...του σ. Νίκου Μπελογιάννη, αντισυνταγματάρχη πεζικού

Ποτέ ίσως στη ζωή ενός καθοδηγητή δε δοκιμάζονται τόσο έντονα η ψυχική αντοχή, η οξύτητα κι η ευλυγισία της σκέψης, η αποφασιστικότητα κι η αγωνιστική του επιμονή - όσο την ώρα που διευθύνει μια μάχη. Ερχονται μάλιστα στιγμές, που πάνω σε μια λιγόλογη διαταγή βάζεις την τύχη ολόκληρου του τμήματός σου, μαζί με την τιμή σου.

Η διεύθυνση της μάχης είναι μια ολόκληρη τέχνη, που δεν κλείνεται μέσα σε απόλυτους κανόνες και κανονισμούς. Η ανταλλαγή όμως της πλούσιας πείρας από τις επιχειρήσεις του στρατού μας μπορεί να δώσει πολύτιμα διδάγματα για όλους μας πάνω σ' αυτό το πρόβλημα. Οι πιο κάτω παρατηρήσεις έχουν γίνει ύστερα από τις τελευταίες μάχες στον τομέα του Βίτσι.

Κάθε διοικητής έχει στη μάχη το σχέδιό του, που εκφράζεται στη διαταγή επιχείρησης. Συμβαίνει όμως συχνά τα πράγματα να μην έρχονται όπως τα υπολογίζεις. Από διάφορα λάθη, είτε κι από αντικειμενικές αιτίες, δημιουργιέται ξαφνικά, μόλις αρχίζει η μάχη, μια αναπάντεχα δύσκολη κατάσταση που δεν την πρόβλεψες και που σε ξαφνιάζει. Σε συνέχεια, αμέσως ύστερα συμβαίνει να 'ρχονται μερικές φορές και κάτι υπερβολικές αναφορές των παρακάτω διοικητών, που υπερβάλλουν τα μέσα ή τις δυνάμεις του εχθρού και τις δικές τους απώλειες, και τότε η κατάσταση σου φαίνεται πιο σκοτεινή και δύσκολη.

(Στις 18/5, στην επιχείρηση του Ανώνυμου, η διοίκηση της διλοχίας που υπεράσπιζε το ύψωμα ανάφερνε ότι στο χέρι είχε 15 μαχητές όλους - όλους, για ν' αντιμετωπίσει τις εχθρικές αντεπιθέσεις - ενώ το σούρουπο βρέθηκαν πάνω από 60).

Σε τέτοιες κρίσιμες στιγμές μας πιάνει μερικές φορές απογοήτευση και απαισιοδοξία. Αρχίζουμε απ' αυτήν την ώρα να θεωρούμε το παιχνίδι χαμένο, βάζουμε το κεφάλι κάτω και δεν παρουσιάζουμε πια καμιά σοβαρή, αποφασιστική αντίδραση, για το αναποδογύρισμα της κατάστασης. Ουσιαστικά παύουμε πια να διευθύνουμε τη μάχη και εγκαταλειπόμαστε στο μοιραίο.

Ακριβώς όμως σ' αυτές τις στιγμές φαίνεται η προσωπικότητα του διοικητή, που τον διακρίνει η σιδερένια επιμονή, το πείσμα και το αλύγιστο θάρρος. Λένε ότι το λιοντάρι γίνεται πιο θαρραλέο, όσο πιο σκοτεινή είναι η νύχτα. Γιατί κι εμείς, σ' αυτές τις σκοτεινές ώρες, να μη θυμόμαστε ότι οι κομμουνιστές, ανάμεσα στ' άλλα, είναι και παιδιά ηρωικών προσπαθειών; Και κρατώντας ψύχραιμα τον παλμό της μάχης, κινητοποιώντας όλες τις ψυχικές και πνευματικές μας δυνάμεις, να βρούμε σύντομα τον τρόπο όχι μόνο να βγούμε απ' το αδιέξοδο, αλλά ανατρέποντας τα καινούργια εμπόδια να επιβάλουμε στον εχθρό τη θέλησή μας.

Το πιο μεγάλο ίσως αμάρτημα, για ένα διοικητή που καθοδηγεί μια μάχη, είναι ν' αφήσει το μυαλό του να σταματήσει ακριβώς την ώρα που η κατάσταση μπλέκεται. Ακούς συχνά την ώρα της μάχης τον παρακάτω διάλογο, ανάμεσα στην παρακάτω και στην παραπάνω διοίκηση:

- Τι γίνεται, Β.;

- Τι να γίνει... να... δέχομαι πολλά πυρά κι έχω καθηλωθεί από ώρα...

