Ο έρωτας και ο βήχας δεν κρύβονται. Ο πρώην πρόεδρος της Κομισιόν Γιούνκερ με τον τέως γγ της ITUC

Αυτό ήταν ένα από τα βασικά συμπεράσματα της Συνόδου Κορυφής των ηγετών της ΕΕ το 2024, θέτοντας τις κατευθυντήριες γραμμές για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, όπως αποφασίστηκαν στη συνέχεια με τη «δέσμη Omnibus» τον Φλεβάρη του 2025.

Η στροφή από την «πεπατημένη» (που σημαίνει κλιμάκωση της αντεργατικής - αντιλαϊκής επίθεσης) και η στοίχιση του λαού στις επιδιώξεις των μονοπωλιακών ομίλων μπροστά στη στροφή στην πολεμική οικονομία και προπαρασκευή απαιτούν επιπλέον την ενίσχυση της λεγόμενης «κοινωνικής συνοχής» και σταθερότητας. Συνεπώς, την προσαρμογή του «κοινωνικού εταιρισμού», όπως εκφράζεται από τα ευρωπαϊκά συνδικάτα, ακόμα και μέσα από δομικές αλλαγές, όπου χρειάζεται να γίνουν.

Η ΣΕΣ (ETUC) σπεύδει να προσφέρει τις υπηρεσίες της στην ΕΕ και στους μονοπωλιακούς ομίλους, «σπάζοντας το κεφάλι» της για το πώς θα εξασφαλίσει αναβαθμισμένο ρόλο και μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη διατήρηση και εμβάθυνση της περίφημης «κοινωνικής συνοχής», σε περίοδο αύξησης της λαϊκής δυσαρέσκειας για τα αδιέξοδα που ανακυκλώνει ο σάπιος καπιταλισμός. Ετσι, η ΣΕΣ βαθαίνει και «εκσυγχρονίζει» με ...καινοτόμους τρόπους τον «κοινωνικό εταιρισμό», που τον έχει αναγάγει σε επιστήμη.

Ιδιαίτερα διαφωτιστική είναι η μελέτη που δημοσίευσε το Ινστιτούτο των Ευρωπαϊκών Συνδικάτων, το «ανεξάρτητο» ερευνητικό και εκπαιδευτικό κέντρο της ΣΕΣ (ETUC), του οποίου οι έρευνες συγχρηματοδοτούνται απευθείας από την ΕΕ. Ο τίτλος της μελέτης που δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβρη του 2025 είναι «When trade unions learn to innovate. Case study evidence from across Europe» («Οταν τα συνδικάτα μαθαίνουν να καινοτομούν - Περιπτώσεις μελέτης από όλη την Ευρώπη»).

Η μελέτη εξετάζει τις αναγκαίες προσαρμογές στα συνδικάτα, στον ρόλο τους και στους τρόπους που προσεγγίζουν νέα μέλη, μελετώντας τα παραδείγματα του Βελγίου, της Γαλλίας, της Τσεχίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Ουγγαρίας, της Σλοβενίας και της Δανίας.

Από το προοίμιο της μελέτης οι συντάκτες διαπιστώνουν ότι «πολλά συνδικάτα στην Ευρώπη βρίσκονται σήμερα σε κατάσταση αβεβαιότητας. Σε αρκετές χώρες βιώνουν μια σταθερή απώλεια σημασίας, τόσο στην αγορά εργασίας όσο και στην πολιτική σκηνή».

Αν υποθέσει κανείς όμως ότι οι εργατοπατέρες της ΣΕΣ θέλουν να μετατρέψουν τα συνδικάτα σε πραγματικά όργανα πάλης των εργατών, η αλήθεια αποκαλύπτεται με τη μελέτη να τονίζει τους κινδύνους - όπως η μικρή συνδικαλιστική πυκνότητα - «αν τα συνδικάτα δεν καταφέρουν να προβλέψουν και να προσαρμοστούν σε ένα μεταβαλλόμενο κοινωνικοοικονομικό και πολιτικό τοπίο».

Το θέμα της οργάνωσης και της αναγνώρισης του ρόλου των συνδικάτων ευρύτερα από τους εργαζόμενους απασχολεί τη ΣΕΣ, το κράτος και την εργοδοσία, για να μπορεί ο εργοδοτικός - κυβερνητικός συνδικαλισμός να εκπληρώνει με αποτελεσματικότητα την αποστολή του σε κάθε χώρα. Πώς προσπαθούν να το διαχειριστούν;

Την απάντηση δίνει ένα από τα «εμβληματικά» παραδείγματα που αναφέρονται στην έκθεση και το οποίο αφορά το «Σύστημα της Γάνδης», όπου τα συνδικάτα στο Βέλγιο, με προεξάρχουσα τη μεγαλύτερη Συνομοσπονδία, τους σοσιαλδημοκράτες της FGTB, διαχειρίζονται τα ταμεία ανεργίας των εργαζομένων λαμβάνοντας κρατική χρηματοδότηση.

