«Την Κυριακήν καθ' όλην την ημέραν να κλείσουν τα καταστήματα. Να περιορισθή η εργασία των εργατών εις οκτώ ώρας, από δώδεκα και πλέον που εργάζονται. Οι εν τη εργασία παθόντες εργάται να συντρέχονται υπό του Κράτους...»:

Αυτά είναι μερικά μόνο από τα αιτήματα των εργατών στον πρώτο εορτασμό της Εργατικής Πρωτομαγιάς στην Ελλάδα, που οργανώθηκε με πρωτοβουλία του Στ. Καλλέργη και του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου το μακρινό 1891. 130 χρόνια μετά, ακόμα κι αυτά τα αιτήματα παραμένουν επίκαιρα, με την καπιταλιστική βαρβαρότητα και το κυνήγι του κέρδους να έχουν μετατρέψει σε «κανονικότητα» τη δουλειά τις Κυριακές, τα 13ωρα, τους «πολλαπλούς εργοδότες», τις θυσίες για τους ανταγωνισμούς και τους πολέμους των καπιταλιστών.

Το μνημείο του Στ. Καλλέργη - στη διασταύρωση Πειραιώς και Π. Ράλλη - δίνει και την απάντηση με τα λόγια του πρωτοπόρου σοσιαλιστή: «Η φτώχεια δεν μπορεί να λείψει αν δεν λείψει η αιτία που την προκαλεί, το κεφάλαιο».

Σε αυτά τα βήματα, στον δρόμο της ανατροπής, βαδίζουν και όσοι έδωσαν εκεί το πρωί της Παρασκευής το αγωνιστικό ραντεβού: Εκατοντάδες εργάτες από τους χώρους του Μετάλλου και της Ενέργειας με τα σωματεία τους - κάποια από αυτά «γεννημένα» λίγους μήνες πριν, κάτω από τη μύτη της εργοδοσίας και σε συνθήκες «πολεμικού πυρετού», με την εντατικοποίηση αλλά και το «καρότο» για να «βάλουν πλάτη» να χτυπάνε «κόκκινο», μαζί με τα κέρδη των αφεντικών. Ξέρουν καλά το σύνθημα πως «Σε πόλεμο κι ειρήνη ίδιος ο εχθρός, είναι τα μονοπώλια κι ο καπιταλισμός»...

Εκεί και τα Σωματεία των εργαζομένων από τον χώρο της Υγείας, που όλο αυτό το διάστημα έχουν δώσει μεγάλες μάχες ενάντια στην υποχρηματοδότηση και στις περικοπές για να έχει το αστικό κράτος να δίνει στους πολέμους και στους εξοπλισμούς.

Αλλά και οι εργαζόμενοι στα ΜΜΕ, «ενάντια στην προπαγάνδα της εμπλοκής».

Μαζί με τους εργαζόμενους και οι αυτοαπασχολούμενοι και επαγγελματίες, συσπειρωμένοι στην ΟΒΣΑ δίνουν αποφασιστική συνέχεια στις πρόσφατες κινητοποιήσεις τους, διεκδικούν ουσιαστικά μέτρα στήριξης του εισοδήματος, γενναία μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, ξεκαθαρίζουν ότι δεν θα πληρώσουν τις συνέπειες του πολέμου, για τα κέρδη των αφεντικών.

Λίγα λουλούδια εκ μέρους της Γραμματείας του ΠΑΜΕ κατέθεσε στο μνημείο ο Γιάννης Γαλανόπουλος, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Νοσοκομειακών Γιατρών, πριν η πολύ μεγάλη προσυγκέντρωση απλωθεί στην Πειραιώς και ύστερα στην Ερμού μέχρι το Σύνταγμα με τα συνθήματα και τα πανό της, με τα περαστικά αμάξια να κορνάρουν, τους τουρίστες να σηκώνουν τα κινητά τους επιδοκιμάζοντας. Τη μεγάλη πορεία κλείνουν τα μπλοκ των μαζικών φορέων της Δυτικής Αθήνας και της Βορειοδυτικής Αττικής. Τα δεκάδες πιτσιρίκια που βρίσκονται εκεί πιάνουν κιόλας το «κόκκινο νήμα»...