- Και τι θα γίνει τώρα;

- Τι να γίνει... ξέρω κι εγώ...

Ετσι, μαζί με την καθήλωση του τμήματος καθηλώνεται και η σκέψη του διοικητή κι οι μαχητές, εγκαταλειμμένοι στην μπούκα των εχθρικών πυρών, αποδεκατίζονται. Στην επιχείρηση στο ύψωμα 1695 (13/5) τα τμήματα έμειναν ώρες ολόκληρες καθηλωμένα κάτω από τα εχθρικά πυρά, χωρίς ούτε ο λοχαγός, ούτε ο ταγματάρχης να σκέφτονται, να προτείνουν ή να εφαρμόσουν μια σοβαρή λύση, ενώ υπήρχε τέτοια κεί όχι μόνο μία.

Να όμως πώς ενεργούσε σε παρόμοιες περιστάσεις ένας αξιωματικός του σοβιετικού στρατού, ο Γκουστόφσκι: «Κι όπως πάντοτε, στις κρίσιμες στιγμές της μάχης, ο συνταγματάρχης ζωντάνεψε. Το μυαλό του άρχισε να δουλεύει με μεγαλύτερη ένταση, πιο βαθιά έπιανε την κατάσταση, πιο γρήγορα την εκτιμούσε και πιο θαρραλέα έπαιρνε τις αποφάσεις. Οσο πιο περίπλοκη ήταν η κατάσταση τόσο καλύτερα ένιωθε τον εαυτό του...» (Μπ. Γιαλίν, Ο αξιωματικός των ταγκ.).

Η αδυναμία του διοικητή να δείξει σ' αυτή την περίπλοκη κατάσταση την απαραίτητη ευλυγισία και ικανότητα άμεσης προσαρμογής τον οδηγεί πολλές φορές σε εύκολες και μονοκόμματες λύσεις, που τελικά καταντάνε εγκληματικές και βρίσκονται έξω από κάθε αρχή τακτικής. Στην επιχείρηση της Φλώρινας (12/2), ο ταγματάρχης που ενεργούσε για την κατάληψη του Ανώνυμου έριξε πρώτα ένα λόχο, που απότυχε με αρκετές απώλειες. Ρίχνει συνέχεια από την ίδια κατεύθυνση δεύτερο λόχο, που κι αυτός το ίδιο αποτυχαίνει. Και συνέχεια πάλι από την ίδια κατεύθυνση ρίχνει και τρίτο λόχο, που είχε την ίδια τύχη. Το ίδιο έγινε και στο 1695 στις 13/5. Ο λοχαγός έριξε διαδοχικά από την ίδια κατεύθυνση και απερίσκεπτα και τις τρεις διμοιρίες του, τη μια κοντά στην άλλη, και τις αποδεκάτισε. Ο ταγματάρχης, χωρίς κι αυτός να σκεφτεί καθόλου, έριξε με τη σειρά του και δεύτερο λόχο και κανείς δε φρόντισε έγκαιρα να βρει τις αιτίες που καθηλώνονται τα τμήματα και να προσανατολιστεί αμέσως σε άλλη λύση. Και όπως είπαμε, υπήρχε τέτοια λύση και υπήρχε σ' όλες τις περιπτώσεις. Την βρίσκει όμως μόνο εκείνος που ψάχνει, εκείνος που εξασκεί και συνηθίζει τη σκέψη του στο να σπιθοβολάει και να γεννάει σ' εκείνες τις περίπλοκες καταστάσεις. Ενώ τη σωστή λύση ποτέ δεν μπορεί να την βρει εκείνος που, ενεργώντας ασυλλόγιστα, βιαστικά και στενοκέφαλα, ρίχνεται το 'να κοντά στ' άλλο τα τμήματά του πάνω στις εχθρικές θέσεις έτσι όπως ο ταύρος ρίχνεται πάνω στο σπαθί του ταυρομάχου.

Από τα πιο πάνω προβλήματα γεννιέται τώρα με τη σειρά του ένα άλλο. Δηλαδή κατά πόσο και με ποιον τρόπο ο παραπάνω διοικητής βοηθάει τον παρακάτω, όταν αυτός ο τελευταίος βρεθεί μέσα σε μια απάντεχα δύσκολη, είτε περίπλοκη κατάσταση. Κι εδώ πρέπει να ιδούμε ότι συχνά δεν παίζουμε τον ρόλο μας σαν καθοδηγητές της μάχης. Και για να καθοδηγήσεις σωστά τη μάχη, χρειάζεται πριν απ' όλα να μάθεις την τέχνη να καθοδηγείς εκείνες τις ώρες τους παρακάτω διοικητές σου και να τους βοηθάς θετικά και δημιουργικά.

