Ο Νίκος Λαζαρίδης είναι πρόεδρος του Αγροτικού Δασικού Συνεταιρισμού Θρυλωρίου "Ο Πόντος". "Δουλεύουμε για το Δασαρχείο, δηλαδή για το κράτος, και μας πληρώνει με το κυβικό. Το Δασαρχείο, στη συνέχεια, βγάζει σε δημοπρασία το ξύλο και το παίρνουν οι έμποροι. Τα λεφτά, όμως, που μας δίνει το Δασαρχείο δε φτάνουν. Φέτος δεν ξέρουμε πότε θα δουλέψουμε".
Κανονικά αυτά τα χρήματα έρχονται στην αρχή της χρονιάς. "Ηξερε η υπηρεσία πότε θα έρθουνε και μας έβαζε και δουλεύαμε. Δεν είχαμε πρόβλημα αφού ξέραμε ότι θα πληρωθούμε, έστω και με καθυστέρηση. Τώρα είναι Φεβρουάριος και δεν ξέρουμε. Ο διευθυντής του Δασαρχείου δεν ξέρει τι λεφτά θα έρθουνε στην υπηρεσία. Πήγαμε και στο Δασαρχείο να κάνουμε παράπονα και στους βουλευτές και στον περιφερειάρχη. Μας υποσχέθηκε ότι θα πάρει 100 εκατομμύρια από άλλους νομούς, που ήδη δουλεύουν, για να ξεκινήσουμε κι εμείς και μετά θα τα ρυθμίσει. Προς το παρόν, δεν είδαμε τίποτα και η υπόσχεση δόθηκε πριν περίπου 20 μέρες".
Ακόμη όμως και όταν το κράτος πληρώνει, τα πράγματα δεν είναι πιο εύκολα. "Παλιότερα, μας δίνανε και εργολαβίες μέσω του Δασαρχείου - τώρα ενσωματώθηκε με τη Διεύθυνση Δασών που ανήκει στην Περιφέρεια - μέχρι πέντε εκατομμύρια που δικαιούμαστε σαν συνεταιρισμοί", συνεχίζει ο Νίκος. "Με τις εργολαβίες σε φυτοκομικές και δασικές εργασίες ζούσαμε κάπως ανθρώπινα, δούλευαν και οι γυναίκες και ήταν ένα πρόσθετο εισόδημα. Δεν μπορείς να αντεπεξέλθεις μόνο με την υλοτομία που δουλεύεις τριάντα μέρες το χρόνο. Τα λεφτά που δίνει το κράτος για την υλοτομία είναι λίγα".
Η υλοτομία αποφέρει ετήσιο εισόδημα μόλις 350 χιλιάδων δραχμών για τους υλοτόμους και 800 χιλιάδων για τους μεταφορείς. Σε αριθμούς παραγωγής, η μη εισροή κεφαλαίου σημαίνει ότι υλοτομούνται μόλις 25.000 κυβικά ξύλου το χρόνο, ενώ οι δυνατότητες είναι για 90.000 κυβικά.
Για το '98, λέει ο Νίκος, "μας είπαν ότι έγινε ένα "μπέρδεμα" και δεν εγκρίθηκαν λεφτά για το νομό μας. Κάθε χρόνο γίνονται περικοπές. Δεν έχουμε δουλιές. Μόνο η υλοτομία δε φτάνει σε ένα συνεταιρισμό για να στηρίξει τα μέλη του. Πρέπει να υπάρχει δουλιά και σε μένα και στη γυναίκα, να εργαστεί 50 μέρες κι αυτή για να θεωρήσει τουλάχιστον το βιβλιάριο υγείας. Για να δουλέψεις ένα μήνα, ταϊζεις ένα χρόνο τα ζώα στο στάβλο. Ετσι αναγκάζεσαι να φύγεις για να βρεις μεροκάματο να ζήσεις".
"Από ένα δισεκατομμύριο που είναι να στείλει το υπουργείο στο Νομό Ροδόπης, μας στέλνουν μόνο 200 εκατομμύρια. Φέτος, για το '98, δε μας έστειλαν ούτε μία δραχμή. Στους άλλους νομούς γύρω, Ξάνθη, Εβρο, έχουν έρθει τα χρήματα κι εμείς εδώ στο Νομό Ροδόπης δεν έχουμε μια δραχμή", συμπληρώνει ο Σουκρί Μπουσταντζή,πρόεδρος του Αγροτικού Δασικού Συνεταιρισμού Κερασιάς.
"Μας υποσχέθηκαν ότι θα πάρουν 50 εκατομμύρια από το Νομό Εβρου και 50 εκατομμύρια από την Ξάνθη για να ξεκινήσει η δουλιά", λέει ο Αχμέτ Χότζα Εντρίς,πρόεδρος του Αγροτικού Δασικού Συνεταιρισμού Χαράδρας. "Ακόμα περιμένουμε. Εδώ και χρόνια, οι άλλοι νομοί ξέρουν ήδη από τον 11ο μήνα - και κανονικά έτσι είναι το σωστό - σε τι συστάδα θα δουλεύουν, πόσο μεροκάματο και πόσο ξύλο θα βγάλουνε. Εμάς εδώ, κάθε χρόνο, μας καθυστερούν. Ξεκινάμε Μάη, Ιούνη μέσα στην κάψα. Εμείς δε δουλεύουμε με μηχανήματα, αλλά με ζώα. Με ψυχές δουλεύουμε. Εχουμε γύρω στα 200 ζώα σαν συνεταιρισμός και με τη ζέστη δεν μπορούν να δουλέψουν κανονικά. Στερεύουν τα ποτάμια και κουβαλάμε το νερό με υδροφόρες. Γι' αυτό πρέπει να ξεκινάμε πιο νωρίς".
