το οποίο δεν αφορά στενά στους «ειδικούς» ή τους «ψαγμένους», ούτε έχει να κάνει μόνο με το ζήτημα της δυνατότητας επαναστατικής ανατροπής, αλλά αφορά σε ευρύτερα λαϊκά στρώματα και για πολλές πτυχές της ζωής τους (εργασία, εκπαίδευση, ανθρώπινες σχέσεις, ψυχική υγεία, δημόσια διοίκηση, καταστολή).

Ειδικότερα, δε, σε εργαζόμενους του κλάδου έχει αναπτυχθεί ένας προβληματισμός γύρω από τη νέα πραγματικότητα που έχει διαμορφωθεί με τη συγκέντρωση του διαδικτύου στα χέρια λίγων μονοπωλίων (πλατφόρμες).

Η συγκέντρωση της παραγωγής λογισμικού και ψηφιακών υπηρεσιών σε μία μικρή μερίδα ομίλων συχνά στηλιτεύεται από τη σκοπιά της λησμονιάς της εποχής του «γνήσιου διαδικτύου» της ανωνυμίας (που συσχετίζεται με την ελευθερία της έκφρασης), του ελέγχου επί των προσωπικών δεδομένων, των αποκεντρωμένων δομών κ.τ.λ.

Η κριτική από αυτό το πρίσμα οδηγεί σε προτάσεις «διεξόδου» που προωθούν τεχνικές λύσεις (όπως το λεγόμενο «Web 3.0»), καλώντας τους χρήστες σε αυτοδιαχείριση των δεδομένων τους, μακριά από τους servers των Google/Meta/Amazon, ενώ ταυτόχρονα προβάλλει ως λύση ένα ιδεατό διαδίκτυο βασισμένο σε «ομότιμους χρήστες» (peer-to-peer κρυπτογραφημένα δίκτυα), καθώς και το «ελεύθερο» λογισμικό ως απάντηση στην καπιταλιστική ιδιοκτησία επί των ψηφιακών συστημάτων.

Πρόκειται για ένα ελευθεριακό ρεύμα, με ρίζες στις ΗΠΑ, με επιρροή σε εργαζόμενους διεθνώς και στη χώρα μας και με έκφραση στο συνδικαλιστικό κίνημα του κλάδου. Νομίζω ότι για να τοποθετηθούμε αποτελεσματικά χρειάζεται να εκτιμήσουμε την αναβάθμιση του στοιχείου του κοινωνικού ελέγχου, το οποίο όμως δεν μεταβάλλει τον σκοπό της αστικής κοινωνίας.

Παράλληλα, στο υπαρκτό πρόβλημα του ελέγχου του διαδικτύου από λίγα μονοπώλια και στη στρεβλή ανάπτυξη των ψηφιακών μέσων παραγωγής και κατανάλωσης έρχεται να απαντήσει μία άλλη φωνή που αυτή τη φορά κάνει κριτική ζητώντας «αυστηρότερη νομοθεσία και κανονιστικό πλαίσιο» ώστε να οριοθετηθούν οι τεχνολογικοί κολοσσοί με «ηθικούς» φραγμούς. Αυτή η κριτική προτάσσει μία διαχειριστική λύση κατά την οποία το αστικό κράτος και η ΕΕ θα πλαισιώσουν την ανάπτυξη του λογισμικού μέσα από κανόνες (τύπου GDPR & AI Act). Πρόκειται δηλαδή για ένα ρεφορμιστικό ρεύμα.

Εν ολίγοις, γύρω από το πώς αναπτύσσεται η τεχνολογία, διεξάγεται μία ιδεολογική διαπάλη στην πραγματικότητα ανάμεσα σε παλιά και αρκετά γνωστά ιδεολογικά ρεύματα που επιδρούν στο εργατικό κίνημα, ασχέτως αν έχουν ή όχι οργανωτική έκφραση.

Πιστεύω ότι ως Κόμμα χρειάζεται να μπούμε με καλύτερους όρους σε αυτή τη διαπάλη, επιχειρώντας να επιδράσουμε με τη λογική μας για τη διαλεκτική σχέση παραγωγικών δυνάμεων - παραγωγικών σχέσεων, ειδικότερα για τη σχέση Ανθρώπου - Μηχανής και Βάσης - Εποικοδομήματος, προβάλλοντας την ανωτερότητα του σοσιαλισμού μέσα από αντίστοιχες επεξεργασίες και εκδηλώσεις.

Να δώσουμε τα απαραίτητα επιστημονικά - ταξικά εφόδια στο κίνημα, στο ίδιο το κομματικό δυναμικό πρώτα απ' όλα, ώστε να αντιπαρατεθούμε αποτελεσματικά τόσο με την στρεβλή -αντιλαϊκή ανάπτυξη των νέων μέσων όσο και με τις αποπροσανατολιστικές θεωρίες.

