δε βαδίσει στα χνάρια του αίματός μας,

εδώ θα μας σκοτώνουν κάθε μέρα. Γεια σας»

Γιάννης Ρίτσος,Σκοπευτήριο Καισαριανής, Πρωτομαγιά '44

Η δημοσιοποίηση φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής προκάλεσε ρίγη συγκίνησης ακόμα και σε όσους δεν ήταν συμφιλιωμένοι με τα ιστορικά γεγονότα της περιόδου. Το καθαρό βλέμμα, η λεβεντιά με την οποία βάδισαν προς τον θάνατο και αντιμετώπισαν το εκτελεστικό απόσπασμα δεν θυμίζουν μόνο τις ηρωικές παρακαταθήκες του λαού μας, αλλά αναδεικνύουν και πρότυπα για τις εργατικές - λαϊκές δυνάμεις και τη νεολαία.

Οι 200 της Καισαριανής με τη στάση τους χάραξαν το διαχρονικό σύνορο ανάμεσα σε δύο κόσμους. Από τη μια, στέκει ο κόσμος των υπερασπιστών της καπιταλιστικής εξουσίας και όσων αυτή επιφέρει στους λαούς με οικονομικές κρίσεις και ιμπεριαλιστικούς πολέμους, με φτώχεια και προσφυγιά, με εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και του πολιτισμού της. Από την άλλη, ο κόσμος του μόχθου, των εργατών, των βιοπαλαιστών αγροτών, των αυτοαπασχολούμενων της πόλης, της νεολαίας και των γυναικών που βιώνουν και αντιστρατεύονται αυτήν τη βαρβαρότητα.

Ομως, όλα αυτά είναι πολύ επικίνδυνα σε καιρό που φαίνονται τα σημάδια μιας νέας καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης, που αυξάνονται τα πολεμικά μέτωπα σε όλο τον κόσμο και κλιμακώνεται η πιθανότητα ενός γενικευμένου ιμπεριαλιστικού πολέμου, σαν αυτόν στον οποίο αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν οι 200 της Καισαριανής. Γι' αυτό και το καθαρό τους βλέμμα, όπως και το σύνορο των δύο κόσμων πρέπει να θολώσει, ώστε οι 200 κομμουνιστές να αντιμετωπιστούν στην καλύτερη των περιπτώσεων ως μουσειακό είδος, να μην εμπνεύσουν τον λαό και τη νεολαία, να μη συνδεθούν με τους απαραίτητους σημερινούς και μελλοντικούς αγώνες απέναντι στην καπιταλιστική βαρβαρότητα.

Για την επίτευξη αυτού του στόχου ξεχύθηκε όλος ο βόθρος της αστικής και οπορτουνιστικής προπαγάνδας κάθε απόχρωσης, με κοινές στοχεύσεις. Μία από αυτές ήταν να αποσυνδεθούν οι 200 εκτελεσμένοι από τη δράση του ΚΚΕ, του οποίου ήταν μέλη και στελέχη. Και επειδή οι φωτογραφίες δεν επιτρέπουν να βρωμιστούν οι ίδιοι, επιλέγεται να βρωμιστεί το ΚΚΕ διαχρονικά και να φανεί ότι οι 200 πάλεψαν για «μια ιστορία ψευδαισθήσεων (...), μια ουτοπία», όπως υποστηρίζει ο Δημήτρης Δανίκας. Μνημείο αυτής της προσπάθειας είναι η συνέντευξη που πήρε ο τελευταίος από τον Ιάσονα Χανδρινό.

Ο Ιάσονας Χανδρινός επιλέγει να αυτοσυστηθεί με ένα ψέμα. Υποστηρίζει ότι «το πρώτο μου βιβλίο, που ήταν για την ΟΠΛΑ, σχολιάστηκε θετικά από το ΚΚΕ - όχι επίσημα, αλλά το ξέρω από συζητήσεις με φίλους και γνωστούς». Στη συνέχεια, υπερθεματίζει λέγοντας: «Το βιβλίο για την ΟΠΛΑ γράφτηκε και με τη βοήθεια του ΚΚΕ, γιατί πήγα και τους είπα: "Θέλω να ασχοληθώ με αυτό το θέμα. Είναι πάρα πολύ καυτό, είναι πάρα πολύ σκοτεινό, είναι πάρα πολύ άγνωστο. Δεν θα γράψω τέρατα. Ετσι κι αλλιώς, δεν έχουμε και πολλά στοιχεία, πρέπει να μαζέψουμε μερικά πράγματα, να φτιάξουμε ένα στοιχειώδες αρχείο". Εχουν αρχείο, αλλά δεν το βλέπουμε, είναι κλειστό».