«Από το Σικάγο έως την Καισαριανή, τη φλόγα του αγώνα κρατάμε ζωντανή» έγραφε το πανό του Συνδικάτου Επισιτισμού -Τουρισμού καθώς έφτανε στην προσυγκέντρωση στην πλατεία Εθνικής Αντίστασης (πρώην Κοτζιά). Στη μέση της πλατείας είχε ήδη στηθεί το πανό του ΣΕΤΗΠ, που αποτύπωνε την εμβληματική φωτογραφία «Ο αγών διά το οκτάωρον». «Παρών» και από τα Συνδικάτα Χρηματοπιστωτικού, Λογιστών, ΟΤΑ, και τους μαζικούς φορείς από τις βόρειες και βορειοδυτικές γειτονιές της Αθήνας.

Εκεί, στην πλατεία Εθνικής Αντίστασης, που έγινε η πρώτη αιματηρή Πρωτομαγιά, το 1924, όπως είπε η Αντιγόνη Μαυρομάτη, γραμματέας του Συνδικάτου Επισιτισμού - Τουρισμού, αναφερόμενη στη δολοφονία του Σωτήρη Παρασκευαΐδη από το αστικό κράτος της εποχής, «ένα παλικάρι 24 ετών, μέλος της ΟΚΝΕ και του Σωματείου Τεχνιτών Ζαχαροπλαστών» όπως ανέφερε. Δίνοντας το στίγμα της εποχής, δηλαδή τη σκληρή καταστολή απέναντι στην εργατική τάξη, μίλησε για την απαγόρευση της απεργιακής συγκέντρωσης εκείνη τη χρονιά και την επιδίωξη να μετατραπεί σε αργία, γιορτή και μεταφορά στους αγρούς. «Παρά τις απαγορεύσεις και τις απειλές, το Εργατικό Κέντρο Αθήνας σε ανοιχτή συνεδρίασή του κάλεσε σε συγκέντρωση σε αυτό το σημείο», η οποία χτυπήθηκε βάναυσα από τη χωροφυλακή και είχε αποτέλεσμα τον θάνατο του Παρασκευαΐδη. Ανέδειξε μάλιστα την προσπάθεια που έκανε το αστικό κράτος να συγκαλύψει τη δολοφονία, να αποκρύψουν ότι ήταν εργάτης, μέλος του Σωματείου του, που οργάνωνε την απεργία. «Τον παρουσίασαν σαν περαστικό που βρέθηκε εκεί τη στιγμή που οι απεργοί "έκαναν επίθεση", εκβίασαν τον πατέρα του, πήραν τη σορό του και έκαναν ταφή στα κρυφά», είπε η Αντ. Μαυρομάτη. Την αλήθεια αποκάλυψε λίγες μέρες αργότερα ο πατέρας του.

Η πλατεία Εθνικής Αντίστασης έχει συνδεθεί όμως και με τη μεγάλη απεργία στο Κεντρικό Ταχυδρομείο, που στεγαζόταν στο Μέγαρο Μελά. Γι' αυτή μίλησε ο πρόεδρος του ΣΕΤΗΠ Γιάννης Ανδρέου, αναφερόμενος στον μεγάλο λιμό τον χειμώνα του 1941 - 1942. Ομως η πείνα έφερε και έντονη συζήτηση στους χώρους δουλειάς, και στους εργαζόμενους στον δημόσιο τομέα και στους κρατικούς υπαλλήλους. «Στις 12 Απρίλη 1942 στο Κεντρικό Ταχυδρομείο ξεκίνησε η απεργία των ΤΤΤ (Ταχυδρομείο - Τηλέγραφος - Τηλεφωνική)», η οποία γρήγορα εξαπλώνεται και γίνεται η μεγαλύτερη απεργία στην κατεχόμενη Ευρώπη, με αιτήματα χορήγηση τροφίμων στους υπαλλήλους με άμεση οργάνωση καταναλωτικών συνεταιρισμών κατά κλάδους και συνεχή τιμαριθμική αναπροσαρμογή των μισθών. Παρά τις συλλήψεις και τις απειλές, 50.000 δημόσιοι υπάλληλοι κινητοποιήθηκαν συνολικά και παρέλυσαν τα πάντα. Η απεργία κράτησε 8 μέρες και έληξε με νίκη των απεργών. «Ο αντίκτυπος της απεργίας δεν περιορίστηκε μόνο στην Ελλάδα, αλλά εμψύχωσε τους λαούς όλης της υποδουλωμένης Ευρώπης και της ΕΣΣΔ, που μάχονταν ενάντια στους ναζί», επεσήμανε ο πρόεδρος του ΣΕΤΗΠ.