Για να εξασφαλίσει δηλαδή ένας εργαζόμενος ταμείο ανεργίας, πάει στο συνδικάτο του. Οχι για να οργανώσει την πάλη του απέναντι στην εργοδοτική επίθεση και στο κράτος, αλλά για να εξασφαλίσει (αν εξασφαλίσει...) μια στοιχειώδη κρατική παροχή. Παρόμοια λειτουργεί το σύστημα και σε Δανία, Σουηδία και Φινλανδία, με τα συνδικάτα να παίζουν ενεργό ρόλο.

Σύμφωνα με την έκθεση, το ζητούμενο είναι «αυτή η εσωστρεφής "οργανωσιακή πειραματική δράση", που αποσκοπεί στην αλλαγή και την αναζωογόνηση των συνδικάτων, να μεταβεί σε μια ευρύτερη εξωτερική "θεσμική πειραματική δράση"».

Η αναβάθμιση των σχέσεων συνδιαλλαγής κράτους - συνδικάτου και η εμβάθυνση της γραμμής του «κοινωνικού εταιρισμού» είναι το σχέδιο που βάζουν σε εφαρμογή, με «προίκα» στους εργατοπατέρες τα εκατομμύρια ευρώ κρατικού και ευρωπαϊκού χρήματος, ως εργαλείο εξαγοράς συνειδήσεων.

Ετσι εξηγείται για παράδειγμα το γεγονός ότι η κυβέρνηση αναβάθμισε τον θεσμικό ρόλο της ΓΣΕΕ στη διαπραγμάτευση κλαδικών Συμβάσεων, αφού πλέον θα χρειάζεται η έγκρισή της για το τι διεκδικούν οι εργαζόμενοι, ενώ η συμμετοχή της ηγεσίας στα προγράμματα κατάρτισης της εξασφαλίζει ένα σεβαστό ταμείο για εξαγορά συνειδήσεων, κυρίως των πιο ευάλωτων, όπως οι άνεργοι.

Αυτό είναι το έδαφος πάνω στο οποίο ανθίζουν και τα φαινόμενα διαφθοράς και διαπλοκής, όπως αυτό με τον ελεγχόμενο εργατοπατέρα Παναγόπουλο.

Η μελέτη αυτή των 200 περίπου σελίδων καταγράφει τον τρόπο με τον οποίο τα συνδικάτα στις χώρες που εξετάζει προέβησαν σε μια σειρά οργανωτικές και δομικές αλλαγές, πρωτοβουλίες και δράσεις με σκοπό «τη θεσμική ενσωμάτωση ως μέσο σταθεροποίησης της οργανωσιακής αλλαγής». Χαρακτηριστικά είναι τα εξής παραδείγματα:

Τα συνδικάτα στη Σλοβενία - ZSSS (συνομοσπονδία) και το MP - Sindikat Mladi Plus - για τους νέους εργαζόμενους και τους εργαζόμενους στις πλατφόρμες) συντόνισαν έργα για την ενίσχυση του κοινωνικού διαλόγου στις ψηφιακές πλατφόρμες.

Σύμφωνα με τη μελέτη, «κατάφεραν να αξιοποιήσουν τους θεσμούς κοινωνικού διαλόγου», διεκδικώντας ρόλο πιο ενεργού θεσμικού συνομιλητή. Η πρόσδεση γίνεται και με υλικούς όρους, αφού όπως χαρακτηριστικά τονίζεται «η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έφερε νέους υλικούς και κοινωνικούς πόρους στα συνδικάτα μέσω διασυνοριακής συνεργασίας και ευρωπαϊκών προγραμμάτων, που ενίσχυσαν τον κοινωνικό διάλογο, διαμόρφωσαν (δια)εθνικούς δεσμούς και ευρύτερες συμμαχίες και συνεργασίες».

Το συνδικάτο, μέσα από μια «τριγωνική δομή», που περιλαμβάνει κράτος, συνδικαλιστική οργάνωση και θεσμούς της νεολαίας, «παρέχει τριγωνική πρόσβαση (...) αυξάνοντας τους θεσμικούς πόρους ισχύος των συνδικάτων».

