Κι είτανε πολλές φυλακές. Κι είταν γεμάτες οι φυλακές.

Το Χαϊδάρι μες στη νύχτα με τα φώτα του.

Εφευγε το Χαϊδάρι μες στη νύχτα.

Ο ίσκιος απ' το σκοινί του κρεμασμένου έτρεχε στους τοίχους των σπιτιών.

Κοιτούσαμε το Χαϊδάρι. Ολα τα μάτια καρφωμένα στο Χαϊδάρι.

Η πολιτεία τριγύρω στο Χαϊδάρι. Ξαγρυπνώντας.

Δαγκώνοντας το βόλι της σιωπής μέσα στα δόντια. Ξέραν οι κομμουνιστές.

Δε βογγούσαν.

Σκάλιζαν με τα νύχια τους στον τοίχο τ' αρχικά του κόμματος,

ένα καραβάκι, τ' όνομά τους, μια μικρή χρονολογία -

δεν είχαν καιρό - μια-δυο νύχτες μονάχα -

χάραζαν την κληρονομιά τους στην καρδιά μας κι έφευγαν,

έφευγαν με ψηλά το κεφάλι, σκοτώνοντας το θάνατο...

(Γιάννης Ρίτσος, «Οι Γειτονιές του Κόσμου», Μακρόνησος, Αη Στράτης 1949 - 1951)

Αυτοί ήταν οι 200 μας, όπως και χιλιάδες άλλοι σύντροφοί μας. Αυτή ήταν η ευθύνη και το χρέος τους απέναντι στον λαό.

Αλλωστε η δράση κάτω απ' όλες τις συνθήκες, η ετοιμότητα αυτοθυσίας, το ξεπέρασμα του φόβου του θανάτου είναι προϋπόθεση για να καταξιώνεται ο κομμουνιστής. Οι 200 τον τίτλο του λαϊκού ηγέτη τον κατέκτησαν επάξια στις μεγάλες ταξικές αναμετρήσεις του Μεσοπολέμου, σε περιόδους σκληρών διώξεων, παρανομίας και ημιπαρανομίας, στον ηρωικό αγώνα της ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης.

Μελετώντας τα σύντομα βιογραφικά τους, διαβάζοντας τις επιστολές των απογόνων των εκτελεσμένων που προσθέτουν σε εμάς και άλλη γνώση, σκύβουμε πάνω στο πλαίσιο που διαμορφώθηκε η προσωπικότητά τους.

Γιατί τα κομμουνιστικά χαρακτηριστικά, η ανιδιοτέλεια, η συντροφικότητα, η αρετή του να είσαι αλύγιστος μπροστά στις δυσκολίες, η ακλόνητη πίστη στην Επανάσταση και την τελική νίκη δεν αναπτύσσονται στο κενό. Θεμελιώνονται και ισχυροποιούνται μέσα στο καμίνι της ταξικής πάλης. Εκεί, στην πρώτη της γραμμή οι κομμουνιστές.

Οι 200 της Καισαριανής, όπως και ο λαός μας, βίωσαν από πρώτο χέρι τη σκληρότητα και την αγριότητα του αστικού κράτους.

Χαρακτηριστικά είναι τα παρακάτω στοιχεία: Την περίοδο 1929 - 1933 επί κυβέρνησης Ελ. Βενιζέλου δολοφονούνται 27 εργάτες και αγρότες στις διάφορες κινητοποιήσεις. 13.000 συλλαμβάνονται. 2.400 καταδικάζονται σε πολύχρονες φυλακίσεις και εξορίες. 120 φαντάροι στέλνονται στο Καλπάκι, τον «πειθαρχικό ουλαμό» για πολλούς από τους κομμουνιστές φαντάρους.

Την περίοδο 1933 - 1935, επί Τσαλδάρη, δολοφονούνται 10 εργάτες και αγρότες και 350 τραυματίζονται. Χιλιάδες συλλαμβάνονται και 785 καταδικάζονται σε πολύχρονες φυλακίσεις και εξορίες. Απαγορεύτηκαν ή διαλύθηκαν με τη βία εκατοντάδες συγκεντρώσεις. Εκατοντάδες είναι και οι επιδρομές σε σωματεία και τυπογραφεία, στα γραφεία του «Ριζοσπάστη».

Η μεταξική δικτατορία συλλαμβάνει πάνω από 100.000, στην πλειοψηφία τους κομμουνιστές.

