Με κόκκινες σημαίες του ΚΚΕ και της ΚΝΕ και με πανό που έγραφε «80 χρόνια ΔΣΕ - Αρχηγείο Τζουμέρκων» και «Η Ιστορία γράφεται με πάλη ταξική», οι συμμετέχοντες έδωσαν στην εκδήλωση χαρακτήρα ζωντανής πολιτικής τιμής και συνέχειας. Το μνημείο στις Μελάτες είναι αφιερωμένο στους μαχητές και τις μαχήτριες του Αρχηγείου Τζουμέρκων. Το 1947, στην ευρύτερη περιοχή της Αρτας και των Τζουμέρκων, τμήματα του ΔΣΕ συγκρούστηκαν με ισχυρές δυνάμεις του στρατού, της χωροφυλακής και των ΜΑΥδων. Μαχητές που συνελήφθησαν μετά τις συγκρούσεις συγκεντρώθηκαν στις Μελάτες, μεταφέρθηκαν στο σχολείο και στο μοναστήρι, όπου βασανίστηκαν και δολοφονήθηκαν.

Την εκδήλωση άνοιξε ο Γιάννης Νικολέτος, μέλος της ΤΕ Αρτας του ΚΚΕ, καλωσορίζοντας τους παρευρισκόμενους εκ μέρους του ΚΚΕ, της ΚΝΕ και της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ. Υπενθύμισε ότι έχουν περάσει 45 χρόνια από τότε που στήθηκε η πρώτη μικρή πλάκα στον χώρο, που αποτέλεσε σημείο μνήμης και τιμής για τους μαχητές του Αρχηγείου Τζουμέρκων και που όλα αυτά τα χρόνια έγινε επανειλημμένα στόχος φασιστικών επιθέσεων. Φωτίστηκε επίσης η συγκρότηση της Κομματικής Οργάνωσης στην Αρτα, το 1928, και ο ρόλος της στην οργάνωση των πρώτων συγκρούσεων της εργατικής τάξης και του λαού της περιοχής με το αστικό καθεστώς, από όπου αναδείχθηκαν κομμουνιστές που δοκιμάστηκαν στον Μεσοπόλεμο, στην ΕΑΜική Αντίσταση και αργότερα στον ΔΣΕ.

Ξεχωριστή βαρύτητα είχε ο χαιρετισμός της Αμαλίας Παπασωτηρίου, σμηνάρχου εν αποστρατεία. Ανέδειξε τη στάση αξιωματικών και στρατιωτών που, επιστρέφοντας από το Αλβανικό Μέτωπο, τάχθηκαν με τον οργανωμένο αγώνα του λαού μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ και αργότερα με τον ΔΣΕ. Στάθηκε στη συμμετοχή μόνιμων αξιωματικών στον ΕΛΑΣ, σημειώνοντας ότι η δύναμή του σε αξιωματικούς προερχόμενους από τον Εθνικό Στρατό άγγιζε το 30% του συνόλου όσων παρέμειναν στην Ελλάδα και εντάχθηκαν στις αντιστασιακές ομάδες. Υπογράμμισε ότι η ένταξή τους δεν ήταν τυχαία, αλλά αποτέλεσμα των αποφάσεων του ΚΚΕ για την προσέλκυση αξιωματικών και των επίμονων ενεργειών αξιωματικών - μελών του Κόμματος, καθώς η πείρα και οι στρατιωτικές τους γνώσεις ήταν αναγκαίες για την οργάνωση, την εκπαίδευση και τη μαχητική ικανότητα του λαογέννητου στρατού.

Στην ίδια κατεύθυνση ανέδειξε ότι ο ΔΣΕ, μέσα από τις Σχολές Αξιωματικών, ανέδειξε χιλιάδες πρωτοπόρους λαϊκούς αγωνιστές σε στρατιωτικούς ηγέτες, ενώ στις γραμμές του υπηρέτησαν και αξιωματικοί που προέρχονταν από τον αστικό στρατό, αλλά τάχθηκαν αποφασιστικά στο πλευρό των εργατικών - λαϊκών δυνάμεων. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον διοικητή του Αρχηγείου Τζουμέρκων, Θεόδωρο Ζαλοκώστα - Παλιούρα, που πολέμησε στο Αλβανικό Μέτωπο ως ανθυπολοχαγός, στην Κατοχή και στη συνέχεια στον ΔΣΕ, πέφτοντας μαχόμενος τον Απρίλη του 1947.

