Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής δεν ήταν η αποκάλυψη ενός απλού ιστορικού γεγονότος. Ηταν μία πολιτική παρέμβαση στην ίδια την εποχή μας. Γι' αυτό προκάλεσε τόσο μεγάλη αίσθηση. Γρήγορα ξέφυγε από ένα πλαίσιο «συγκινητικών εικόνων» και μετατράπηκε σε μία υλική απόδειξη μιας αλήθειας που ορισμένοι θα προτιμούσαν να μένει ασαφής, ότι δηλαδή εκείνη την ημέρα εκτελέστηκαν 200 κομμουνιστές, οργανωμένοι, συνειδητοί, αλύγιστοι.

Οι φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο Καισαριανής δεν έφεραν στο φως ένα άγνωστο γεγονός. Η Πρωτομαγιά του 1944 ήταν χαραγμένη στην Ιστορία, στη συλλογική μνήμη, στα βιβλία, στις αφηγήσεις, στα τραγούδια, στο εργατικό - λαϊκό κίνημα. Γνωρίζαμε τι συνέβη. Γνωρίζαμε ποιοι ήταν. Γνωρίζαμε γιατί εκτελέστηκαν.

Κι όμως, τις χρειαζόμασταν. Γιατί η εικόνα κάνει κάτι που καμία περιγραφή δεν μπορεί να πετύχει με τον ίδιο τρόπο: Καταργεί την απόσταση του χρόνου. Εκεί που υπήρχε «γεγονός» εμφανίζεται ένα περήφανο πρόσωπο. Εκεί που υπήρχε «αριθμός» εμφανίζεται ένα ατρόμητο βλέμμα. Εκεί που υπήρχε η «ιστορική αναφορά» εμφανίζεται μία υψωμένη γροθιά.

Στις φωτογραφίες δεν βλέπουμε μελλοθάνατους. Βλέπουμε ανθρώπους που γνωρίζουν πού βαδίζουν. Βλέπουμε ηρεμία, συγκρότηση, συνειδητοποίηση. Δεν παρατηρούμε πανικό ή φόβο, αλλά μπορούμε να διακρίνουμε την πολιτική συνείδηση, που πλάθει ανθρώπους ιδεολογικά ατσαλωμένους για τον ρόλο τους στην Ιστορία. Αυτό που γνωρίζαμε θεωρητικά, ότι οι 200 κομμουνιστές στάθηκαν όρθιοι μπροστά στο απόσπασμα, τώρα αποτυπώνεται σε βλέμμα που δεν χαμηλώνει.

Και αυτό έχει σημασία στο σήμερα. Ζούμε σε μια εποχή που καλλιεργείται συστηματικά ο κυνισμός. «Ολοι το ίδιο είναι». «Τίποτα δεν αλλάζει». «Κοίτα τον εαυτό σου». Η συλλογικότητα παρουσιάζεται ως αφέλεια, η στράτευση ως ξεπερασμένη, η θυσία ως παράλογη. Η Ιστορία συχνά μετατρέπεται σε ουδέτερο αφήγημα, απογυμνωμένο από συνειδητές επιλογές που διαμορφώθηκαν από ιδεολογικές αναφορές, την ανειρήνευτη ταξική πάλη.

Οι φωτογραφίες διαλύουν αυτή την αποστείρωση. Αποδεικνύουν ότι δεν ήταν «όλοι ίδιοι». Αποδεικνύουν την ηθική ανωτερότητα των κομμουνιστών, σε πείσμα όσων προσπαθούν να βαφτίσουν το ΚΚΕ κομμάτι του «παλιού πολιτικού συστήματος», για να πλασάρουν με νέο και άφθαρτο μανδύα τον δικό τους συστημισμό. Αποδεικνύουν ότι υπήρξαν άνθρωποι που, ενώ μπορούσαν να σώσουν τη ζωή τους με μια υπογραφή, επέλεξαν να μη λυγίσουν. Εβαλαν το «εμείς» πάνω από το «εγώ». Δεν αντιμετώπισαν τις ιδέες τους ως διακοσμητική ταυτότητα, αλλά ως στάση ζωής μέχρι το τέλος.

Γι' αυτό τις χρειαζόμασταν. Οχι για να μάθουμε κάτι καινούριο, αλλά για να δούμε ξανά, καθαρά, αυτό που ήδη γνωρίζαμε. Να ενισχυθεί η πίστη ότι η ιστορική συνέχεια δεν είναι ρητορικό σχήμα, είναι μία ευθύνη που βαραίνει αυτούς που συνεχίζουν στον δρόμο της ανατροπής, να κρατούν το κεφάλι ψηλά. Οτι το νήμα που ξεκινά από την Ακροναυπλία και φτάνει στην Καισαριανή δεν είναι μνημειακό αντικείμενο για τα μουσεία, αλλά ζωντανή παρακαταθήκη.