Ο αντικομμουνισμός κάθε απόχρωσης κυβέρνησης γίνεται βασικό συστατικό της πολιτικής της. Τον Νοέμβρη του 1933 η ΚΟΜΕΠ έγραφε: «700 μέλη του ΚΚΕ βρίσκονται σήμερα στις εξορίες και φυλακές, 300 ζούνε παράνομα, καταδιωκόμενα απ' την αστυνομία της μπουρζουαζίας».

Ομως οι φυλακές και οι εξορίες δεν τσακίζουν τους κομμουνιστές. Το αντίθετο. Με τη δύναμη της οργανωμένης ζωής και δράσης γίνονται σχολεία. Συγκροτούν ομάδες συμβίωσης. Μαθαίνουν να ζουν παρά τις στερήσεις, τις κακουχίες, τους βασανισμούς. Οργανώνουν μαρξιστικά μαθήματα, διαλέξεις, πολιτιστικές εκδηλώσεις κάτω από τη μύτη των φρουρών.

Ξεχωριστό κεφάλαιο αυτής της δράσης είναι η Ακροναυπλία. Εκεί που μεταφέρονται οι πιο «επικίνδυνοι». Σκοπός του κράτους να συντρίψει και να τσακίσει τους κομμουνιστές. Δεν τα καταφέρνει... Οι κομμουνιστές κρατούμενοι απαντούν αποφασιστικά σε κάθε προσπάθεια χτυπήματος και απόσπασης δηλώσεων. Η Κομματική Επιτροπή της Ακροναυπλίας, πέρα από την καθημερινότητα του στρατοπέδου, ασχολούνταν ιδιαίτερα με την κομματική διαπαιδαγώγηση, τη σφυρηλάτηση της κομματικότητας.

Ταυτόχρονα δυναμώνει και η εργατική τάξη, τα λαϊκά στρώματα, η νεολαία. Η οργάνωση των εργατών μεγαλώνει. Εργατικοί αγώνες συνταράσσουν απ' άκρη σ' άκρη όλη την Ελλάδα.

Χαρακτηριστικά αναφέρουμε τους αγώνες για τη σταφίδα στην Πελοπόννησο, τους μεγάλους εργατικούς αγώνες στον Βόλο και στο Ηράκλειο Κρήτης. Και, φυσικά, τα συνταρακτικά γεγονότα του ξεσηκωμού του '36 στη Θεσσαλονίκη, για τα οποία ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Νίκος Ζαχαριάδης, ανέφερε στην εισήγηση στην ΚΕ στις 14/5/1936: «Τα επαναστατικά γεγονότα της Θεσσαλονίκης μας δώσανε μια γρήγορη ανακατάταξη στις λαϊκές μάζες και συμπυκνωμένη λαϊκή επαναστατική ορμή και δράση, που αντιστοιχούν σε ολόκληρη χρονιά ομαλής εξέλιξης».

Μέσα σε αυτά τα χρόνια το ΚΚΕ σφυρηλατήθηκε ως κόμμα της επαναστατικής πρωτοπορίας, παρά τις όποιες αντιφάσεις στη στρατηγική του. Μέσα σε αυτήν τη φωτιά και τη σκληρή πάλη γίνονται μέλη του ΚΚΕ οι 200 της Καισαριανής. Ωριμάζουν, διαβάζουν, οργανώνουν, φυλακίζονται, ξαναβγαίνουν και συνεχίζουν. Ετσι αναπτύσσονται τα μέλη και τα στελέχη του ΚΚΕ.

Γι' αυτό και σε αυτούς τους αγώνες συναντάμε και πολλούς από τους 200... Τον Γιάννη Βαλεντάκη, ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Συλλόγου Υπαλλήλων Εκτελωνιστών, τον Θεσσαλονικιό τσαγκάρη Ζαφείρη Βεκίδη, που ήταν καθοδηγητής της απεργιακής πάλης των εργατών του '36, τον Αυγέρη Καραγιάννη, συνδικαλιστικό στέλεχος του Αυτόνομου Σταφιδικού Οργανισμού, τον δάσκαλο Γιώργο Κρόκο, τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη, πρόεδρο του Σωματείου Ιδιωτικών Υπαλλήλων, και τόσους άλλους.

