Με τη σημαία του Κόμματος, οργανωμένες ξεναγήσεις και επισκέψεις σε μνημεία, μουσεία και ιστορικούς τόπους, μέλη και φίλοι των Οργανώσεων περπάτησαν στα βήματα των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ.

Πρώτος σταθμός ήταν το μνημείο στο Καλπάκι, στον τόπο όπου λειτούργησε ο Πειθαρχικός Ουλαμός Καλπακίου, ένα από τα πρώτα κάτεργα του αστικού κράτους για την καθυπόταξη κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών φαντάρων. Ακολούθησε η επίσκεψη στο Μουσείο - Μνημείο του ΔΣΕ στη Θεοτόκο Κόνιτσας, στο κέντρο του Γράμμου, όπου οι συμμετέχοντες στάθηκαν στο μνημείο με το «Δ» του ΔΣΕ και στις μαρμάρινες πλάκες με τα ονόματα 438 νεκρών μαχητών και μαχητριών του Γράμμου και του Σμόλικα. Η ξενάγηση έδεσε το τοπίο με την Ιστορία του ΔΣΕ.

Ακολούθησαν το μνημείο της Λυκόρραχης και το ανακατασκευασμένο πολυβολείο, η Νοσοκομειούπολη του ΔΣΕ, όπου αναδείχθηκε το μεγάλο κατόρθωμα της Υγειονομικής Υπηρεσίας, και το Μνημείο - Μουσείο ΕΑΜ - ΕΛΑΣ - ΔΣΕ στο Νεστόριο. Οι συμμετέχοντες στάθηκαν και στο νεκροταφείο του ΔΣΕ, αποτίοντας φόρο τιμής στους μαχητές που έδωσαν τη ζωή τους στον αγώνα. Με υψωμένες τις γροθιές τραγούδησαν όλοι το «Επέσατε θύματα», σε μια συγκινητική στιγμή της διήμερης επίσκεψης.

Ξεχωριστή στιγμή του διημέρου αποτέλεσε η παρουσία της Ειρήνης Νεδέλκου, κόρης του Γεώργιου Νεδέλκου, γιατρού και αντισυνταγματάρχη του Υγειονομικού του ΔΣΕ, και της Βέρας Ρωμανίδου - Νεδέλκου, ανθυπολοχαγού της Νοσηλευτικής Υπηρεσίας. Ηρθε από τη Φλώρινα για να βρεθεί για πρώτη φορά στους τόπους όπου οι γονείς της έδωσαν τη δική τους μάχη.

Μαζί της έφερε και παρέδωσε στις ΚΟ Πρέβεζας και Λευκάδας αντίγραφα σπάνιων ιστορικών τεκμηρίων: Το ατομικό βιβλιάριο αξιωματικού του πατέρα της και την πρότασή του προς τον Πέτρο Κόκκαλη, υπουργό Υγιεινής της Πρώτης Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης της Ελεύθερης Ελλάδας, για την «Οργάνωση Λαϊκής Υγειονομικής Υπηρεσίας».

Το ντοκουμέντο δεν αποτελεί απλώς ένα προσωπικό κειμήλιο, αλλά φωτίζει μια σημαντική πλευρά της εποποιίας του ΔΣΕ, προσπάθεια να οργανωθούν η ζωή, η περίθαλψη, η πρόληψη, η Υγεία του λαού μέσα στις συνθήκες της ένοπλης ταξικής αναμέτρησης, με κριτήριο τις λαϊκές ανάγκες και όχι το κέρδος.

Ο Γεώργιος Νεδέλκος ήταν γιατρός του Υγειονομικού του ΔΣΕ, αντισυνταγματάρχης και πολιτικός επίτροπος. Το ατομικό βιβλιάριο αξιωματικού καταγράφει τη συμμετοχή του σε εκστρατείες, μάχες και κρούσεις από το 1946 έως το 1948, σε περιοχές όπως η Φλώρινα, τα Χάσια, η Κόνιτσα, το Περιστέρι - Τζουμέρκα και η Μουργκάνα.

Η πορεία αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος μέσα στο συνολικό πλαίσιο συγκρότησης του Υγειονομικού του ΔΣΕ. Από τα πρώτα πρόχειρα ιατρεία και αναρρωτήρια μέχρι τα Κινητά Ορεινά Χειρουργεία, τις σχολές νοσοκόμων και τη Νοσοκομειούπολη του Γράμμου, το Υγειονομικό έδωσε μια διαρκή μάχη ενάντια στον θάνατο. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες ωρίμαζαν συμπεράσματα για μια Υγειονομική Υπηρεσία που θα υπηρετούσε τις λαϊκές ανάγκες.