Φυσικά, τα πράγματα δεν έγιναν έτσι. Ο Ιάσονας Χανδρινός πράγματι ζήτησε τη βοήθεια του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ για την πτυχιακή του, που είχε θέμα την τελευταία περίοδο της κατεχόμενης Αθήνας. Η εργασία του είχε κενά και ακόμα περισσότερες αντιφάσεις και αστοχίες, που του επισημάνθηκαν, όπως και το γεγονός ότι η ιστορική μελέτη της ΟΠΛΑ αποτελεί μια πολύ δύσκολη υπόθεση εξαιτίας της συνωμοτικής φύσης της οργάνωσης (ούτε ακριβής ημερομηνία συγκρότησης δεν έχει προσδιοριστεί). Του σημειώθηκε ακόμα η έλλειψη σχετικών αρχειακών πηγών που θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν τα όποια επίσημα ντοκουμέντα και τις ελάχιστες μαρτυρίες ή και να γεφυρώσουν τα χάσματά τους. Με λίγα λόγια, του επισημάνθηκε ότι δεν υπάρχουν αρχεία και όχι ότι είναι κλειστά.

Ωστόσο, αυτός προσπέρασε τις παρατηρήσεις και τις επίπονες προσπάθειες που απαιτούσε μια ουσιαστική ιστορική έρευνα, ακριβώς επειδή θεωρούσε ότι είχε βρει έναν ευπώλητο τίτλο που θα τον βοηθούσε στη σταδιοδρομία του. Δημοσιοποίησε ένα βιβλίο που ελάχιστα προσφέρει στην ιστορική γνώση για τη συγκρότηση και τη δράση της ΟΠΛΑ (ενδεικτικό είναι ότι παρά τον τίτλο, μόνο ένα μικρό κομμάτι αφιερώνεται στην ΟΠΛΑ).

Σήμερα, επανέρχεται επικουρούμενος από τον Δημήτρη Δανίκα ως γνώστης της περιόδου για να διαστρεβλώσει για ακόμα μια φορά τα ιστορικά γεγονότα και να δυσφημίσει όσους διατεινόταν ότι θαυμάζει.

Μια αναλυτική κριτική όσων ειπώθηκαν στη συνέντευξη ούτε χωρά ούτε αξίζει να συμπεριληφθεί στο παρόν άρθρο. Γι' αυτό και παραμένουμε σε όσα δηλώνουν τους σκοπούς της συνέντευξης, ξεκινώντας από την πεποίθηση του Δανίκα ότι ο Γενικός Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης ήταν πράκτορας των Γερμανών, γεγονός που τεκμαίρεται κατά τον ίδιο από το γεγονός ότι επέζησε από το ναζιστικό κάτεργο του Νταχάου (όπως εξάλλου και εκατοντάδες άλλοι κομμουνιστές και ριζοσπάστες αγωνιστές).

Βέβαια, η επιμονή του Δανίκα αποτελεί μόνο το φόντο, προκειμένου να υποστηρίξει ο Χανδρινός: «Εγώ δεν πιστεύω ότι ήταν πράκτορας των Γερμανών. Το αν ήρθε σε κάποια συνεννόηση με τους Γερμανούς ή το έπαιξε καλός ή χρήσιμος μέσα στο στρατόπεδο δεν το ξέρουμε. Σίγουρα είχε κάποια ταλέντα που τον γλίτωσαν από βαριές δουλειές. Ηξερε γλώσσες, ήταν μορφωμένος. Κάποια στιγμή τον χρησιμοποίησαν για να συντονίζει τους υπόλοιπους Ελληνες. Δηλαδή, είχε μια χρησιμότητα. Τώρα το τι έλεγε με τους Γερμανούς, και αν έλεγε κάτι που τον έκανε χρήσιμο γι' αυτούς ώστε να μην τον σκοτώσουν, αυτό δεν το ξέρουμε».

Η λάσπη στον ανεμιστήρα, έτσι ώστε με μαγικό τρόπο το θύμα να μεταμορφωθεί σε θύτη και να βρωμιστεί συνολικά το ΚΚΕ. Και όλα αυτά ενώ ο Χανδρινός δηλώνει ότι ξέρει τις μαρτυρίες επιζησάντων του Νταχάου, που απορρίπτουν κάθε ισχυρισμό για συνεργασία του Ζαχαριάδη με τους ναζί.¹

Παρόμοιο είναι το σκεπτικό που χρησιμοποιείται, ώστε να αμβλυνθούν οι ευθύνες των ναζιστικών αρχών και των ντόπιων συνεργατών τους για την εκτέλεση των 200 και να ενοχοποιηθεί το ΚΚΕ! Μας «πληροφορεί» ο Χανδρινός:

«Κάποιες φωνές μες την Αντίσταση, άνθρωποι της ΕΑΜικής γενιάς, έλεγαν σε στελέχη του ΚΚΕ: "Αυτούς δεν θα τους απελευθερώσουμε; Να κάνουμε μία επιχείρηση, να απελευθερώσουμε τους κρατουμένους στο Χαϊδάρι;". Kαι το ΚΚΕ είπε όχι. Γιατί ήταν ένα σύμβολο αγωνιστικότητας μέσα στα κάτεργα. Στις 31 Μαρτίου του '44, ένα μήνα πριν από την Πρωτομαγιά, δραπετεύουν καμιά τριανταριά, με εντολή του Κόμματος, από το Χαϊδάρι. Βρίσκουν την ευκαιρία, συνδέονται με την Αντίσταση - άρα μπορούσε να γίνει».

Η προσπάθεια διαστρέβλωσης της Ιστορίας της περιόδου επεκτείνεται και στην αιτιολογία εκτέλεσης των 200. Αναφέρει και πάλι ο Χανδρινός:

«Γι' αυτό και τους επιλέγουν - είναι ο συμβολισμός. Δηλαδή "μας τρώτε έναν στρατηγό; Θα φάμε 200 επίλεκτα στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος". Οι Γερμανοί δίνουν προτεραιότητα στις εκτελέσεις κομμουνιστών. Ακόμα και σε άλλες εκτελέσεις αντιποίνων που κάνουν, ενώ τα θύματα μπορεί να μην είναι κομμουνιστές, τους βαφτίζουν κομμουνιστές. Για να δώσουν ένα στίγμα, ότι κάνουν αντικομμουνιστικό αγώνα. Γι' αυτό η γερμανική προπαγάνδα τα βαφτίζει όλα κομμουνισμό. Είναι πίσω από τον εμφύλιο διχασμό που ξεκινάει μέσα στην Κατοχή. Με αυτήν την προπαγάνδα χωρίζουν τους Ελληνες. "Εμείς σκοτώνουμε κομμουνιστές". Οι κομμουνιστές έχουν θύματα. Οι υπόλοιποι Ελληνες συντονίζονται με αυτόν τον αντικομμουνιστικό αγώνα: "Αφού οι Γερμανοί σκοτώνουν μόνο κομμουνιστές, εμείς θα τη γλιτώσουμε". (...) Κάποια στιγμή οι Γερμανοί κατάλαβαν ότι με το να σκοτώνουν αδιάκριτα, όπως γινόταν στην αρχή της Κατοχής σε όλες τις χώρες, η κοινωνία στρέφεται εναντίον τους συνολικά. Αρχισαν να σκέφτονται (...) "δεν μας συμφέρει πια αυτό, πρέπει να πάρουμε κάποιο κομμάτι του πληθυσμού με το μέρος μας. Αρα στοχοποιούμε κομμουνιστές και φερόμαστε καλύτερα στους μη κομμουνιστές". Και έχεις ανθρώπους αντιστασιακούς, πατριώτες τρομερούς, οι οποίοι εκτίθενται έμμεσα. Τι εννοώ; Πιάνουν έναν αντάρτη του ΕΔΕΣ, του Ζέρβα, σε μάχη. Κανονικοί, αντιστασιακοί. Και δεν τον σκοτώνουν, τον αφήνουν ελεύθερο - εκ του πονηρού. Το βλέπουν αυτό οι κομμουνιστές και λένε ότι ο Ζέρβας συνεργάζεται με τους Γερμανούς. Κάπως έτσι γίνεται».

Καταρχάς, οι Γερμανοί στόχευαν τα μέλη και τα στελέχη του ΚΚΕ, επειδή γνώριζαν καλά ότι το ΚΚΕ αποτελούσε τον καθοδηγητή και τον αιμοδότη της ΕΑΜικής Αντίστασης. Για τον ίδιο λόγο και μέλη του ΕΑΜ περιγράφονταν ως κομμουνιστές και ας μην ήταν απαραίτητα. Εξάλλου, τη συγκεκριμένη περίοδο, ο ΕΛΑΣ είχε απελευθερώσει μεγάλο κομμάτι της χώρας, όπου υπό την προστασία του συγκροτήθηκαν λαογέννητοι θεσμοί Τοπικής Διοίκησης, Εκπαίδευσης και Δικαιοσύνης.