Αμέσως μετά, τα σωματεία κατέθεσαν λουλούδια στα μνημεία του Σωτήρη Παρασκευαΐδη και των εργαζόμενων του Κεντρικού Ταχυδρομείου στην πλατεία Εθνικής Αντίστασης.

«Στο σύστημα του κέρδους καμιά υποταγή, οργάνωση και αγώνας για την ανατροπή»: Το σύνθημα αυτό αντήχησε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, όπου συγκεντρώθηκαν εργαζόμενοι από τους κλάδους Τροφίμων - Ποτών, Φαρμάκου και Μεταποίησης, τα Σωματεία Συνταξιούχων και οι μαζικοί φορείς Ανατολικών και Νότιων Συνοικιών.

Και αυτό το σημείο της συγκέντρωσης δεν επιλέχθηκε τυχαία. Εκεί πραγματοποιήθηκε η δεύτερη πρωτομαγιάτικη απεργία από την εργατική τάξη της Αθήνας, το 1892.

Εκτός από το περιεχόμενο εκείνης της απεργίας και τα αιτήματα για το 8ωρο, την κυριακάτικη αργία κ.λπ., ο Β. Σταμούλης, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Εργαζομένων Γάλακτος - Τροφίμων - Ποτών, αναφέρθηκε και σε άλλα γεγονότα. Για παράδειγμα, στους Στύλους έγινε το 1986 απεργιακή συγκέντρωση με πρωτοβουλία του Εργατικού Κέντρου Αθήνας, όταν η ΓΣΕΕ τότε έκανε συγκέντρωση στο Πεδίον του Αρεως. Σε εκείνη τη συγκέντρωση της ΓΣΕΕ, όπως και σήμερα, γινόταν προσπάθεια να συγκαλυφθεί η αντιλαϊκή πολιτική της τότε κυβέρνησης (ΠΑΣΟΚ), η πολιτική της «λιτότητας».

Είχε προηγηθεί άλλωστε και το κυβερνητικό πραξικόπημα στη διοίκηση της ΓΣΕΕ το 1985, για να διασφαλιστεί η αυτοδυναμία της ΠΑΣΚΕ, και ενώ ο πρόεδρός της είχε καθαιρεθεί από την πλειοψηφία της διοίκησης. Η ΠΑΣΚΕ τελικά στηρίχτηκε από το κράτος και την αστική Δικαιοσύνη για να συνεχίζει να κάθεται στις καρέκλες της.

«Νόμος είναι το δίκιο του εργάτη και όχι τα κέρδη του κεφαλαιοκράτη» ξεκαθάρισαν οι απεργοί από Ομοσπονδίες και Σωματεία στους κλάδους Κατασκευών, Ιδιωτικών Υπαλλήλων, Εμποροϋπαλλήλων, Α' Αθήνας και Δικαιοσύνης, που οργάνωσαν προσυγκέντρωση έξω από το υπουργείο Πολιτισμού, έναν ακόμα χώρο συνδεδεμένο με ένα από τα πιο εμβληματικά γεγονότα της ΕΑΜικής Αντίστασης.

Εκεί στεγαζόταν τότε το υπουργείο Εργασίας της κατοχικής κυβέρνησης. Το μεσημέρι της 4ης Μάρτη 1943, 200.000 λαού κατέλαβαν το υπουργείο και έκαψαν τους καταλόγους της επιστράτευσης, ακυρώνοντας τα σχέδια των ναζί να σταλούν εργατικά χέρια στη ναζιστική Γερμανία, που ήδη τα έβρισκε σκούρα από τα χτυπήματα του Κόκκινου Στρατού.

Στα Προπύλαια, που είναι συνδεδεμένα με μεγάλες φοιτητικές και νεολαιίστικες κινητοποιήσεις, συγκεντρώθηκαν Ομοσπονδίες και Σωματεία Εκπαιδευτικών, εργαζομένων στα πανεπιστήμια, Φοιτητικοί Σύλλογοι και η ΟΓΕ.

Εκεί αναδείχθηκε ότι το σημείο είναι ταυτισμένο με μεγάλες φοιτητικές κινητοποιήσεις, από το 1955, όταν πρωτοετείς φοιτητές πραγματοποίησαν συλλαλητήριο ενάντια στα σχέδια της τότε κυβέρνησης για κατάργηση δύο εξεταστικών περιόδων, το οποίο διαλύθηκε από την αστυνομία.

