Σάββατο 17 Γενάρη 2026 - Κυριακή 18 Γενάρη 2026
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 39
ΠΟΙΚΙΛΗΣ ΥΛΗΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΗ
«Θαυμαστικό» στον ουρανό δείχνει νέο τρόπο που οι μαύρες τρύπες επηρεάζουν τη μορφή γαλαξιών

Το «κοσμικό θαυμαστικό» των γαλαξιών VV 340A (πάνω) και VV 340B (κάτω), ενός ζεύγους γαλαξιών που συνενώνονται περίπου 450 έτη φωτός μακριά από τη Γη.
Το «κοσμικό θαυμαστικό» των γαλαξιών VV 340A (πάνω) και VV 340B (κάτω), ενός ζεύγους γαλαξιών που συνενώνονται περίπου 450 έτη φωτός μακριά από τη Γη.
Εδώ και δεκαετίες οι αστρονόμοι γνωρίζουν ότι υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες κρύβονται στο κέντρο σχεδόν όλων των μεγάλων γαλαξιών. Ομως τώρα, παρατηρώντας έναν πίδακα, που εκπέμπει η μαύρη τρύπα στο κέντρο του γαλαξία VV 340A, περίπου 450 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά από τη Γη, ανακάλυψαν ένα κρίσιμο στοιχείο του τρόπου που αυτές οι θηριώδεις μαύρες τρύπες επηρεάζουν άλλους γειτονικούς γαλαξίες. Ο πίδακας αυτός κινείται όπως ο άξονας της σβούρας και λειτουργεί σαν κοσμικό σάρωθρο, που διώχνει μακριά αέριο, το οποίο αλλιώς θα τροφοδοτούσε τον σχηματισμό νέων άστρων.

Υπάρχουν δύο τρόποι εμφάνισης πιδάκων από υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες. Σύμφωνα με τον πρώτο, ο λευκοπυρωμένος δίσκος συσσώρευσης υλικού, που πρόκειται να πέσει στη μαύρη τρύπα, θερμαίνει το κοντινό σε αυτόν αέριο. Τότε αυτό διαστέλλεται και σπρώχνει το πιο κρύο αέριο προς τα έξω, το οποίο βγαίνει από τη μαύρη τρύπα από δύο αντικριστούς κώνους στους πόλους περιστροφής της. Σύμφωνα με τον δεύτερο τρόπο, δημιουργούνται πίδακες σωματιδίων και ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από τους πόλους της τρύπας, που σπρώχνουν αέριο μακριά, έξω από τον γαλαξία. Παρ' όλα αυτά, αυτοί οι πίδακες βοηθούν τον σχηματισμό νέων άστρων, καθώς συμπιέζουν νέφη αερίων, τα οποία στη συνέχεια καταρρέουν σχηματίζοντας άστρα. Ομως στον VV 340A οι αστρονόμοι παρατήρησαν κάτι τελείως διαφορετικό.

Καλλιτεχνική απόδοση του ρεύματος που ξεπηδά από την υπερμεγέθη μαύρη τρύπα στο κέντρο του γαλαξία VV 340A, βασισμένη στις παρατηρήσεις στο οπτικό, υπέρυθρο και ραδιοφωνικό τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος.
Καλλιτεχνική απόδοση του ρεύματος που ξεπηδά από την υπερμεγέθη μαύρη τρύπα στο κέντρο του γαλαξία VV 340A, βασισμένη στις παρατηρήσεις στο οπτικό, υπέρυθρο και ραδιοφωνικό τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος.
Ο VV 340A είναι ένας σπειροειδής γαλαξίας, που συνενώνεται με έναν άλλον, τον VV 340B, σχηματίζοντας ένα σύστημα που από κοινού αποκαλείται VV 340 και φαίνεται στον ουρανό σαν ένα κοσμικών διαστάσεων θαυμαστικό, καθώς ο δίσκος του VV 340B είναι γυρισμένος κατά πρόσωπο προς τη Γη, σχηματίζοντας την τελεία του θαυμαστικού, ενώ του VV 340A είναι γυρισμένος με το πλάι, σχηματίζοντας την κάθετο. Η από το πλάι παρατήρηση του VV 340A ήταν εκείνη που επέτρεψε στους ερευνητές να δουν καλύτερα τι συμβαίνει στο εσωτερικό του, διαπιστώνοντας ότι αντί ενός ευθύ πίδακα, από το κέντρο του γαλαξία έβγαινε μια δομή σχήματος S. Καθώς η μαύρη τρύπα περιστρέφεται, ο πίδακας αυτός σπρώχνει προς τα έξω κάθε έτος υλικό ίσο με 20 φορές τη μάζα του Ηλιου.

Χρησιμοποιώντας τα υπέρυθρα «μάτια» του διαστημικού τηλεσκοπίου Τζέιμς Γουέμπ, μπόρεσαν να δουν μέσα από την πυκνή σκόνη ένα τεράστιο νέφος ιονισμένου πλάσματος, που εκτεινόταν 20.000 έτη φωτός, περισσότερο από κάθε άλλο νέφος πλάσματος που έχει παρατηρηθεί ποτέ. Αυτό το πλάσμα εκτινάσσεται με τεράστια ταχύτητα και έχει ακριβώς το σχήμα S που έχει και ο πίδακας που βγαίνει από τη μαύρη τρύπα, σχήμα χαρακτηριστικό της προπόρευσης, δηλαδή της ταλάντευσης που κάνει μια σβούρα καθώς επιβραδύνεται. Οι ερευνητές δεν έχουν καταλήξει στην αιτία αυτής της ταλάντευσης, πιθανολογούν όμως ότι ίσως οφείλεται σε αστάθεια του δίσκου συσσώρευσης γύρω από τη μαύρη τρύπα, που παρουσιάζεται όταν μια μεγάλη μάζα αερίου πέφτει προς μέσα της, κάνοντας τον δίσκο να γύρει. Μια άλλη ερμηνεία μπορεί να είναι η ύπαρξη όχι μιας, αλλά δύο υπερμεγέθων μαύρων τρυπών στο κέντρο του VV 340A, που περιφέρονται η μια γύρω από την άλλη και η βαρύτητά τους μετακινεί τον πίδακα, όπως το περιστροφικό ποτιστήρι κήπου μετακινεί τον πίδακα νερού.


Κορυφή σελίδας
Μνημεία & Μουσεία Αγώνων του Λαού
Ο καθημερινός ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 1 ευρώ