Η ιμπεριαλιστική επίθεση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα έφερε στο προσκήνιο ζητήματα για την ιστορία των κρατών της Λατινικής Αμερικής και το πλούσιο «βιογραφικό» των αμερικάνικων επεμβάσεων. Η σημερινή εποχή βέβαια καμία σχέση δεν έχει με εκείνη που οι λαοί της Λατινικής Αμερικής αγωνίζονταν ενάντια στην αποικιοκρατία για αυτοδιάθεση και εθνική ανεξαρτησία.

Οσο κι αν γίνεται προσπάθεια να παρουσιαστεί η αμερικάνικη επέμβαση ως αναβίωση της αποικιοκρατικής πολιτικής, έχει τρέξει πλέον πολύ νερό στο αυλάκι του καπιταλισμού.

Η επέμβαση στη Βενεζουέλα είναι μια σύγχρονη εκδοχή της πολιτικής του «ζωτικού χώρου» και αποτελεί στοιχείο της πολεμικής προετοιμασίας, που φέρνει ολοένα και πιο κοντά τον κίνδυνο μιας γενικευμένης ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης, στο έδαφος των ανταγωνισμών για την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία, για την οποία διαγκωνίζονται ΗΠΑ και Κίνα.

Με αφορμή τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα, η στήλη ξεκινάει ένα αφιέρωμα στην Ιστορία της και στην Ιστορία των λαϊκών κινημάτων της περιοχής.

Η Βενεζουέλα έχει παράδοση πάνω από δύο αιώνες εθνικού αυτοπροσδιορισμού, όταν ο επαναστάτης με το προσωνύμιο Λιμπερταδόρ, δηλαδή ο Ελευθερωτής της Λατινικής Αμερικής, Σιμόν Μπολίβαρ, ηγήθηκε στρατευμάτων που το 1813 εκδίωξαν τους Ισπανούς από τη Βενεζουέλα και της έδωσαν την ανεξαρτησία της. Είχε προηγηθεί η ευάλωτη Πρώτη Δημοκρατία της 5ης Ιούλη 1811, οπότε η συγκεκριμένη ημερομηνία γιορτάζεται ως Ημέρα Ανεξαρτησίας της Βενεζουέλας.

Το «Μανιφέστο της Καρθαγένης» (πρωτότυπος τίτλος: «Manifiesto de Cartagena») το υπογράφει ο Σιμόν Χοσέ Αντόνιο ντε λα Σαντίσιμα Τρινιδάδ Μπολίβαρ - όπως ήταν το πλήρες ονοματεπώνυμό του - στις 15 Δεκέμβρη 1812. Το κείμενο το μετέφρασε στα Ελληνικά ο ιστορικός Τάσος Χατζηαναστασίου (1965), γεννημένος στη Λευκωσία της Κύπρου. Κυκλοφόρησε πριν 16 χρόνια σε μορφή βιβλίου από τις κυπριακές εκδόσεις «Αιγαίον».

Μετά τη συγγραφή του, όπως επισημαίνει ο μελετητής - μεταφραστής, πραγματοποίησε τις διακηρύξεις του ο Λατινοαμερικάνος πρωτοπόρος, οργανώνοντας την Καμπάνιε Αμιράμπλε («Θαυμαστή Εκστρατεία»). Από τις αρχές Γενάρη έως τον Αύγουστο του 1813 νίκησε επανειλημμένα τα φιλομοναρχικά στρατεύματα και ελευθέρωσε την πρωτεύουσα Καράκας. Η μέρα της εισόδου στην πόλη, στις 6 Αυγούστου, θεωρείται η αρχή της Δεύτερης Δημοκρατίας της Βενεζουέλας.

Τελικά η Ισπανία στις 30 Μάρτη 1845, 25 χρόνια μετά τον θάνατο του Ελευθερωτή, αναγνώρισε την ανεξαρτησία της Βενεζουέλας. Η γενέτειρά του, μαζί με την Κολομβία, το Περού, τον Ισημερινό και τη Βολιβία, αποτελούν τις Μπολιβαριανές Χώρες.

Ποια είναι όμως τα κεντρικά σημεία του «Μανιφέστου της Καρθαγένης», που γράφτηκε στην ομώνυμη πόλη της Κολομβίας, κατά τη διάρκεια της εξορίας του, μετά την αποτυχημένη πρώτη εκστρατεία εναντίον των Ισπανών κατακτητών;

α. Κάθε κράτος, για να μπορέσει να λειτουργήσει αποτελεσματικά, οφείλει να υιοθετήσει το πολίτευμα που ανταποκρίνεται στο επίπεδο πολιτικής ωριμότητας του κάθε λαού.

β. Το ομοσπονδιακό σύστημα είναι το πιο τέλειο και το καταλληλότερο να εξασφαλίσει την ανθρώπινη ευτυχία. Ωστόσο, βρίσκεται σε μειονεκτική θέση όταν πρέπει να αντιμετωπίσει εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς. Για να λειτουργήσει, πρέπει να έχει εξασφαλίσει τη συνοχή εντός και την ασφάλεια εκτός των συνόρων του.

