«Μνημείο στη Ρόζα Λούξεμπουργκ», Ελ Λισίτσκι

Λόγια του μεγάλου ποιητή της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης Βλαδίμηρου Μαγιακόφσκι, που ορίζουν το αποτύπωμα της σπουδαίας Τέχνης που εμφανίστηκε στη Ρωσία τα προεπαναστατικά χρόνια και άνθισε τα πρώτα χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, που ονομάστηκε μετέπειτα από τους ιστορικούς Τέχνης, Ρώσικη Πρωτοπορία.

Αντιπροσωπευτικά δείγματα αυτής της Τέχνης στο πεδίο των εικαστικών φιλοξενούνται στην επετειακή Εκθεση που πραγματοποιείται στην Εθνική Πινακοθήκη, σε συνεργασία με το MOMUS - Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης - Συλλογή Κωστάκη, με τίτλο «Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας: Πόλη, Φύση, Σύμπαν, Ανθρωπος», η οποία σηματοδοτεί τη συμπλήρωση τριάντα ετών από την πρώτη μεγάλη παρουσίαση της Συλλογής Κωστάκη στην Ελλάδα.

Αντικρίζοντας τα έργα μπορεί κανείς, εύκολα, να αντιληφθεί την καταλυτική επίδραση που άσκησε η Οκτωβριανή Επανάσταση στην Τέχνη, μιας και την απελευθέρωσε από τις εμπορικές εξαρτήσεις που είχε στον καπιταλισμό. Και δεν θα μπορούσε να γίνει και αλλιώς...

Αλλωστε, από τους διανοούμενους που αγκάλιασαν γρήγορα τη νέα εξουσία, ήταν οι καλλιτέχνες της Ρώσικης Πρωτοπορίας. Στις διακηρύξεις της Σοσιαλιστικής Επανάστασης αντιλαμβάνονται τις μεγάλες ομοιότητες που υπάρχουν με τα δικά τους πιστεύω στην Τέχνη, όπως η ρήξη με το σαθρό παρελθόν, η κυριαρχία του ανθρώπου στη φύση και τη ζωή. Ο Μαγιακόφσκι δήλωνε: «Τον δέχομαι ή δεν τον δέχομαι τον Οκτώβρη; Τέτοιο θέμα δεν υπήρξε για μένα και για τους άλλους φουτουριστές της Μόσχας. Δική μου η επανάσταση».

Αυτή η δημιουργική συνάντηση των καλλιτεχνών της Πρωτοπορίας με τη Σοσιαλιστική Επανάσταση και την εργατική εξουσία προκάλεσε μια πρωτοφανή δυναμική στην τέχνη και μια αστείρευτη έμπνευση στους καλλιτέχνες, οι οποίοι παράλληλα είχαν και στη διάθεσή τους όλα τα υπάρχοντα μέσα καλλιτεχνικής παραγωγής και προβολής.

Θα μπορούσε αυτή η καθοριστική επίδραση και σχέση της Επανάστασης και της νέας κοινωνίας με την Τέχνη να αναλυθεί περισσότερο - θα λέγαμε ότι μάλλον απουσιάζει - στα συνοδευτικά κείμενα της Εκθεσης, όπως και να προσεγγιστούν οι αντιφάσεις που αναπτύχθηκαν στο κίνημα της Πρωτοπορίας. Αντιφάσεις, βέβαια, που δεν μπόρεσαν να καθοδηγηθούν σωστά και να λυθούν από τη σοβιετική εξουσία, οδηγώντας σε τελευταία ανάλυση σε νέες αντιφάσεις στο πεδίο της Τέχνης στην ΕΣΣΔ.

Μια τέτοια προσέγγιση θα βοηθούσε καλύτερα τον θεατή να αντιληφθεί τις συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκε και αναπτύχθηκε το κίνημα της Πρωτοπορίας, αντί της υιοθέτησης μιας εύκολης απόρριψης του τι επακολούθησε. Βέβαια, η πραγματικότητα είναι ότι η προσέγγιση που επιχειρείται στο κίνημα της Ρώσικης Πρωτοπορίας απηχεί την κυρίαρχη επιχειρηματολογία για «ανελευθερία» και «καταπίεση».

Παρ' όλα αυτά, είναι μια έκθεση που αξίζει κανείς να επισκεφθεί, μιας και θα μπορέσει να αποκτήσει μια συνολική εικόνα των καλλιτεχνικών κινημάτων και ρευμάτων που εμφανίστηκαν εκείνη την περίοδο... Μπορεί, επίσης, κανείς να ανατρέξει και στο άρθρο που είχε δημοσιευτεί για τους «Κόκκινους καρπούς του Οκτώβρη στην Τέχνη και τον Πολιτισμό» για καλύτερη κατανόηση του κινήματος της Ρώσικης Πρωτοπορίας, https://www.rizospastis.gr/story.do?id=9525599.

Φιλοξενούνται έργα των: Babichev Aleksei, Bobrov Vassilii, Bubnova Varvara, Chashnik Ilya, Chekrygin Vassilii, Drevin Aleksandr, Ender Boris, Ender Ksenia, Ender Maria, Ender Yuri, Filonov Pavel, Grinberg Nikolai, Guro Yelena, Ioganson Karel, Kandinsky Vassily, Klucis Gustav, Kliun Ivan, Kruchenykh Aleksei, Kudriashov Ivan, Ladovsky Nikolai, Lissitzky El, Malevich Kazimir, Mayakovsky Vladimir, Matiushin Mikhail, Miller Grigori, Miturich Petr, Morgunov Aleksei, Nikritin Solomon, Puni Ivan, Plaksin Mikhail, Popova Liubov, Redko Kliment, Rodchenko Aleksandr, Rozanova Olga, Semashkevich Roman, Sofronova Antonina, Stepanova Varvara, Suetin Nikolai, Sulimo-Samuilo Vsevolod, Tatlin Vladimir, Udaltsova Nadezhda, Vialov Konstantin, Volkov Aleksandr.