Τέτοια συμπεράσματα περιλαμβάνονται στη συνοδευτική επιστολή του Γ. Νεδέλκου που φέρει ημερομηνία 20 Γενάρη 1948. Απευθύνεται «προς τον Αξιότιμο Υπουργό της Υγιεινής της Πρώτης Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης της Ελεύθερης Ελλάδας, Συναγωνιστή Πέτρο Κόκκαλη». Σε αυτή χαιρετίζει τον σχηματισμό της Δημοκρατικής Κυβέρνησης, σημειώνοντας ότι είχε «βαθειά απήχηση» και ότι «ατσαλώνει την πίστη» για τη νίκη, θέτοντας στην κρίση του Κόκκαλη την πρόταση που είχε συντάξει.

Το κυρίως κείμενο έχει ημερομηνία 30 Δεκέμβρη 1947 και τίτλο «Οργάνωση Λαϊκής Υγειονομικής Υπηρεσίας». Αφιερώνεται «σαν χαιρετιστήρια συμβολή στο έργο της Δημοκρατικής Κυβέρνησης της Ελεύθερης Ελλάδας», ενώ από τις πρώτες γραμμές ο Νεδέλκος θέτει το ζήτημα καθαρά: «Στη χώρα μας, υγειονομική υπηρεσία οργανωμένη και ελεγχόμενη, με αποστολή να εξυπηρετεί τα πλατειά λαϊκά στρώματα, δεν υπήρχε ποτέ».

Αλλωστε το κείμενο προχωρά σε κοινωνική και ταξική κριτική για το πώς το εκμεταλλευτικό σύστημα σπρώχνει την ιατρική πράξη από την επιστήμη στο εμπόριο.

Με ιδιαίτερη δύναμη σημειώνει ότι οι ελεύθεροι επαγγελματίες γιατροί νιώθουν να τους πιέζει «το σάπιο πολιτικό - κοινωνικό - οικονομικό σύστημα», που τους σπρώχνει προς την «επαγγελματική ρουτίνα». Περιγράφει πώς αρχίζει να γίνεται «αβαρία στην επιστημονική συνείδηση» και στη θέση της να θρονιάζεται «το εμπορικό πνεύμα». Την ίδια ώρα ξεχωρίζει τους τίμιους, προοδευτικούς επιστήμονες, «συνειδητούς φορείς και θεράποντες της υγείας του λαού».

Στο κέντρο της σκέψης του βρίσκεται η αντίθεση ανάμεσα στον γιατρό που υπηρετεί την υγεία του λαού και στον γιατρό που μέσα στο καθεστώς της εκμετάλλευσης αναγκάζεται να δουλεύει ως έμπορος, σε αντίθεση με τον ρόλο των γιατρών στην άλλη κοινωνία για την οποία πάλευε ο ΔΣΕ και για την οποία γράφει χαρακτηριστικά: «Τότες, επαγγελματικά κατοχυρωμένοι και οικονομικά εξασφαλισμένοι απ' το ίδιο το κράτος, θα επιδοθούν απερίσπαστοι στην υγειονομική εξυπηρέτηση του λαού. Τότες θα δουλεύουν σαν επιστήμονες κι όχι σαν έμποροι. Τότε συμφέρο τους και μέριμνά τους θα είναι να έχουν τους ανθρώπους του τομέα τους υγιείς κι όχι άρρωστους».

Το απόσπασμα συμπυκνώνει και τη σημερινή επικαιρότητα του ντοκουμέντου, αφού ο Νεδέλκος δεν αντιμετωπίζει την Υγεία ως αγορά υπηρεσιών, ούτε τον γιατρό ως επαγγελματία που κυνηγά την «πελατεία», αλλά τον θέλει κοινωνικά κατοχυρωμένο, απερίσπαστο από τον βιοποριστικό ανταγωνισμό, ενταγμένο σε οργανωμένη υπηρεσία με καθήκον να προλαμβάνει, να θεραπεύει και να υπηρετεί τον λαό.