Ας περάσουμε όμως στον λόγο του ίδιου του εθνεγέρτη της Λατινικής Αμερικής και ας αναζητήσουμε απαντήσεις στο κύριο ερώτημα: Γιατί απέτυχε η πρώτη απόπειρα απελευθέρωσης της υπό ξένη κατοχή Βενεζουέλας;

«Το κράτος», κρίνει, με πρόσφατες τις πληγές από την ήττα του από τους αποικιοκράτες Ισπανούς και τους φίλα προσκείμενους σε αυτούς, «μια πολιτική βασισμένη στις αρχές ενός παρεξηγημένου ανθρωπισμού, που δεν επιτρέπουν σε μια κυβέρνηση να απελευθερώσει με τη βία ανόητους λαούς, που δεν αναγνωρίζουν την αξία των δικαιωμάτων τους.

Οι κώδικες τους οποίους συμβουλεύτηκαν οι υπουργοί μας σίγουρα δεν ήταν αυτοί που θα μπορούσαν να τους διδάξουν την πραγματιστική πολιτική της διακυβέρνησης, αλλά αυτοί που διαμορφώνουν καλούς οραματιστές, οι οποίοι πλάθοντας με τη φαντασία τους δημοκρατίες στον αέρα δοκίμασαν να πετύχουν την πολιτική τελειότητα, θεωρώντας την τελειότητα του ανθρώπινου είδους δεδομένη. Ετσι, είχαμε φιλοσόφους αντί για ηγέτες, φιλανθρωπία αντί για νομοθεσία, διαλεκτική αντί για τακτική και διανοούμενους αντί για στρατιώτες. Με τέτοια διαστρέβλωση αρχών και πραγμάτων, η κοινωνική συνοχή κλονίστηκε δραματικά και στο εξής το κράτος προχωρούσε ολοταχώς προς την ολοκληρωτική διάλυση, που πολύ σύντομα έγινε πραγματικότητα».

Και οι αντίπαλοι του προηγούμενου καθεστώτος καραδοκούσαν για να επωφεληθούν από αυτήν τη δυσαρμονία των μη ξεκάθαρων πραγματιστικών σκοπών:

«Από δω γεννήθηκε η ατιμωρησία των εγκλημάτων κατά του κράτους που διέπρατταν ανενδοίαστα οι δυσαρεστημένοι και οι ειδικά οι γεννημένοι αμείλικτοι εχθροί μας, οι Ευρωπαίοι Ισπανοί που υστερόβουλα παρέμειναν στη χώρα μας για να την κρατούν σε μόνιμη αναταραχή και για να προωθούν όσες συνωμοσίες τούς επέτρεπαν να οργανώσουν οι δικαστές μας, πάντοτε απαλλάσσοντάς τους, ακόμα κι όταν η δράση τους είχε τέτοια έκταση που στρεφόταν εναντίον της δημόσιας ασφάλειας».

Πρόσκομμα για την κατάκτηση της εξουσίας από τον λαό της Βενεζουέλας έπαιξε και ο λαϊκός στρατός, ο οποίος στην πλειονότητά του δεν είχε επαγγελματική εκπαίδευση, καθώς αποτελείτο από ερασιτέχνες στα όπλα εθνοφύλακες:

«Οι εθνοφύλακες που αναχώρησαν για να συγκρουστούν με τον εχθρό, αγνοώντας ακόμα και τη χρήση του όπλου και μη όντας συνηθισμένοι στην πειθαρχία και την υπακοή, συντρίφτηκαν στο ξεκίνημα της τελευταίας εκστρατείας, παρά τις υπέροχες και ηρωικές προσπάθειες που κατέβαλαν οι επικεφαλής τους για να τους οδηγήσουν στη νίκη».

Αλλά, περισσότερο απ' όλους τους αρνητικούς παράγοντες αποτυχίας της πρώτης κυβερνητικής απόπειρας, ήταν η ομοσπονδιακή δομή του υπό δημιουργία κράτους:

«Η κυβέρνηση της Βενεζουέλας, ακολουθώντας μια ακραία ερμηνεία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα αυτοκυβέρνησης στον καθέναν, διαλύει την κοινωνική συνοχή και οδηγεί τα έθνη στην αναρχία (...) Κάθε επαρχία είχε ανεξάρτητη κυβέρνηση, και αντίστοιχα κάθε πόλη διεκδικούσε τις ίδιες εξουσίες, υιοθετώντας την πρακτική των επαρχιών, με βάση τη θεωρία ότι ο κάθε άνθρωπος και ο κάθε λαός πρέπει να απολαμβάνουν το προνόμιο να εγκαθιδρύουν το πολίτευμα που τους βολεύει όπως νομίζουν.

Παρόλο που το ομοσπονδιακό σύστημα είναι το τελειότερο και το καταλληλότερο να εξασφαλίσει την ανθρώπινη ευτυχία, είναι ωστόσο το πλέον αντίθετο στα συμφέροντα των νεογέννητων κρατών μας (...) Οι συμπολίτες μας δεν είναι ακόμη σε θέση να εξασκήσουν ελεύθερα τα δικαιώματά τους, γιατί στερούνται τις πολιτικές αρετές που χαρακτηρίζουν τον αληθινό δημοκράτη: Αρετές που δεν αποκτώνται στα ολοκληρωτικά πολιτεύματα, στα οποία δεν αναγνωρίζονται τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των πολιτών».

(Συνεχίζεται)