Εκτός, όμως, από τη θερμή υποδοχή που έτυχαν από τη μεγάλη πλειοψηφία του λαού και της νέας γενιάς τα ντοκουμέντα της εκτέλεσης, υπήρχαν και εκείνοι που δεν κατάφεραν να κρύψουν την ενόχλησή τους. Η ενόχληση, βέβαια, δεν αφορούσε στο γεγονός της εκτέλεσης. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί το έγκλημα που συντελέστηκε την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η ενόχληση αφορούσε στην ταυτότητα των εκτελεσμένων: Κομμουνιστές. Η συντριπτική πλειοψηφία τους μέλη και στελέχη του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας. Πολιτικά συγκροτημένοι, γαλουχημένοι με τις αξίες του σοσιαλισμού - κομμουνισμού, του προλεταριακού διεθνισμού, εμπνεόμενοι από τη λάμψη της Οκτωβριανής Επανάστασης και του πρώτου εργατικού κράτους στην ανθρωπότητα, της ΕΣΣΔ, ατσαλωμένοι μέσα σε σκληρές ταξικές αναμετρήσεις, στις αιματηρές απεργίες του Μεσοπολέμου.

Και κάπως έτσι αρχίζουν οι ...συναντήσεις.

Δεν ήταν τυχαίο ότι στις ανακοινώσεις των αστικών κομμάτων και στα κυρίαρχα ΜΜΕ επαναλήφθηκε ο χαρακτηρισμός «200 αντιστασιακοί», «200 Ελληνες» κ.λπ. Η λέξη «κομμουνιστές» ειπώθηκε, αλλά συχνά απογυμνωμένη από το πολιτικό της περιεχόμενο, συνοδευόμενη από σχετικοποιήσεις, εξισώσεις, από μια διαρκή προσπάθεια να ενταχθούν σε μια ουδέτερη, αποϊδεολογικοποιημένη αφήγηση. Σαν να έπρεπε πρώτα να λειανθεί η ταυτότητά τους για να γίνουν «αποδεκτοί». Σαν να έπρεπε με το στανιό να κάνουν δήλωση μετάνοιας 82 χρόνια μετά! Ετσι, αποκαλύφτηκε - σχεδόν αμέσως - το πρώτο μέτωπο της ενόχλησης, που εκφράστηκε με ατόφιο ταξικό μίσος και ωμό αντικομμουνισμό. Πολιτικά πρόσωπα, όπως η Βούλτεψη, η Λατινοπούλου και κάθε λογής ακροδεξιοί και τζημεροειδή, μαζί με «έγκυρες» φωνές που έφτασαν να λένε από το κρατικό ραδιόφωνο ότι «οι 200 της Καισαριανής θα μπορούσαν να είναι του ΕΔΕΣ» ή ότι «τυχαία βρέθηκαν εκεί», έσπευσαν να θολώσουν την ουσία, να φουντώσουν μία πολεμική απέναντι στη θυσία των 200 κομμουνιστών και να προχωρήσουν σε ακροβατισμούς, που σκοπό είχαν να χτυπήσουν την ιδεολογία τους.

Στο ίδιο νήμα εντάσσονται όσοι επέμειναν πως «δεν ήταν όλοι μέλη και στελέχη του ΚΚΕ». Η «προοδευτική», μάλιστα, κριτική έφτανε στο σημείο να μιλάει για καπηλεία του ΚΚΕ! Αλήθεια, για ποιον λόγο ξαφνικά θυμήθηκαν όλοι τον αρχειομαρξισμό (από φασίστες, βουλευτές και τρολ της ΝΔ μέχρι δηλωμένους οπορτουνιστές και φραξιονιστές), όταν ο ίδιος ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Δ. Κουτσούμπας, στην επιστολή του προς τον πρόεδρο της Βουλής σημείωνε ότι «η συντριπτική πλειοψηφία των εκτελεσμένων ήταν μέλη και στελέχη του ΚΚΕ». Προφανώς τους ένωσε το να μειώσουν τη συμβολή του ΚΚΕ και όχι φυσικά ένας σχολαστικισμός για την ακρίβεια.

