Η γραφή με το χέρι μέσα στη σχολική τάξη δεν είναι αναχρονισμός την εποχή των έξυπνων τηλεφώνων και της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η μία ερευνητική μελέτη μετά την άλλη συνεχίζουν να υποδεικνύουν ότι η λήψη σημειώσεων με τον παραδοσιακό τρόπο - με χαρτί και μολύβι - παραμένει ο καλύτερος τρόπος για να μαθαίνει κανείς, ιδίως στην παιδική ηλικία. Και τώρα οι επιστήμονες αρχίζουν να συμπεραίνουν γιατί συμβαίνει αυτό.

Μια πρόσφατη μελέτη που κατέγραψε την εγκεφαλική δραστηριότητα μαθητών οι οποίοι κρατούσαν σημειώσεις διαπίστωσε ότι εκείνοι που έγραφαν με το χέρι εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα ηλεκτρικής δραστηριότητας σε ένα πιο ευρύ φάσμα διασυνδεδεμένων περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με την κίνηση, την όραση, την επεξεργασία αισθητήριων ερεθισμάτων και τη μνήμη. Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν το κάλεσμα πολλών ειδικών να διδάσκονται τα παιδιά να γράφουν με το χέρι και να ζωγραφίζουν εικόνες.

Η νέα μελέτη είναι προέκταση μιας βασικής μελέτης του 2014, η οποία είχε δείξει ότι οι άνθρωποι που κρατούσαν σημειώσεις σε υπολογιστή πληκτρολογούσαν χωρίς να σκέφτονται. Η πληροφορία έμπαινε από τα αυτιά τους και έβγαινε από τα δάχτυλά τους, χωρίς όμως να την επεξεργαστούν. Αντίθετα, κρατώντας σημειώσεις με το χέρι, αν και συχνά είναι αδύνατο να προλάβουν να καταγράψουν όλα όσα λέγονται, οι μαθητές πρέπει να δώσουν προσοχή στην εισερχόμενη πληροφορία, να την επεξεργαστούν, να δώσουν προτεραιότητα στα σημαντικά, να τη συμπυκνώσουν και να προσπαθήσουν να τη συσχετίσουν με πράγματα που είχαν μάθει νωρίτερα. Αυτή η συνειδητή δράση της οικοδόμησης πάνω στην υπάρχουσα γνώση επιτρέπει μεγαλύτερη διάρκεια διατήρησης της προσοχής και διευκολύνει τη σύλληψη νέων εννοιών.

Οταν πληκτρολογείς, η απλή κίνηση των δαχτύλων σχετίζεται με την παραγωγή κάθε γράμματος, ενώ όταν γράφεις με το χέρι νιώθεις αμέσως τη σωματική αίσθηση της διαφοράς ανάμεσα στην παραγωγή του γράμματος Α και σ' αυτήν του γράμματος Β. Παιδιά που έχουν μάθει να διαβάζουν και να γράφουν σε ψηφιακή ταμπλέτα έχουν συχνά δυσκολία να διακρίνουν γράμματα που μοιάζουν μεταξύ τους ή αποτελούν το ένα αντικατοπτρισμό του άλλου, όπως τα αγγλικά γράμματα b και d, ή τα b και p.

Το φαινόμενο της ενίσχυσης της απομνημόνευσης με την παραγωγή κάποιου χειροπιαστού πράγματος έχει μελετηθεί καλά. Παλιότερες μελέτες είχαν ανακαλύψει πως όταν ζητείται από ανθρώπους να γράψουν, να ζωγραφίσουν ή να αναπαραστήσουν μια λέξη που διαβάζουν, πρέπει να συγκεντρωθούν περισσότερο σε αυτό που κάνουν με τη ληφθείσα πληροφορία. Η μεταφορά λεκτικής πληροφορίας σε μια άλλη μορφή, όπως η γραπτή, περιλαμβάνει την ενεργοποίηση κινητικών προγραμμάτων στον εγκέφαλο για την πρόκληση των συγκεκριμένων ακολουθιών κινήσεων του χεριού. Η χειρόγραφη γραφή απαιτεί ενεργοποίηση περισσότερων από τα κινητικά προγράμματα του εγκεφάλου συγκριτικά με την πληκτρολόγηση.

