Ομως τελικά δεν χώρεσε σε εκείνο το τρίωρο.

«Ισως να μην υπήρξε άλλος δημοσιογράφος στον πλανήτη που να κατάφερε να φιλοξενήσει σε στούντιο ένα ...φυσικό φαινόμενο».

Ετσι είχα ξεκινήσει την παρουσίασή της, χρησιμοποιώντας τον χαρακτηρισμό που της είχε δώσει παλαιότερα ο Κώστας Γεωργουσόπουλος.

Είχα απέναντί μου έναν ζωντανό μύθο. Την πιο πολυτραγουδισμένη και την πιο πολυδισκογραφημένη ...δημοσιογράφο και συγγραφέα!

Είχα συγκεντρώσει γύρω της μια παρέα που ήμουν σίγουρη πως θα της άρεσε. Την πρέσβειρα της Χιλής Σοφία Πρατς, την κόρη της, την ξεχωριστή ερμηνεύτρια Λήδα, τις τραγουδίστριες Σωτηρία Λεονάρδου, Αντζελα Ζήλεια, Πόπη Αστεριάδη, Ελένη Δήμου, Ελένη Ροδά, Βάσω Χαρακίδα, Ευριδίκη κ.ά. Μαζί μας και την παιδική χορωδία του Σ. Λάμπρου και, σε ζωντανή σύνδεση, την τότε ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ - και αγαπημένη της φίλη - Αλέκα Παπαρήγα.

Θυμάμαι πως μόλις συναντηθήκαμε, η Δανάη έκανε μία πολύ γλυκιά και συγκινητική κίνηση. Μου έδωσε κάτι τυλιγμένο σε χαρτοπετσέτα. «Σου δίνω», μου είπε, «ό,τι πιο αγαπημένο έχω. Αυτό το ξύλινο σταυρουδάκι».

Την ευχαρίστησα με μια ζεστή αγκαλιά και της έκανα κι εγώ το συμβολικό δώρο μιας κιθάρας, για όλα τα δώρα που μας έχει κάνει εκείνη.

«Πόσα χρόνια τώρα, μας κάνεις δώρα;», την ρώτησα.

«Ε, δεν θα 'ναι 250 χρόνια;», απάντησε γελώντας. Και αμέσως μετά διόρθωσε:

«Γεννήθηκα 8 Φεβρουαρίου του 1913».

Γεννήθηκε στο Μεταξουργείο. Οικογένεια εύπορη, αριστοκρατική. Περνά τα παιδικά της χρόνια στη Γαλλία, σπουδάζει Οικονομικά και Πολιτικές Επιστήμες. Υστερα έρχεται η μουσική και η Δανάη αποδεικνύει πως δεν είναι απλώς μια βελούδινη φωνή του Μεσοπολέμου, ούτε μόνο το «αηδόνι του Αττίκ». Είναι μια γυναίκα που τραγουδάει σαν να δίνει μάχη, μεταφράζει σαν να οργανώνει αντίσταση, ζει σαν να μη χρωστάει τίποτα στους ισχυρούς. Καλλιτέχνιδα «από τα κάτω», με τη ρωγμή της εποχής στο βλέμμα, με την κιθάρα, όπλο, με ψυχή που δεν υπέγραφε «συμβιβασμούς».

Από τα τέλη του 1935, όταν βρίσκεται μπροστά στον Αττίκ, η ζωή της μπαίνει σε τροχιά υψηλή και επικίνδυνη. Η πρώτη ακρόαση της δίνει το διαβατήριο για τη «Μάντρα». Η ίδια έλεγε: «Ερμήνευα απλώς μελωδικά, αντί να τα λέω σε πρόζα».

Ο Αττίκ το καταλαβαίνει. Γι' αυτό, όταν την παρουσιάζει, λέει: «Και τώρα το βαρύ πυροβολικό της "Μάντρας", η Δανάη». Δεν είναι κομπλιμέντο. Είναι διάγνωση. Γιατί η Δανάη έχει μέσα της κάτι πιο ισχυρό από τη φωνή, την ανησυχία της ασυμβίβαστης γυναίκας, το «μυστήριο της παιδιάστικα ανήσυχης ψυχής», όπως έγραφαν. Και μια ελληνικότητα που δεν είναι φολκλόρ, αλλά στάση ζωής.

Με τον πόλεμο του 1940, πάει εκεί που πονάει ο λαός, στα νοσοκομεία. Και εδώ υπάρχει ένα λιγότερο «διαφημισμένο» κομμάτι της ζωής της, η καθημερινή, επίμονη διαδρομή ανάμεσα σε κρεβάτια τραυματιών. Το περιγράφει σχεδόν σαν αναφορά καθήκοντος: «Από το πρωί μέχρι το βράδυ... Από κρεβάτι σε κρεβάτι... Ολομόναχη. Με την κιθάρα και τον πατριωτικό μου πυρετό». Και για να μη γίνει η τέχνη της «παρηγοριά» που ξεπλένει την πραγματικότητα, βάζει το μαχαίρι στην αλήθεια: «Ενα τραγούδι δεν αντικαθιστά ένα ακρωτηριασμένο μέλος. Προσφέρει όμως αναισθητικό των πόνων».