Ξεδιπλώνοντας μάλιστα ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, προσαρμοσμένο στις ανάγκες και στις δυνατότητες της εποχής, ξεκινά από τα τότε μεγάλα προβλήματα της ελληνικής πραγματικότητας, τη φυματίωση, την ελονοσία, τη μεγάλη νοσηρότητα, τη θνησιμότητα, την ανάγκη προστασίας της μητέρας, του παιδιού, του εργαζόμενου, του χωρικού, και ορίζει ως διπλή αποστολή της Λαϊκής Υγειονομικής Υπηρεσίας την πρόληψη και τη θεραπεία: Από τη μια «να προλαβαίνει τις αρρώστιες, να προάγει και να διατηρεί την υγεία του λαού», δηλαδή την Προληπτική Υγιεινή, και από την άλλη «να θεραπεύει τις αρρώστιες», δηλαδή τη Θεραπευτική με την πλατιά έννοια.

Ακολουθεί συγκεκριμένη ανάπτυξη για την Υγεία στο χωριό και στην πόλη. Στο χωριό δίνει βάρος στην εκλαΐκευση της υγιεινής, στην ατομική, οικογενειακή και κοινοτική υγιεινή, στην προστασία της μητρότητας, του νεογνού, του παιδιού και του εφήβου. Προτείνει καθοδήγηση του λαού με διαλέξεις, μπροσούρες, βιβλιαράκια, κινηματογράφο και πρακτική δουλειά από υγειονομικούς υπεύθυνους, επισκέπτριες αδελφές, τομεακούς γιατρούς και δασκάλους. Ιδιαίτερη σημασία δίνει στην αντιμετώπιση της φυματίωσης και της ελονοσίας, στον εμβολιασμό, στα ατομικά βιβλιάρια υγείας, στην έγκαιρη θεραπεία των αρρώστων.

Αναλυτική είναι και η οργανωτική του πρόταση. Η Λαϊκή Υγειονομική Υπηρεσία, σύμφωνα με το σχέδιό του, πρέπει να είναι κλιμακωμένη από το χωριό μέχρι το κέντρο του κράτους: Υγειονομικός σταθμός και υγειονομικός υπεύθυνος στο χωριό, λαϊκό ιατρείο με γιατρό, φαρμακείο, απλό μικροβιολογικό εργαστήριο, θάλαμο νοσηλείας και επισκέπτρια αδελφή σε ομάδες χωριών, λαϊκά πολυϊατρεία, νοσοκομεία, θεραπευτήρια, ειδικότητες, σχολές νοσοκόμων και υγειονομικά συμβούλια σε ανώτερα επίπεδα.

Πρόκειται για επεξεργασμένο σχέδιο λαϊκής οργάνωσης της Υγείας, που ξεκινά από το πιο μικρό κύτταρο, το χωριό, και φτάνει έως το υπουργείο. Ενα σχέδιο που συνδυάζει την πρόληψη με τη θεραπεία, την επιστημονική γνώση με την καθημερινή λαϊκή ανάγκη, την κοινωνική οργάνωση με την ευθύνη του κράτους.

Η παράδοση των αντιγράφων από την Ειρήνη Νεδέλκου προσθέτει ένα ακόμα πολύτιμο τεκμήριο στην προσπάθεια διάσωσης και ανάδειξης της ιστορικής μνήμης του ΔΣΕ. Ταυτόχρονα φωτίζει μια πλευρά που συχνά μένει πίσω από την εικόνα των μαχών: Την προσπάθεια του ΔΣΕ σε συνθήκες κορύφωσης της ταξικής πάλης να οργανώσει μορφές λαϊκής εξουσίας και λαϊκής φροντίδας, ακόμα και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες.

Στους ίδιους τόπους όπου στήθηκαν χειρουργεία, αναρρωτήρια, σχολές νοσοκόμων, σταθμοί περίδεσης και νοσοκομεία μέσα στο βουνό, ένας γιατρός του ΔΣΕ κατέγραφε ήδη από το 1947 μια πρόταση για την Υγεία στην Ελεύθερη Ελλάδα. Και αυτό κάνει το ντοκουμέντο ξεχωριστό, αφού δεν μιλά μόνο για την περίθαλψη των τραυματιών του πολέμου, αλλά «με το βλέμμα στο αύριο», για την Υγεία του λαού συνολικά, οργανωμένη με επιστημονικό σχέδιο, κοινωνική ευθύνη και λαϊκό προσανατολισμό. Για μια Υγεία όπου οι γιατροί - όπως έγραφε ο Γεώργιος Νεδέλκος - θα δουλεύουν «σαν επιστήμονες κι όχι σαν έμποροι».