Από την άλλη, υπάρχει κι ένα τμήμα που ξεκινάει από την ακροδεξιά και φτάνει έως την ιστοριογραφία, που προσδιορίζει ασυζητητί τους εκτελεσμένους ως «κομμουνιστές», αλλά και θύματα της ηγεσίας του ΚΚΕ, που δήθεν ήθελε νεκρούς κομμουνιστές, εξόριστους και κρατούμενους, γιατί είναι θέαμα και προπαγάνδα! Το είπε αυτό και ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός, στο «Πρώτο Θέμα», εξηγώντας κιόλας πως «τους άφηναν μέσα γιατί ο φυλακισμένος κομμουνιστής, ο οποίος αγωνίζεται μέσα από τα κάγκελα και σε επίπεδο προπαγάνδας, αλλά και σε στρατηγικό επίπεδο ενός αντιστασιακού αγώνα, έχει μεγάλη αξία». Ποιοι τους άφηναν; Η ηγεσία, υπονοεί ο ιστορικός. Και πώς γίνεται ταυτόχρονα η ηγεσία και να τους άφηνε μέσα και να είναι η ίδια μέσα; Ακόμα και όσοι δραπέτευαν, άλλωστε, από τα μπουντρούμια των ναζί, έπαιρναν το όπλο της αντίστασης, πολλοί από αυτούς πέφτοντας νεκροί στον αγώνα. Ο,τι άρχισε η ακροδεξιά προπαγάνδα που υποστηρίζει ότι το ΚΚΕ ευθύνεται για την παραμονή των κομμουνιστών στην Ακροναυπλία, έρχεται να συμπληρώσει η «επιστήμη» του Χανδρινού, σιγοντάροντας με αθλιότητες, ψευτιές και αισχρά υπονοούμενα για τον ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Νίκο Ζαχαριάδη, και την κράτησή του στο Νταχάου.

Γιατί, όμως, ενοχλεί τόσο ο σαφής προσδιορισμός; Γιατί η ανάδειξη του γεγονότος ότι ήταν κομμουνιστές δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια. Είναι το στοιχείο που ξεκλειδώνει και εξηγεί τη στάση τους και την πορεία τους στη ζωή.

Ιδιαίτερα σε μια εποχή που οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί οξύνονται, οι πόλεμοι γενικεύονται και η αντιπαράθεση ανάμεσα σε ισχυρά καπιταλιστικά κέντρα βαθαίνει, η υπενθύμιση του ρόλου των κομμουνιστών στην πάλη ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο και τον φασισμό δεν είναι ουδέτερη. Αγγίζει τον πυρήνα της σύγχρονης ιδεολογικής αντιπαράθεσης. Αποκαλύπτει ότι ο πόλεμος δεν ήταν ούτε είναι κάτι έξω από τη φύση του καπιταλισμού. Αντιθέτως, αποτελεί προέκταση σε άλλες συνθήκες των ίδιων κανόνων, των νόμων λειτουργίας αυτού του συστήματος, που συστατικό τους στοιχείο έχουν τον ανταγωνισμό και το κυνήγι του κέρδους των λίγων σε βάρος των πολλών. Αντίστοιχα, ο φασισμός δεν ήταν μια «ακραία παρένθεση» έξω από το σύστημα. Δεν έπεσε από τον ουρανό. Υπήρξε μορφή άσκησης της εξουσίας του κεφαλαίου σε συνθήκες βαθιάς κρίσης, όταν οι παραδοσιακοί μηχανισμοί διαχείρισης δεν επαρκούσαν. Υπήρξε επιλογή θωράκισης της κυριαρχίας της αστικής τάξης με τα πιο βίαια μέσα. Αποκαλύπτει, επίσης, ότι η πιο συνεπής, οργανωμένη και ανυποχώρητη δύναμη που πολέμησε δεν ήταν ένα γενικό και αόριστο «έθνος», αλλά ο οργανωμένος λαός, με τους κομμουνιστές μπροστά. Και αυτό αλλάζει την εικόνα. Διότι τότε η σύγκρουση παύει να παρουσιάζεται ως μία τραγική περίοδος, όπου «όλοι υπέφεραν το ίδιο». Αναδεικνύεται ως σύγκρουση κοινωνικών στρατοπέδων, τάξης εναντίον τάξης.