Οι συμμετέχοντες σε άλλη μελέτη, που πραγματοποιήθηκε το 2021, απομνημόνευσαν μια λίστα ενεργητικών ρημάτων με μεγαλύτερη πιστότητα όταν πραγματοποιούσαν τη συγκεκριμένη ενέργεια, παρά όταν έκαναν μια άσχετη ενέργεια ή δεν έκαναν τίποτα απολύτως. Το γράψιμο της πληροφορίας ή η αναπαράστασή της βοηθά, επειδή πρέπει να σκεφτείς για την πληροφορία και να παράξεις κάτι που έχει νόημα. Μετασχηματίζοντας την πληροφορία ανοίγει ο δρόμος για ενίσχυση των διασυνδέσεων μεταξύ των εκτεταμένων νευρωνικών δικτύων του εγκεφάλου, κάνοντας πιο εύκολη την ανάκτηση της πληροφορίας.

Μελέτες έχουν δείξει ότι τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν τους ζητείται να παράξουν γράμματα ή άλλα χειροπιαστά πράγματα χρησιμοποιώντας τα δάχτυλα και τα χέρια τους με συντονισμένο τρόπο, κάτι που δεν μπορεί να αναπαραχθεί με το κλικ του ποντικιού ενός υπολογιστή ή το πάτημα πλήκτρων σε μια οθόνη ή σε ένα πληκτρολόγιο. Διαπιστώθηκε επίσης ότι το γράψιμο με το χέρι ενεργοποιεί διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου και σε διαφορετικό βαθμό συγκριτικά με άλλες εμπειρίες εκμάθησης, όπως είναι η ανάγνωση και η παρατήρηση. Η γραφή με το χέρι βελτιώνει την αναγνώριση των γραμμάτων από τα παιδιά προσχολικής ηλικίας και τα αποτελέσματα της εκμάθησης με αυτόν τον τρόπο έχουν μεγαλύτερη χρονική διάρκεια συγκριτικά με άλλες εμπειρίες εκμάθησης, που προκαλούν το ίδιο επίπεδο συγκέντρωσης της προσοχής.

Η νέα μελέτη δημιουργεί καινούρια ερωτήματα για τον τρόπο που μαθαίνουμε, π.χ. σχετικά με το πώς αλλάζουν με το πέρασμα του χρόνου οι διασυνδέσεις μεταξύ περιοχών του εγκεφάλου και ποιες απ' αυτές τις διασυνδέσεις είναι πιο σημαντικές για τη μάθηση. Οι ειδικοί δεν απορρίπτουν την αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογικών μέσων στη σχολική τάξη. Το πρόβλημα δημιουργείται όταν νοητικές διεργασίες μεταφέρονται όλο και περισσότερο σε υπολογιστικές συσκευές. Οταν κάποιος παίρνει μια φωτογραφία μιας σελίδας με πληροφορίες, αντί να την απομνημονεύσει, ή όταν εγκαταλείπει την προσπάθεια δημιουργίας νοητικού χάρτη μιας περιοχής και στηρίζεται αποκλειστικά στο GPS για να πλοηγηθεί. Οι περιοχές του εγκεφάλου που δεν χρησιμοποιούνται ενεργά, είτε πρόκειται για τη μνήμη είτε για τις κινητικές δεξιότητες, θα ατονίσουν στο πέρασμα του χρόνου.

Η Οντρι Βαν Ντερ Μιρ, μία από τους συγγραφείς της νέας μελέτης, λέει ότι κάποιοι αξιωματούχοι στη Νορβηγία προχωρούν βήμα - βήμα στη δημιουργία πλήρως ψηφιακού σχολείου και επισημαίνει πως δάσκαλοι της Α' Δημοτικού τής έχουν εκμυστηρευτεί ότι τα παιδιά έρχονται στο Δημοτικό χωρίς να ξέρουν καθόλου να πιάσουν το μολύβι, κάτι που σημαίνει ότι δεν ζωγράφιζαν εικόνες με μπογιές και δεν συναρμολογούσαν παζλ στο νηπιαγωγείο. Ετσι, χάνουν σημαντικές ευκαιρίες να δώσουν ερεθίσματα στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλό τους.