Φοιτητικά συλλαλητήρια πραγματοποιούνταν το ίδιο διάστημα και για την Κύπρο, όπου ακούγονταν συνθήματα κατά του ΝΑΤΟ. Αντίστοιχες κινητοποιήσεις φοιτητών και νεολαίας γίνονταν τη δεκαετία του 1960, οι οποίες ξεκινούσαν από ειδικότερα ζητήματα των φοιτητών, εξελίσσονταν όμως σε κινητοποιήσεις κατά του θεσμού της μοναρχίας και του αντιδραστικού συνταγματικού πλαισίου. «Σήμερα είμαστε πάλι εδώ! Στα Προπύλαια, που συνδέθηκαν επίσης με μεγάλες εργατικές κινητοποιήσεις! Με μεγάλες πρωτομαγιάτικες συγκεντρώσεις, όπως αυτή του 1965. Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες σε όλη τη χώρα δίνουμε ακόμα πιο δυναμική απάντηση μέσα από τον οργανωμένο μας αγώνα, ενισχύοντας τους Συλλόγους μας, με τη μαζική συμμετοχή μας και στις φοιτητικές εκλογές!», ανέφερε στον σύντομο χαιρετισμό του ο πρόεδρος του Φοιτητικού Συλλόγου της ΑΣΟΕΕ.

«Κόκκινη Πρωτομαγιά, πρωτοπόρα εργατιά»: Με αυτό το σύνθημα υποδέχτηκαν καλλιτέχνες από το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών, το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας, το Σωματείο στο Θέαμα - Ακρόαμα, το Σωματείο στον Οπτικοακουστικό Τομέα «Κλακέτα», το Σωματείο Εργαζομένων στον Χώρο του Χορού και άλλοι που συγκεντρώθηκαν έξω από το «Ολύμπια» τον Πανελλήνιο Μουσικό Σύλλογο και τους σπουδαστές των Καλλιτεχνικών Σχολών, τους αυριανούς εργαζόμενους του χώρου, οι οποίοι με συνοδεία κρουστών και πνευστών οργάνων κατέφτασαν στον χώρο της προσυγκέντρωσης.

Παίρνοντας τον λόγο ο Βασίλης Παρασκευόπουλος, πρόεδρος του ΠΜΣ, χαιρέτισε τους καλλιτέχνες και τους δημιουργούς που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα των σωματείων, με την ορμή όλων των μικρών και μεγάλων αγώνων που πραγματοποιήθηκαν το προηγούμενο διάστημα, ζητώντας το δικαίωμα στην Τέχνη και στη ζωή, και στάθηκε στις φωτογραφίες που αποκαλύφθηκαν και μας μετέφεραν στον Μάη του '44.

«Σήμερα είναι μια μεγάλη γιορτή, που συνδέεται και με τον αγώνα της περιόδου της Κατοχής», σημείωσε χαρακτηριστικά. Οπως τόνισε, η επιλογή για την προσυγκέντρωση, στο «Ολύμπια», στην παλιά Λυρική, δεν έγινε τυχαία. Και εκεί είχαν αναπτυχθεί εστίες αντίστασης με την καθοδήγηση του ΕΑΜ Καλλιτεχνών.

Χαρακτηριστικά, την άνοιξη του 1943 ο συνθέτης της Αντίστασης, Αλέκος Ξένος, μαζί με τους μουσικούς της ραδιοφωνίας έκαναν μποϊκοτάζ σε προγραμματισμένη συναυλία για τους ναζί κατακτητές.

Εξω από το «Ολύμπια» εκτυλίχθηκε και ένα ακόμα συγκινητικό γεγονός, όταν οι μουσικοί και μια πολυπληθής χορωδία έδωσε ξανά ζωή στο τραγούδι του Ακη Σμυρναίου (Αστραπόγιαννου)«Στην κορυφή της αρετής», γραμμένο για τους 200 κομμουνιστές ήρωες που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά.

Αυτήν την ξεχωριστή ορχήστρα διηύθυνε ο μαέστρος Χρήστος Κολοβός, ενώ εκφράστηκαν και ευχαριστίες στον Στάθη Κιοσόγλου, γιο του συνθέτη, που παραχώρησε τα δικαιώματα. Με τα όργανά τους να δίνουν το περιεχόμενο της μέρας, οι καλλιτέχνες πορεύτηκαν μέχρι το Σύνταγμα, όπου έγινε η συγκέντρωση και επαναλήφθηκε και η παραπάνω μοναδική ερμηνεία (βλ. επόμενες σελίδες).