Αυτό είναι που χαλάει την αφήγηση της «εθνικής ομοψυχίας», που εξισώνει ανόμοια πράγματα, επιχειρώντας να σβήσει τα όρια ανάμεσα σε θύτες και θύματα, μετατρέποντας την Ιστορία σε ουδέτερο τοπίο, χωρίς ταξικές γραμμές, χωρίς πολιτικά συμπεράσματα. Μια αφήγηση βολική για το παρόν, γιατί επιτρέπει να μιλάμε για «τραγωδίες» χωρίς να μιλάμε για το καπιταλιστικό σύστημα, που δεν υπολογίζει τίποτα μπροστά στο κέρδος μίας χούφτας παρασίτων.

Από τη μία οι κραυγές, το χάιδεμα του παρακμιακού ακροδεξιού ακροατηρίου και από την άλλη η παραχάραξη με πιο εκλεπτυσμένο λεξιλόγιο, ανασύροντας θεωρίες περί «εθνικής συμφιλίωσης», «κοινής μνήμης», υπέρβασης των «παλιών διχασμών». Φτάσαμε να διαβάζουμε από το alter ego του Στάθη Καλύβα, Νίκο Μαραντζίδη, ότι δυστυχώς - λέει - οι θέσεις της ελληνικής δεξιάς δεν είναι «συμφιλιωτικές»! Πρόκειται για... κριτική στις ανιστόρητες τοποθετήσεις από το ανιστόρητο ταμπούρι της «εθνικής συμφιλίωσης», στόχος που ευθέως κοιτάει στο τώρα, στην αυταπάτη δηλαδή ότι μπορεί να βρεθούν συμφιλιωτικοί κοινωνικοί στόχοι, που κάτω από τις φτερούγες τους θα υπηρετούνται τάχα και τα συμφέροντα της κοινωνικής μειοψηφίας των καταπιεστών και της κοινωνικής πλειοψηφίας των καταπιεσμένων!

Μόνο που οι 200 αποτελούν ζωντανή διάψευση αυτής της αφήγησης. Συνελήφθησαν από το ελληνικό αστικό κράτος - αρκετοί επί κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, πριν ακόμη από τη δικτατορία Μεταξά - επειδή ως κομμουνιστές πρωτοστατούσαν στους εργατικούς και λαϊκούς αγώνες, όπως ο Μάης του 1936. Το ίδιο κράτος τούς παρέδωσε στους ναζί κατακτητές. Και μετά την Απελευθέρωση, το μετακατοχικό αστικό κράτος επιφύλαξε ανάλογη μεταχείριση σε χιλιάδες άλλους κομμουνιστές και αγωνιστές. Αυτή είναι η πραγματική «συνέχεια» του κράτους. Οχι κάποια υπερταξική ενότητα...

Γι' αυτό προκαλεί ερωτήματα και η πρεμούρα όσων πρωτοστατούν να διατηρηθεί η μνήμη μέσω του κράτους, του κράτους που εξισώνει φασισμό με κομμουνισμό, που δεν σεβάστηκε ποτέ την ΕΑΜική Εθνική Αντίσταση, επιχειρώντας ουσιαστικά να υπονομεύσει την απόδοση των ντοκουμέντων στον φυσικό - ιστορικό τους χώρο, στους δήμους Καισαριανής και Χαϊδαρίου και στο Αρχείο του ΚΚΕ. Το ενδιαφέρον ενός τμήματος του αστικού πολιτικού συστήματος είναι όψιμο. Αλλωστε, πρόκειται για πολιτικές δυνάμεις που έχουν διαπρέψει στο «τίποτα», όσον αφορά στην ανάδειξη της Ιστορίας της ΕΑΜικής Αντίστασης στην Αθήνα και στον Πειραιά.

Αλλοι, στο πολύ πρόσφατο παρελθόν, είτε θεωρούσαν «μπανάλ» την ανάδειξη της ιστορικής αλήθειας, αφού τώρα - λένε - «αναδύονται νέα κινήματα», είτε στο όνομα της Ιστορίας τη βίαζαν για να τη φέρουν στα μέτρα της «κοινωνικής ειρήνης», παρουσιάζοντας τη δεκαετία του 1940 ως «συλλογικό τραύμα». Λες και φέρει κανένα τραύμα η αστική εξουσία του κεφαλαίου για το γεγονός ότι απουσίαζε από τον αγώνα ή για το γεγονός ότι έπνιξε τον λαό και το κίνημά του στο αίμα την περίοδο της Κατοχής, της Απελευθέρωσης, της τρίχρονης ένοπλης σύγκρουσής της με τον ΔΣΕ. Τώρα σπεύδουν να εξαγγείλουν την ίδρυση νέων μουσείων, τοποθετώντας έως και επικεφαλής σε μουσείο που δεν υπάρχει!