Κάποιες σκέψεις για μελέτη και προβολή:

Οσον αφορά στα ΜΚΔ, είναι αντικείμενο συζήτησης η «Οικονομία της Προσοχής» («Attention Economy»), η οποία αφορά στον τρόπο με τον οποίο οι σημερινές εφαρμογές ΜΚΔ, αλλά και το ίδιο το smartphone, με τις πολλαπλές ειδοποιήσεις που διασπούν την προσοχή ή την τυποποιημένη συναισθηματική έκφραση μέσα από τα emojis, είναι σχεδιασμένα να επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας. Στις ΗΠΑ, μάλιστα, μία μερίδα νέων έχει επιστρέψει στα «χαζά» («dump») τηλέφωνα προσπαθώντας να βρει μια διέξοδο.

Πρόκειται για θέμα που αφορά ευρύτερα στρώματα όπως νεολαία-γονείς-εκπαιδευτικούς, και νομίζω ότι υπάρχουν περιθώρια διεπιστημονικής μελέτης και διοχέτευσης των συμπερασμάτων της μέσα από πρωτοβουλίες σε χώρους.

Επιπλέον, σε επίπεδο υποδομής έχουμε την επικράτηση του Υπολογιστικού Νέφους (Cloud) το οποίο αποτελεί νέα μορφή οργάνωσης του κοινωνικού υπολογιστικού οικοσυστήματος σε ανώτερο επίπεδο.

Σήμερα, σε συνθήκες καπιταλισμού το Cloud υποτάσσεται στις επιδιώξεις του κάθε μονοπωλίου, συνδέοντας αποτελεσματικά έναν τεράστιο όγκο δεδομένων και συστημάτων, αλλά και στις επιδιώξεις της εκάστοτε ιμπεριαλιστικής δύναμης με πιο χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Microsoft Azure που χρησιμοποιήθηκε από τον ισραηλινό στρατό για τη στοχοποίηση Παλαιστίνιων αγωνιστών.

Πρόκειται για μία τεχνολογία που σε συνθήκες σοσιαλιστικής ιδιοκτησίας μπορεί να δώσει τεράστιες νέες δυνατότητες στον επιστημονικό κεντρικό σχεδιασμό με τη δυναμική διαχείριση τεράστιου όγκου δεδομένων.

Από αυτή την άποψη μπορεί να ανοίξει με καλύτερους όρους μία συζήτηση για τη δυνατότητα της σοσιαλιστικής προοπτικής, αλλά και σχετικά με το περιεχόμενο της έννοιας «προσωπικό», η οποία στον σοσιαλισμό αλλάζει περιεχόμενο αφού αλλάζουν οι ίδιες οι κοινωνικές σχέσεις.

Τέλος, πιστεύω ότι χρειάζεται να αναδείξουμε πιο εμπεριστατωμένα το ενδεχόμενο πρόκλησης Βιομηχανικών Ατυχημάτων Μεγάλης Κλίμακας (ΒΑΜΚ) λόγω δυσλειτουργίας συστημάτων πληροφορικής.

Το λογισμικό πλέον αποτελεί την υποδομή όλης της οικονομικής δραστηριότητας, σχηματίζοντας ένα τεράστιο και διασυνδεδεμένο ψηφιακό εποικοδόμημα, με πολλά επίπεδα, με το νεότερο - ανώτερο επίπεδο αυτού να είναι η εισαγωγή του «Εξυπνου», δηλαδή της ΤΝ.

Η ανάπτυξη του τεχνολογικού εποικοδομήματος και η αντικειμενική αύξηση της πολυπλοκότητας και των αλληλεπιδράσεων που αυτή συνεπάγεται, σε συνθήκες καπιταλισμού στιγματίζεται από τη γρήγορη παραγωγή, το πρόχειρο testing, την ανεπαρκή εκπαίδευση προσωπικού.

Είτε λόγω μιας ενδεχόμενης κυβερνοεπίθεσης, ως σημάδι των καιρών, είτε λόγω κάποιου «αυτοάνοσου» (π.χ. σφάλματα, ασυμβατότητες), όσο μεγαλώνει αυτό το εποικοδόμημα τόσο πιθανότερο να προκληθεί ένα σοβαρό ατύχημα. Μόνο τα τελευταία χρόνια είχαμε τρία σοβαρά και διεθνούς εμβέλειας περιστατικά αστοχίας λογισμικού (CrowdStrike, Microsoft, Amazon Outages) τα οποία, έστω και για μικρό χρονικό διάστημα, καθήλωσαν από εφαρμογές καθημερινής εμπορικής χρήσης μέχρι αεροδρόμια και λιμάνια.

Καλή επιτυχία στο 22ο Συνέδριό μας και καλή δύναμη σε όλους και όλες!