Τώρα, τις εργολαβίες τις παίρνουν οι μηχανικοί και οι συνταξιούχοι δασολόγοι, που έχουν το δικαίωμα να "χτυπήσουν" μια δημοπρασία δεκάδων εκατομμυρίων. Δεν προσλαμβάνουν τους υλοτόμους ούτε καν σαν προσωπικό με πείρα στο φύτεμα, στο σκάλισμα, στο κλάδεμα. Προτιμούν ανειδίκευτους εργάτες, φυσικά ανασφάλιστους. "Κάναμε μια διαμαρτυρία μέσω ενός δικηγόρου - γιατί είμαστε και αγράμματοι άνθρωποι, του Δημοτικού - σε όλους τους φορείς, τα κόμματα και το υπουργείο, γιατί στους συνεταιρισμούς μας υπάρχουν μέλη που έχουν άμεση ανάγκη από δουλιά και κάποιος πρέπει να τους στηρίξει. Αυτές οι οικογένειες δεν έχουν άλλους πόρους".
Ο συνεταιρισμός του Νίκου έχει 68 μέλη, "αλλά συνέχεια φεύγει κόσμος γιατί δεν έχει δουλιές. Οι μηχανικοί θα παίρνουν τις εργολαβίες και θα εξαρτιόμαστε εμείς από το μηχανικό, ο οποίος δεν έχει ιδέα από το βουνό. Δεν ξέρει να το περπατήσει".
Η διαδικασία αυτή έχει ξεκινήσει, ήδη. "Ο νομός μας έχει δυο φυτώρια που μπορούν να απασχολήσουν δύο συνεταιρισμούς, ακόμη και εναλλάξ για να δουλέψουμε όλοι και τους πήρε ένας δασολόγος από Θεσσαλονίκη με 60 εκατομμύρια από τη δημοπρασία. Παίρνει ανειδίκευτους εργάτες χωρίς πείρα και χωρίς ασφάλεια. Αυτός κερδίζει εκατομμύρια κι εμείς καθόμαστε. Ακόμη και ο διευθυντής του Δασαρχείου είπε ότι θέλει να συνεργαστεί με τους συνεταιρισμούς γιατί έχουμε πείρα. Εμείς αποδίδουμε καθαρή δουλιά. Και όποτε υπάρχει φωτιά, είμαστε στην πρώτη γραμμή. Εμείς είμαστε που προσφέρουμε στο κράτος και κρατάμε ζωντανό το βουνό, αλλά μας πετάνε στην άκρη".
Οι υλοτόμοι ζητούν να παίρνουν εργολαβίες οι συνεταιρισμοί με όριο μέχρι και 25 εκατομμύρια δραχμές. "Οταν έχω αυτά τα μέλη, τα πέντε εκατομμύρια που είναι τώρα το όριο, σημαίνει 10 μέρες δουλιά. Για να θεωρήσει ένας το βιβλιάριό του, θέλει 50 ημερομίσθια. Πού θα τα βρει; Αν είναι δυνατόν με 18 και 20 μεροκάματα να ζήσει οικογένεια χωρίς άλλους πόρους! Θέλουμε να έχουμε το δικαίωμα σαν συνεταιρισμός να χτυπάμε δημοπρασία. Μέχρι στιγμής έχουν δικαίωμα οι μηχανικοί, οι δασολόγοι πτυχιούχοι συνταξιούχοι. Εμάς μας δίνουν σαν ατομική εργασία. Ακόμη και παιδιά βάζουν και δουλεύουν χωρίς ένσημα, χωρίς ασφάλεια".
Κι όλα αυτά συμβαίνουν, τη στιγμή που το κράτος κερδίζει μεγάλα ποσά από τους συνεταιρισμούς. "Λιγότερο κόστος έχουμε εμείς. Αυτό φαίνεται και στα χαρτιά. Μέσω του συνεταιρισμού, νταβατζιλίκια δεν πληρώνει το κράτος. Γιατί κατευθείαν ανατίθεται στο συνεταιρισμό. Και ο συνεταιρισμός δεν έχει μεγάλο ποσοστό όφελος. Ενα μεροκάματο βγάζει. Τώρα κόβω λεύκες στο κάμπο, παίρνω 3.500 το κυβικό και στη δημοπρασία το κράτος πουλάει στον έμπορα μέχρι 25.000 δραχμές. Για ένα μήνα δουλιά το κράτος πήρε 110 εκατομμύρια. Ο εργολάβος έχει εργολαβικό όφελος 18%. Συν ότι έχουν τους εργάτες ανασφάλιστους. Αυτοί στα 60 εκατομμύρια κερδίζουν τα μισά. Εμείς δε θέλουμε τέτοιο πράγμα. Εμείς θέλουμε δουλιά. Να έχουμε μια ασφάλεια στην οικογένειά μας".
"Αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, θα διαλύσουμε", λέει ο Μιαζίν Τζουζέ,πρόεδρος του Αγροτικού Δασικού Συνεταιρισμού Κέχρου. "Ο συνεταιρισμός μας έχει 60 ζώα. Αμα τα δώσουμε, για να τα ξανασυγκεντρώσουμε θέλει μεγάλο κεφάλαιο. Για να πάρω τρία ζώα, θέλω τουλάχιστον δύο εκατομμύρια. Πού θα τα βρω;".