Το γεγονός αυτό, όπως και η προέλαση του σοβιετικού Κόκκινου Στρατού στην Ανατολική Ευρώπη δεν τρόμαζε μόνο τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής που φοβούνταν ότι θα αποκοπούν, αλλά και τις εγχώριες αστικές δυνάμεις. Γνώριζαν πολύ καλά ότι η πλάστιγγα του πολέμου είχε γείρει οριστικά εις βάρος της ναζιστικής Γερμανίας και πως τα στρατεύματά της θα αποχωρούσαν το επόμενο διάστημα, όπως ήξεραν και ότι δεν διέθεταν αρκετές δυνάμεις στο εσωτερικό, προκειμένου να αντιμετωπίσουν έναν λαό που είχε μάθει να αγωνίζεται με το όπλο στο χέρι.

Αυτός ήταν ο λόγος που από το 1943 κιόλας, παραμέρισαν τις παλιές τους διαφορές (βενιζελικοί - βασιλικοί, φιλοβρετανοί - φιλογερμανοί) και πρωτοστάτησαν σε έναν αγώνα ζωής ή θανάτου για τη μεταπολεμική διάσωση της καπιταλιστικής εξουσίας.

Ο Χανδρινός κάνει πως δεν ξέρει ότι: Η συγκρότηση των Ταγμάτων Ασφαλείας και άλλων αντικομμουνιστικών συμμοριών από τη δοσιλογική κυβέρνηση Ράλλη ήταν εις γνώσιν του συνόλου των αστικών δυνάμεων και των Βρετανών πρακτόρων. Ο ΕΔΕΣ Αθήνας στελέχωσε τα Τάγματα Ασφαλείας. Οι αστικές οργανώσεις ΕΔΕΣ και ΕΚΚΑ στράφηκαν εναντίον του ΕΛΑΣ με το βλέμμα στραμμένο στην επόμενη μέρα του πολέμου. Ο ΕΔΕΣ κήρυξε άτυπη ανακωχή με τις δυνάμεις Κατοχής, ενώ ο διοικητής των γερμανικών δυνάμεων στην Ηπειρο συμφώνησε να ενημερώσει τον Ζέρβα για την αποχώρηση των στρατευμάτων του, έτσι ώστε να καταλάβει τα κρίσιμα σημεία πριν πέσουν στα χέρια του ΕΛΑΣ. Στην κατεχόμενη Αθήνα δρούσαν υπό την ανοχή των Γερμανών και εξοπλίζονταν από τους Βρετανούς οργανώσεις όπως η Χ, ΡΑΝ κ.λπ. Η εξόριστη αστική κυβέρνηση, που δεν επηρεαζόταν φυσικά από τη «ναζιστική προπαγάνδα», εξόρισε σε βρετανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης χιλιάδες μέλη της φιλοΕΑΜικής Αντιφασιστικής Στρατιωτικής Οργάνωσης, με αποτέλεσμα στον Στρατό της Μέσης Ανατολής να απομείνουν μόλις 3.500 πραιτοριανοί.

Ο ιμπεριαλιστικός Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν είχε σβήσει, ούτε και θα μπορούσε άλλωστε, τις ταξικές διαχωριστικές γραμμές. Ετσι, εναντίον των κομμουνιστών ήταν τόσο τα στρατεύματα Κατοχής, όσο και το σύνολο των αστικών δυνάμεων και οι Βρετανοί σύμμαχοί τους.

Οι ίδιες ταξικές διαχωριστικές γραμμές υπάρχουν και σήμερα και στο σήμερα στοχεύουν σχόλια όπως το παρακάτω του Δανίκα: «Θα μπορούσε να πει κάποιος "ευτυχώς που δεν κέρδισε το ΚΚΕ, σκέψου πού θα πηγαίναμε εμείς όλοι τότε, σε ξερονήσια και χειρότερα"». Και το αντίστοιχο του Χανδρινού: «Γι' αυτό επιβιώνει στην Ελλάδα ένα κομμουνιστικό κόμμα με τα παλιά ιδανικά και τις παλιές σημαίες και τα παλιά συνθήματα».

Το μόνο παλιό και σάπιο είναι η καπιταλιστική εξουσία που υπερασπίζονται, την ώρα που καμώνονται ότι τιμούν τους 200 της Καισαριανής. Γι' αυτό και εμείς, σε αντίθεση με τους Δανίκα και Χανδρινό, στο σύνορο των δύο κόσμων, έχουμε επιλέξει οριστικά και αμετάκλητα την πλευρά των 200, τον δρόμο της ανατροπής που πότισαν με το αίμα τους, την πάλη για τον σοσιαλισμό - κομμουνισμό. Αυτή είναι και η καλύτερη απόδοση τιμής που τους οφείλουμε.

Παραπομπή:

1. Christoph U. Schminck-Gustavus, «Νταχάου. Ελληνες κρατούμενοι και ο Νίκος Ζαχαριάδης», εκδ. «Φιλίστωρ», Αθήνα, 2004.