Στην ίδια ρότα το Συνδικάτο 3F της Δανίας, που εκπροσωπεί εργαζόμενους από κλάδους των Μεταφορών, των Κατασκευών, της Βιομηχανίας, του Τουρισμού - Επισιτισμού, της Καθαριότητας. Οι κλαδικές οργανώσεις FT/NN και 3F PSHR (Τρόφιμα, Επαγγελματική Εκπαίδευση), μέσα από καμπάνιες ενημέρωσης για τους εργαζόμενους της μαθητείας και με ατζέντα το «decent treatment - αξιοπρεπής συμπεριφορά», ενίσχυσαν τη «συμμαχία με τους εργοδότες».

Οπως αναφέρεται ενδεικτικά, «το FT/NN και το 3F PSHR εργάζονται για τη δημιουργία συμμαχίας μεταξύ του συνδικάτου και των εργοδοτών, με στόχο να επηρεάσουν τους πολιτικούς ώστε να αλλάξουν τη νομοθεσία για την Επαγγελματική Εκπαίδευση».

Τις ράχες και τα βουνά πήραν και οι σοσιαλδημοκράτες της FILCAMS - CGIL στην Ιταλία (Ομοσπονδία Εργαζομένων στον Τουρισμό) με την καμπάνια «Turismo Sottosopra» («Τουρισμός Πάνω - Κάτω»), η οποία στόχευε στην οργάνωση εποχικών εργαζομένων στον Τουρισμό μέσω κινούμενων κλιμακίων της Ομοσπονδίας και δράσεων ενημέρωσης.

Η πρωτοβουλία αυτή κατέληξε στη δημιουργία ...φόρουμ κοινωνικών διαλόγων από την Ομοσπονδία με τη συμμετοχή των εργοδοτών (την εργοδοτική ένωση Confcommercio εν προκειμένω), ώστε να καταγράφονται τα εργασιακά ζητήματα και να αναζητούνται «λύσεις» από κοινού! Ετσι, ο ιδιοκτήτης ενός πεντάστερου στο Κάπρι, αφού απολύσει τους εργάτες του, μπορεί μετά να μπει στο φόρουμ και να ...αυτομαστιγωθεί!

Η άνοδος της συνδικαλιστικής οργάνωσης των εργαζομένων είναι και πρέπει να είναι διαρκές ζητούμενο για τα ζωντανά συνδικάτα. Είναι βασική προϋπόθεση για να ενισχύεται η γραμμή της ρήξης με την κερδοφορία των ομίλων, του κράτους και των αστικών κυβερνήσεων, σε σύγκρουση και με τον κυβερνητικό - εργοδοτικό συνδικαλισμό, που αναζητεί στους εργαζόμενους και στα συνδικάτα στηρίγματα της πολιτικής που τους τσακίζει.

Οσα περιγράφονται στην έκθεση αποτελούν τροχιοδεικτικές βολές για τη νέα στρατηγική που διαμορφώνουν η ΕΕ και οι αστικές κυβερνήσεις κάθε σύνθεσης στα κράτη - μέλη της για την αναμόρφωση του συνδικαλιστικού κινήματος. Στόχος που διακηρύσσεται λιγότερο ή περισσότερο ανοιχτά και από όλες τις αστικές δυνάμεις στη χώρα μας (βλ. π.χ. τοποθετήσεις ΝΔ και ΠΑΣΟΚ με αφορμή τα όσα βγήκαν πρόσφατα στη φόρα).

Η στρατηγική τους έχει σταθερά στον πυρήνα της την προώθηση της «ταξικής συνεργασίας» και του «κοινωνικού εταιρισμού», την υπονόμευση της διεκδικητικής πάλης και του ταξικού προσανατολισμού των συνδικάτων, ακόμα και τον ίδιο τον περιορισμό της δραστηριότητάς τους, άλλοτε με το καρότο και άλλοτε με το μαστίγιο.

Ειδικά σε συνθήκες πολεμικής προετοιμασίας, θέλει να βάλει φρένο σε διεργασίες ριζοσπαστικοποίησης ευρύτερων εργατικών - λαϊκών δυνάμεων, στην ενίσχυση των αντικαπιταλιστικών - αντιμονοπωλιακών χαρακτηριστικών της πάλης μέσα στο εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα.

Να εμποδίσει τη συσπείρωση περισσότερων εργαζομένων με τη γραμμή της σύγκρουσης και της ανατροπής, που προωθούν οι κομμουνιστές και άλλοι συμπορευόμενοι αγωνιστές στο εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα, απέναντι στην εργοδοσία και στο κράτος της, πολεμώντας τη γραμμή της ταξικής συναίνεσης και συνδιαλλαγής. Τη γραμμή δηλαδή που εκφράζει η άθλια πλειοψηφία της ΓΣΕΕ, όπου κυριαρχούν οι δυνάμεις των ΠΑΣΟΚ - ΝΔ - ΣΥΡΙΖΑ.