Αυτή η υπενθύμιση είναι επικίνδυνη για όποιον θέλει μια κοινωνία σιωπηλή και υποταγμένη, έτοιμη να δεχτεί τους σχεδιασμούς των αστικών τάξεων και των συμμαχιών τους, να θυσιαστεί για τα συμφέροντά τους. Επικίνδυνη, γιατί δείχνει ότι δεν υπάρχει ούτε μπορεί να υπάρξει «εθνική ομοψυχία» ανάμεσα σε εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους. Οτι το κράτος τους δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερος θεματοφύλακας της μνήμης. Και κυρίως γιατί υπενθυμίζει ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο από τους «ισχυρούς». Γράφεται και από εκείνους που διαλέγουν πλευρά και την υπερασπίζονται μέχρι τέλους, χωρίς να φοβούνται τη σύγκρουση, αλλά αναγνωρίζοντάς την ως αναγκαία για την απελευθέρωσή τους από τα δεσμά που επιβάλλει το σύστημα.

Το πιο κρίσιμο δεν είναι μόνο τι έγινε τότε. Είναι τι σημαίνει αυτό σήμερα. Σε συνθήκες όξυνσης των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, γενίκευσης των πολεμικών εστιών, βαθύτερης εμπλοκής κρατών και αναδιάταξης συμμαχιών, η ανάγκη για ισχυρό ΚΚΕ και μαζική ΚΝΕ δεν είναι ζήτημα κομματικής ενίσχυσης με τη στενή έννοια. Είναι ζήτημα πολιτικής προετοιμασίας της εργατικής τάξης.

ΚΚΕ και ΚΝΕ δυνατοί σημαίνει, πρώτα απ' όλα, ιδεολογική στόχευση που δεν κάνει συμβιβασμούς. Αντοχή απέναντι στην παραχάραξη της Ιστορίας και τον αντικομμουνισμό, που ταυτίζει θύτες και θύματα, στην πίεση να «στρογγυλευτούν» θέσεις στο όνομα του ρεαλισμού. Σημαίνει ισχυρή παρουσία στους χώρους δουλειάς και εκπαίδευσης. Εκεί που διαμορφώνονται συνειδήσεις. Εκεί που η εκμετάλλευση είναι καθημερινό βίωμα.

Δυνατό ΚΚΕ δεν σημαίνει μόνο ψήφοι και ποσοστά. Η δύναμη μετριέται στη δυνατότητα να οργανώνεις, να συγκροτείς πυρήνες αντίστασης, να διαπαιδαγωγείς νέες γενιές στην κατανόηση του «γιατί» πίσω από τα γεγονότα.

Σημαίνει, επίσης, αντοχή και σταθερότητα σε όλες τις συνθήκες. Ετοιμότητα και προετοιμασία για όλα τα ενδεχόμενα. Προετοιμασία της εργατικής τάξης όχι απλώς για να επιβιώσει, αλλά για ριζικές κοινωνικές ανατροπές. Για τη στιγμή που οι αντιθέσεις οξύνονται τόσο, ώστε το ερώτημα της εξουσίας τίθεται ξανά με πιο καθαρούς όρους.

Οι 200 στάθηκαν όρθιοι γιατί πίσω τους υπήρχε οργάνωση, συλλογικότητα, θεωρητική συγκρότηση, δεσμός με το Κόμμα που τους διαπαιδαγώγησε. Αυτό είναι το πραγματικό «κόκκινο νήμα» που ενώνει το 1944 με το σήμερα, όχι ο ηρωισμός ως ατομικό χαρακτηριστικό, αλλά η συνειδητή στράτευση σε ένα οργανωμένο σχέδιο κοινωνικής ανατροπής και απελευθέρωσης που είναι ικανή να γεννάει ήρωες.

Σε μια εποχή που το σύστημα απαιτεί προσαρμογή στους σχεδιασμούς των εκμεταλλευτών, οι 200 θυμίζουν τη συνέπεια στο δίκιο και τον αγώνα. Σε μια εποχή που καλλιεργείται ο φόβος, θυμίζουν την ατρόμητη συνείδηση του αποφασισμένου επαναστάτη. Σε μια εποχή πολέμων και σκληρών ανταγωνισμών, θυμίζουν ότι ο αντίπαλος δεν είναι αφηρημένος, αλλά έχει ταξικό πρόσημο, όπως ταξικό πρόσημο έχει και η διέξοδος προς όφελος των εργατικών - λαϊκών δυνάμεων, η πάλη για τον σοσιαλισμό - κομμουνισμό.