Στην Κατοχή δεν μένει «ουδέτερη». Μπαίνει στον ΕΑΜικό αγώνα και κυκλοφορεί με ψευδώνυμο, κάνει οργανωμένη στράτευση. Λέγεται «Ελένη Σοφιανοπούλου».

Τρέχει να εξασφαλίσει λίγο φαγητό για τους πεινασμένους, να μεταφέρει ένα πατριωτικό μήνυμα, να βοηθήσει κάποιον που κινδύνευε. Αυτά δεν είναι ρομαντικά στιγμιότυπα. Είναι παράνομη δράση, ρίσκο, φόβος που τον καταπίνεις για να μην καταπιεί ο φόβος τους άλλους.

Κι ύστερα έρχεται το τραγούδι ως πολιτικό μήνυμα με κώδικα. Η ίδια λέει: «Βλήματα φονικά αποτελούσαν τα δημοτικά μας τραγούδια και οι διφορούμενες μαντινάδες».

Δεν τραγουδούσε «αθώα». Και το κοινό το καταλάβαινε.

«Είδα νέους να ζητωκραυγάζουν. Ηλικιωμένους να κλαίνε από συγκίνηση. Μου φιλούσαν τα χέρια, ζητούσαν περισσότερα τραγούδια, τα είχαν ανάγκη».

Ποια πλατφόρμα, ποια «επικοινωνία», ποιο σύγχρονο «μήνυμα» μπορεί να συγκριθεί με τα δεκάλεπτα χειροκροτήματα στο Πεδίον του Αρεως, μέσα στη σκοτεινιά της σκλαβιάς;

***

Επιστρέφουμε σε εκείνη την εκπομπή, με την Αλέκα Παπαρήγα να λέει:

«Οι καλεσμένες σου κι εσύ, Σεμίνα, είστε πάρα πολύ τυχερές που την έχετε δίπλα σας».

Σ.: Ακριβώς! Εσείς, κα Παπαρήγα, πώς αισθάνεστε για την Δανάη;

Αλ. Π.: Είναι κάτι εντελώς αυθεντικό αυτό που θα σας πω, δεν είναι πολιτικό. Καταρχάς, όταν την βλέπω ή την ακούω ή την θυμάμαι, την παρομοιάζω με ένα λουλούδι που δεν μαραίνεται ποτέ.

Τα πρώτα μου ακούσματα στο τραγούδι συνδέονται με την Δανάη, χωρίς να έχω καμία εικόνα για την πολιτική της δραστηριότητα και την αγωνιστική της δράση, αλλά μου ταίριαζαν πάρα πολύ από μικρό παιδί. Οταν αργότερα έμαθα την πραγματική ιστορία της, τότε βεβαίως την αγάπησα πιο πολύ. Αλλά την αγαπώ και για έναν ιδιαίτερο λόγο. Ενώ είναι ένας άνθρωπος με μια συγκλονιστική ζωή, πάρα πολύ δυναμική, ταυτόχρονα η ίδια δεν είναι κραυγαλέα.

Σ.: Πώς το εννοείτε αυτό;

Αλ. Π.: Δηλαδή, τι θέλω να πω, υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι αυτό που κάνουν το μεγαλοποιούν. Η Δανάη δεν το μεγαλοποίησε. Τα επιτεύγματά της κατάφερε να είναι κραυγαλέα και η ίδια να είναι χαμηλών τόνων και μετρημένη. Αυτό δεν είναι εύκολο να το πετύχεις.

Σ.: Το επιτυγχάνει αυτό, κα Παπαρήγα, ένα συγκεκριμένο είδος ανθρώπων, με συγκεκριμένη κοσμοθεωρία, οι αριστεροί. Αυτήν την εντύπωση έχω.

Αλ. Π.: Ναι, βέβαια, αλλά νομίζω είναι και κάτι στην ιδιοσυγκρασία της. Είναι και η παιδεία της που έπαιξε ρόλο. Μεγάλωσε με γονείς καταπληκτικούς, που της έμαθαν κάποια πράγματα από την αρχή και ήξερε πολύ καλά πώς να συμπεριφέρεται.

Σ.: Ισως και η εποχή βοήθησε, κάπως...

Αλ. Π.: Ισως, γιατί σήμερα τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Σήμερα υπάρχει η κραυγή χωρίς περιεχόμενο, χωρίς ευαισθησία.

Δανάη: Θέλω πολύ να ευχαριστήσω την Αλέκα, να την συγχαρώ, γιατί είναι πολύ σπουδαία γυναίκα. Σε μια δύσκολη πραγματικά στιγμή, όταν το σπίτι μου στη Ραφήνα έπιασε φωτιά, με βοήθησε πολύ. Αλλά ήθελα να πω ότι κραυγαλέα όντως δεν υπήρξα ποτέ, προσπαθώ να είμαι - όσο είναι δυνατόν και όσο επιτρέπει η εποχή μας - σεμνή.

Αλ. Π.: Το ΚΚΕ ξέρει να εκτιμά τους ανθρώπους που κοσμούν τη χώρα, τον λαό και τους αγώνες του, όσο μπορεί. Της χρωστάμε πολλά. Αυτό ήθελα να πω.