"Αφροδίτη" της παρακμής

Η "Σύγχρονη Εποχή" ολοκλήρωσε την έκδοση της φημισμένης τριλογίας "Οι Θεές" (1903), του "θεμελιωτή" του γερμανικού κοινωνικού μυθιστορήματος από την "αυγή" του αιώνα μας, του Χάινριχ Μαν (αδελφού του, επίσης, μεγάλου συγγραφέα Τόμας Μαν). Για τον Χ. Μαν (1871-1950), τον κυνηγημένο πρόεδρο του αντιναζιστικού Γερμανικού Εθνικού Μετώπου, που πέθανε εξόριστος στις ΗΠΑ, τους κοινωνικούς αγώνες του, τη σχέση του με το ΚΚ Γαλλίας, όπου κατέφυγε το 1933 και την επίκαιρη αξία του έργου του, γράψαμε όταν εκδόθηκαν οι δύο πρώτοι τόμοι της τριλογίας του αυτής. Θυμίζουμε ότι η τριλογία έχει υπότιτλο "Τα τρία μυθιστορήματα της δούκισσας φον Ασί" (η δούκισσα είναι η ηρωίδα). Κάθε τόμος φέρει το όνομα μιας αρχαίας θεάς. Ο πρώτος "Αρτεμις",ο δεύτερος "Αθηνά" και ο τρίτος και τελευταίος "Αφροδίτη".

Η ονοματοδοσία κάθε τόμου με μια θεά κάθε άλλο παρά τυχαία είναι. Δε μυθολογεί περί των θεοτήτων. Αντιθέτως, αλληγορεί περί της αριστοκρατίας. Η δούκισσα ως "Αρτεμις" υπερασπίστηκε την ελευθερία της Δαλματίας. Ως "Αθηνά" στη Βενετία προστάτεψε τις Τέχνες. Ως "Αφροδίτη" στη Νάπολη, αχαλίνωτα, διεφθαρμένα ερωτομανής και συμπαρασύροντας τον περίγυρό της, σ' όλη του την κοινωνική διαστρωμάτωση, φτάνει στα όρια του παραλογισμού και στην αυτοκαταστροφή της. Σ' όλη την τριλογία, ιδιαίτερα όμως στην "Αφροδίτη", είναι εμφανής η επίδραση που άσκησε στον Μαν ο ντ' Ανούτσιο και το αισθητικό ρεύμα του παρηκμασμένου, κοινωνικά εκφυλιστικού αισθητισμού, με το οποίο ήρθε σε επαφή, όταν νέος έζησε για ένα διάστημα στην Ιταλία. Στην "Αφροδίτη", ο αισθητισμός αυτός, σε συνδυασμό με το "μύθο" της "κολασμένης" δούκισσας, "γεννά" τοπία και εικόνες μιας εκτροχιασμένα ηδυπαθούς "Αρκαδίας", όπου όλοι, με επίκεντρο τη δούκισσα, επιδίδονται σε ξέφρενο "βακχισμό".

Για να δώσουμε ένα - μερικό βέβαια, γιατί παρενέβη και άλλος δημιουργός - παράδειγμα του αισθητισμού που καλλιέργησε στα πρώτα έργα του ο Χ. Μαν, θα αναφέρουμε την ταινία "Γαλάζιος άγγελος", η οποία βασίζεται στο μυθιστόρημά του "Ο καθηγητής Ούνρατ". Αλλά θα αδικούσαμε τον συγγραφέα, αν τον αποδίδαμε στον αισθητισμό. Στο έργο του καθρεφτίστηκαν, επίσης, ο νατουραλισμός και ο εξπρεσιονισμός. Κυριάρχησε, όμως, ο - κοινωνικά προοδευτικός - κριτικός ρεαλισμός.

Αρ. ΕΛΛΗΝΟΥΔΗ