Σ' εμάς όμως θ' ακούσεις συχνά αυτόν το διάλογο την ώρα της μάχης:

- Τι γίνεται Γ., προχώρησε...;

- Οχι. Δεν τα κατάφερα ακόμα...

- Κάνε σύντομα... σύντομα... Τι κόλλησες αυτού πέρα;

Κι αρχίζουμε αμέσως να νευριάζουμε, να χάνουμε την ψυχραιμία μας, να φωνάζουμε και να κάνουμε τον πιο κάτω διοικητή να πελαγώνει χειρότερα. Αυτός όμως ακριβώς εκείνη τη στιγμή έχει ανάγκη από την ολόπλευρη βοήθειά σου. Να του δώσεις κουράγιο, αυτοπεποίθηση, φτερά, και να του ξανοίξεις τη σκέψη, τη φαντασία και την πονηριά. Αντί ν' αρχίσεις τις φωνές και να τον διατάζεις ξερά να καταλάβει τον αντικειμενικό του σκοπό «πάση θυσία», χρειάζεται να ψάξεις σύντομα μαζί του και να τον βοηθήσεις να βρει λύση στ' αδιέξοδο. Στην επιχείρηση του Μπίκοβικ (Νοέμβρης 1948) είδα έναν ταγματάρχη που αργούσε να πραγματοποιήσει την αποστολή του και που ύστερα από τις φωνές του πιο πάνω διοικητή του τα 'χασε πιο πολύ κι έτρεμε! Πώς ήταν δυνατό να συγκεντρώσει αυτός ο άνθρωπος το μυαλό του και να ενεργήσει πιο πέρα ψύχραιμα; Το ίδιο και στην ενέργεια προς το 1695, η μόνη «βοήθεια» που στην αρχή δίναμε παρακάτω ήταν να τους πιέζουμε αδιάκοπα. Ενώ πραγματική βοήθεια θα ήταν να βρούμε σύντομα μαζί τις αιτίες που καθηλώνουν τα τμήματα και να τις εξουδετερώσουμε με ανάλογα πυρά, που διαθέταμε, και με κατάλληλη κίνηση, που μπορούσε να κάνουμε, όμως αποδείχτηκε στην κριτική της μάχης που 'γινε την άλλη μέρα. Πίεση, λοιπόν, που δε συνοδεύεται με ουσιαστική - και πολύπλευρη όπου χρειάζεται - βοήθεια, σημαίνει ακόμα μεγαλύτερο θαλάσσωμα της κατάστασης και σε καμιά περίπτωση δε σημαίνει επιτελική καθοδήγηση μιας μάχης.

Τώρα με τη σειρά του γεννιέται για μια διοίκηση το πρόβλημα του συντονισμού των όπλων την ώρα της μάχης και ιδιαίτερα της σωστής και λογικής χρησιμοποίησης του πυροβολικού και των όλμων. Σήμερα, με τα μέσα που διαθέτουμε, μπορούμε και πρέπει να δίνουμε μάχες και την ημέρα. Ετσι, όπως απόδειξε η τελευταία πείρα, αξιοποιούμε καλύτερα τα βαριά μας όπλα, αποφεύγουμε, τουλάχιστον κατά την επίθεση, την αποδιοργάνωση των τμημάτων μας κ.λπ. Ομως στο ζήτημα της χρησιμοποίησης του πυροβολικού και των όλμων χρειάζεται να κάνουμε ακόμα μερικά βήματα προς τα μπρος και οι πεζικάριοι και οι πυροβολητές. Κι εδώ τη σφραγίδα του να την βάλει ο καθοδηγητής της μάχης, που πρέπει να διευθύνει το πυροβολικό με ψυχραιμία και προοπτική κι όχι με φούρια και απερίσκεπτα.

Στη μάχη για το 1695, το Ανώνυμο και τα Κουλκουθούρια, άκουγες κάθε λίγο και λιγάκι την εντολή:

- Θεοδόση, βάλε κι εδώ...

- Θεοδόση, βάλε κι εκεί...