Οπως συναντάμε και πολλούς πρόσφυγες από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία, τον Περικλή Γεωργιάδη, τον Θανάση Κοσμερίδη, τον Δημήτρη Παπαδόπουλο, τον Μύρωνα Παπαδόπουλο και άλλους. Δεν είναι τυχαίο ότι το νεαρό ΣΕΚΕ και μετέπειτα ΚΚΕ τους αγκάλιασε από την πρώτη στιγμή. Επεξεργάστηκε αιτήματα που αφορούσαν τη βελτίωση της ζωής των ξεριζωμένων. Πρόταξε τα δικά του ταξικά κριτήρια απέναντι στον ρατσισμό και στις διαχωριστικές γραμμές.

Ο «Ριζοσπάστης», αντιπαλεύοντας τις ρατσιστικές αντιλήψεις εναντίον των προσφύγων και προσπαθώντας να διεμβολίσει το αντιπαραθετικό δίπολο «πρόσφυγας - γηγενής», έγραφε τον Σεπτέμβρη του 1926: «Η Ελλάδα δεν διαιρείται σε ντόπιους και πρόσφυγες. Η Ελλάδα διαιρείται σε πλούσιους και φτωχούς, σε ανθρώπους που δεν δουλεύουν και ζουν και σε ανθρώπους που ολημερίς και ολονυχτίς δουλεύουν και δεν μπορούν να ζήσουν».

Με το που ξεσπά ο ιταλο-ελληνικός πόλεμος, οι κομμουνιστές κρατούμενοι ζητούν να ελευθερωθούν για να πάνε να πολεμήσουν στο μέτωπο. Οι ελληνικές κυβερνήσεις και ο κρατικός μηχανισμός τούς κρατούν φυλακισμένους και τους παραδίδουν στους κατακτητές.

Μία ακόμα απόδειξη ότι η αστική τάξη και η μεγάλη λαϊκή πλειοψηφία, οι εργαζόμενοι, τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα, δεν βρέθηκαν ποτέ στο ίδιο μετερίζι, ακόμα κι αν φαινομενικά αντιμετώπιζαν τους ίδιους κινδύνους, τους ίδιους «εχθρούς», τις ίδιες «κρίσεις».

Για τα λαϊκά στρώματα, ειδικά τον πρώτο χρόνο της Κατοχής, η ζωή είναι αβάσταχτη, ιδίως στην πρωτεύουσα και στις μεγάλες πόλεις. Πείνα και θάνατος. Το βαριά χτυπημένο από τη δικτατορία ΚΚΕ, στηριγμένο σε έναν μικρό πυρήνα μελών και στελεχών του, πολλά από τα οποία δραπέτευσαν από τις φυλακές και τις εξορίες, πραγματοποιεί τον άθλο της ανασυγκρότησής του και αναλαμβάνει δράση για να οργανώσει τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα. Γίνεται ο οργανωτής, ο νους και η καρδιά του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ, της ΕΠΟΝ.

Σε αυτόν τον αγώνα πολλοί στάθηκαν αγέρωχοι στα εκτελεστικά αποσπάσματα. Τελευταία τους φράση: «Ζήτω το ΚΚΕ», «Ζήτω ο Κόκκινος Στρατός».

Ετσι στάθηκαν όρθιοι και οι 200, καθώς αναμετρήθηκαν με τον θάνατο. Γιατί σε αυτόν τον τοίχο συγκρούστηκαν δύο κόσμοι. Ο κόσμος της εκμετάλλευσης και της αδικίας, που γεννά τον φασισμό και τον πόλεμο, και ο κόσμος που παλεύει για την κοινωνική απελευθέρωση.

Και εμείς σήμερα; Χάρη στα βιβλία, στην Ιστορία μας, στις φωτογραφίες που μας συντάραξαν, αφουγκραζόμαστε τα βήματά τους, μετράμε το ανάστημά τους. Γιατί, όπως λέει και η Μ. Αξιώτη, «είναι μερικοί άνθρωποι δε λες ποτέ πως πέθαναν. Τη μέρα του θανάτου τους αρχίζει ο κόσμος και μετρά τ' αποτελέσματα της δουλειάς τους...».

Προετοιμαζόμαστε για τις μεγάλες μάχες του σήμερα και του αύριο με οδηγό το Επαναστατικό Πρόγραμμά μας, τις αποφάσεις του 22ου Συνεδρίου, την Ιστορία μας.

*Από το τελευταίο σημείωμα του Κώστα Τσίρκα.