Συνδέοντας την ιστορική πείρα με το σήμερα, η Αμ. Παπασωτηρίου σημείωσε ότι η εποχή έχει στοιχεία του Μεσοπολέμου, με πολεμική προετοιμασία και καταστολή εργατικών - λαϊκών δικαιωμάτων, ενώ η ελληνική αστική τάξη εμπλέκεται στους ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Εθεσε το δίλημμα: «Θα γίνουμε πρωταγωνιστές στη δική μας ζωή ή θα μείνουμε παθητικοί θεατές των εξελίξεων;». Κάλεσε να πεταχτούν μακριά οι «ξένες σημαίες» της αστικής τάξης και των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών της, σημειώνοντας ότι τότε «ο φόβος μεταμορφώνεται σε θάρρος και η αγωνία σε διάθεση για αγώνα».

Στην εκδήλωση αναδείχθηκαν πλευρές της «λευκής τρομοκρατίας» στην Αρτα μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, με την κατάληψη των γραφείων του ΕΑΜ και του Σπιτιού του Λαού, τη δράση της Εθνοφυλακής, της Χωροφυλακής και των ΜΑΥδων. Διαβάστηκε απόσπασμα κυβερνητικής απόφασης του 1946, με την οποία δέκα αγωνιστές από την Αρτα επικηρύσσονταν ως «λησταί», με χρηματική αμοιβή για τη σύλληψη, τον φόνο ή την κατάδειξή τους. Αναφορά έγινε και στο περιστατικό στο Κλειστό, στις 15 Απρίλη 1946, όταν γυναίκες του χωριού αφόπλισαν απόσπασμα της Χωροφυλακής, καθώς και στη συγκρότηση των πρώτων ομάδων καταδιωκόμενων αγωνιστών στα Τζουμέρκα, που αποτέλεσαν τη βάση για το Αρχηγείο Τζουμέρκων.

Τη βαρβαρότητα της περιόδου φώτισαν οι μαρτυρίες που διαβάστηκαν: Της Βούλας Τσιαλαμάγκα για τη δολοφονία των ανταρτών - Βασίλη Μαντέλου, Χρήστου Παλαιογιώργου και Ηλία Κορμέντζα - από τη συμμορία του Καραμπίνα στο Κλειδί, της Πηνελόπης Σαρλή, μαθήτριας τότε το 1947, για τη δημόσια έκθεση κεφαλιών ανταρτών στην πλατεία Κιλκίς της Αρτας, και του Κώστα Τάτση, μαχητή του ΔΣΕ, που ως 16χρονος είδε στρατιωτικά αυτοκίνητα να διασχίζουν την πόλη με τα κεφάλια των ανταρτών.

Ακολούθησε προσκλητήριο νεκρών και κατάθεση στεφανιών από την ΤΕ Αρτας του ΚΚΕ, το ΤΣ Αρτας της ΚΝΕ, ενώ εκ μέρους της ΚΕ του ΚΚΕ στεφάνι κατέθεσε η Αμαλία Παπασωτηρίου. Στη συνέχεια, κρατώντας το πανό και τις κόκκινες σημαίες, οι συμμετέχοντες πορεύτηκαν προς το σχολείο και το μοναστήρι των Μελατών, αφήνοντας κόκκινα γαρίφαλα στους τόπους όπου μαρτύρησαν οι μαχητές του ΔΣΕ. Ξεχωριστή σημασία είχε το γεγονός ότι, για πρώτη φορά με οργανωμένο τρόπο, η Κομματική Οργάνωση επισκέφτηκε τα κελιά του μοναστηριού και το υπόγειο του σχολείου, χώρους όπου βασανίστηκαν και δολοφονήθηκαν οι μαχητές του ΔΣΕ.