Ενώ μεταξύ ο Θεοδόσης έβαζε εδώ κι εκεί που του λέγαμε, έβαζε και παραπέρα με δική του πρωτοβουλία και κανείς απ' όλους μας δεν έπαιρνε μολύβι και χαρτί να υπολογίζει τι βλήματα ξοδεύουμε και τι μας μένει. Ετσι, όταν ήρθε η αποφασιστική στιγμή να κάνουμε ένα γερό μπαράζ για να τσακίσουμε την τελευταία απεγνωσμένη αντεπίθεση του εχθρού στο Ανώνυμο, τότε ακριβώς ο Θεοδόσης μας ανάγγειλε ότι τα βλήματα του μετριόνται στα δάχτυλα.

Να και ένα άλλο ζήτημα για τη χρησιμοποίηση του πυροβολικού: Οταν κάνουμε προπαρασκευή, βάζουμε σ' όλη την έκταση του στόχου. Και όταν η πρώτη προσπάθεια του πεζικού δεν πετύχει και καθηλωθούμε κάπου, τότε συνήθως πάμε να επαναλάβουμε την προπαρασκευή με τον ίδιο τρόπο. Εδώ όμως χρειάζεται τώρα να καθορίζουμε τις κύριες εστίες πυρός και αντίστασης που απομένουν στον εχθρικό στόχο και μας εμποδίζουν. Και εκεί να συγκεντρώνουμε όλο το πυροβολικό, τους όλμους κ.λπ., αντί να τα σκορπίζουμε σ' όλη την έκταση του στόχου, όπως κάνουμε μέχρι σήμερα τις περισσότερες φορές. Πολλοί από μας έχουν ακούσει τους μοναρχοφασίστες, όταν καθηλώνονται, να ζητάνε πυροβολικό ενάντια στο τάδε πολυβολείο ή ολμοβολείο μας, γιατί τους έχει ταράξει. Τον στόχο μάλιστα ο εχθρός τον έχει χωρίσει, για τη βολή του πυροβολικού του, σε μερικότερους τετραγωνισμένους και αριθμημένους στόχους. Γιατί να μην κάνουμε κι εμείς το ίδιο;

Η λογική λοιπόν και με προοπτική χρησιμοποίηση του πυροβολικού αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία για την επιτελική καθοδήγηση μιας μάχης. Διάλεγε και υπολόγιζε μονάχος σου ψύχραιμα την κατάλληλη στιγμή και μην επηρεάζεσαι από τις φωνές και τις εκκλήσεις των παρακάτω διοικητών, που μερικές φορές και για ψύλλου πήδημα ζητάνε πυροβολικό.

Και μια τελευταία παρατήρηση: Συχνά την ώρα της μάχης, μπροστά στις δυσκολίες, ο καθοδηγητής υποτιμάει τις δικές του δυνατότητες και υπερτιμάει αυτές του εχθρού, παραγνωρίζοντας ότι σε τέτοιες στιγμές οι μοναρχοφασίστες κατά κανόνα βρίσκονται σε πιο δύσκολη από μας θέση.

Στην τρίτη αντεπίθεση του εχθρού στο Ανώνυμο ο διοικητής της μοναρχοφασιστικής διλοχίας ανάφερνε παραπάνω:

- Τι θα γίνει; Είναι αδύνατο να προχωρήσω...

Και την ίδια ώρα η διοίκηση του δικού μας τμήματος που υπερασπίζει το ύψωμα ανάφερε:

- Τι θα γίνει; Δώδεκα άντρες έμειναν και κρατάνε το ύψωμα...

Και τι θέλετε να γίνει σε τέτοιες στιγμές; Ασφαλώς θα επιβληθεί εκείνος που διαθέτει περισσότερη ψυχική αντοχή, περισσότερο πείσμα, επιμονή, αποφασιστικότητα και ορμή και μπορεί σωστά και ανεπηρέαστα να εκτιμήσει την κατάσταση. Και δεν ταιριάζει σε καμιά περίπτωση να επαληθεύουμε σε τέτοιες στιγμές την παροιμία: «Φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό τον Γιάννη».

Το πρόβλημα της καθοδήγησης μιας μάχης, σήμερα που δίνουμε τόσο δύσκολες και πολύπλοκες μάχες, είναι βασικό για τα στελέχη μας και χρειάζεται αδιάκοπα να μελετιέται. Γι' αυτό πολλοί άλλοι σύντροφοι μπορούν και πρέπει να δώσουν την πλούσια πείρα τους από τις σελίδες του Δημοκρατικού Στρατού.