Χαιρετίζω με θαυμασμό την τιτάνια προσπάθεια του Κόμματος να έχει πάντα άκρως επικαιροποιημένη και βαθιά επεξεργασμένη θέση. Με αυτήν την παρέμβαση επιδιώκω να φωτίσω ορισμένες πλευρές της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Η ΤΝ συνιστά την προσομοίωση επιμέρους λειτουργιών της ανθρώπινης νόησης από πληροφοριακά συστήματα, δηλαδή από μηχανισμούς επεξεργασίας και διαχείρισης πληροφοριών. Ηδη έχουν επιτευχθεί υψηλού επιπέδου προσομοιώσεις σε τομείς όπως η οπτική και ακουστική αναγνώριση, η επεξεργασία φυσικής γλώσσας και η παραγωγή ομιλίας, ενώ ο πλέον αναπτυγμένος και καθοριστικός τομέας σήμερα αφορά την παραγωγή κειμένου μέσω των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (ΜΓΜ).

Τα ΜΓΜ εμφανίζουν αναδυόμενες ικανότητες, δηλαδή δυνατότητες που δεν έχουν ρητά προγραμματιστεί, όπως η εκτέλεση σύνθετων οδηγιών και η παραγωγή λόγου με δομή σχεδίου δράσης. Αυτές οι ιδιότητες εδράζονται στον τεράστιο όγκο δεδομένων που αξιοποιείται κατά την εκπαίδευση των μοντέλων και αντανακλούν τη διαλεκτική μετάβαση από την ποσότητα στην ποιότητα, καθώς η συσσώρευση δεδομένων οδηγεί στη γένεση νέων, ανώτερων λειτουργιών. Επιπλέον, τα ΜΓΜ μπορούν να συσχετίζουν πληροφορίες που εκ πρώτης όψεως φαίνονται ασύνδετες, παράγοντας συνθέσεις νέας γνώσης. Ηδη χρησιμοποιούνται συστήματα ικανά να παράγουν επιστημονικές δημοσιεύσεις αξιοποιώντας αυτή τη δυνατότητα σύνδεσης και γενίκευσης. Ωστόσο, ο πυρήνας της νέας κοινωνικής γνώσης, που αποτελεί συστατικό στοιχείο της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, παράγεται από τη διαλεκτική σχέση του ανθρώπου με το φυσικό του περιβάλλον μέσω της κοινωνικής εργασίας, η οποία ενσωματώνει την προϋπάρχουσα συλλογική εμπειρία και θεωρία. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν η ΤΝ καταφέρει στο μέλλον να συσχετίσει όλες τις επιμέρους πληροφορίες της κοινωνικής γνώσης, θα περιοριστεί στη μηχανιστική εφαρμογή αρχών που ήδη γνωρίζει, χωρίς ικανότητα δημιουργικής υπέρβασης.

Αυτό αποτελεί και το θεμελιώδες όριο της ΤΝ: Μπορεί να προσομοιώνει την κοινωνική εργασία, αλλά όχι να την αντικαθιστά. Ο άνθρωπος, ως μέλος της κοινωνίας, θα τροφοδοτεί πάντοτε τα συστήματα ΤΝ με νέα δεδομένα. Τα συστήματα αυτά θα παραμείνουν εργαλεία στη φαρέτρα του, όπως συμβαίνει και σήμερα. Στο πλαίσιο αυτό, η καπιταλιστική επιδίωξη για την αποκαλούμενη «Προηγμένη Γενική Νοημοσύνη» δεν μπορεί να ιδωθεί ουδέτερα. Πρόκειται για το νέο νεοφασιστικό «Αγιο Δισκοπότηρο» που υπόσχεται την πλήρη αντικατάσταση της εργατικής δύναμης, προετοιμάζοντας έναν «νεο-σκλάβο», ένα τεχνικό, πειθαρχημένο και πλήρως ελέγξιμο υποκατάστατο του ανθρώπου. Η ιστορική πραγματικότητα, όμως, υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος, μέσα από την κοινωνική του εργασία, είναι εκείνος που δάμασε τη φύση και πέτυχε τεράστια άλματα. Η ΤΝ αποτελεί εργαλείο αυτού του ανθρώπου και όχι υποκατάστατο της δημιουργικής του δύναμης.

Ο κλάδος της ΤΝ αναπτύσσεται σε τρεις βασικούς τομείς: Τις υποδομές, τα μοντέλα και την αξιοποίησή τους. Στον τομέα των υποδομών παρατηρείται αθροιστική συγκέντρωση κεφαλαίων σε εταιρείες παραγωγής επεξεργαστών, σε τεράστια κέντρα δεδομένων, καθώς και σε συναφείς δραστηριότητες, όπως η Ενέργεια και οι σπάνιες γαίες. Στον τομέα των μοντέλων, ο ανταγωνισμός για την ανάπτυξη πιο αποδοτικών ΜΓΜ είναι ιδιαίτερα έντονος, ενώ παράλληλα εμφανίζονται μικρότερα και εξειδικευμένα μοντέλα με ευνοϊκή σχέση κόστους και χρόνου επεξεργασίας. Στην αξιοποίηση των μοντέλων, η συνεχής βελτίωση των δυνατοτήτων τους εκτοξεύει την παραγωγικότητα και την αυτοματοποίηση, αγγίζοντας όχι μόνο απλές ή μεσαίας εξειδίκευσης εργασίες αλλά και ιδιαίτερα σύνθετες λειτουργίες. Κράτη, τράπεζες και μεγάλα μονοπώλια Ενέργειας και Μεταφορών επενδύουν ήδη σε τέτοιες λύσεις, καταδεικνύοντας τον ρόλο που επιδιώκουν να παίξουν στην επόμενη φάση εντατικοποίησης της εκμετάλλευσης.

Η ΤΝ αποτελεί πράγματι ένα τεράστιο εργαλείο στα χέρια της ανθρωπότητας. Μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα, να αυτοματοποιήσει μηχανιστικές διαδικασίες, να μεταφέρει γνώση με νέους ρυθμούς τόσο στην Εκπαίδευση όσο και στην παραγωγή, να επιταχύνει υπολογιστικά συστήματα που με τη σειρά τους αυξάνουν την αποδοτικότητα, ακόμα και να συμβάλει στη βελτίωση συστημάτων υγιεινής και ασφάλειας στους χώρους δουλειάς. Ομως στα χέρια των καπιταλιστών όλα αυτά μετατρέπονται σε όπλο για το περαιτέρω ξεζούμισμα της εργατικής τάξης. Αντί να μειωθεί ο εργάσιμος χρόνος, ο εργαζόμενος καλείται να κάνει περισσότερα. Αντί να μετεκπαιδευτεί αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογικές δυνατότητες, οδηγείται στην ανεργία. Αντί να δημιουργηθεί πιο ασφαλές εργασιακό περιβάλλον, οι τεχνολογίες αξιοποιούνται για έλεγχο και πειθαρχία, όχι μόνο στους χώρους δουλειάς αλλά και συνολικά στην κοινωνία.

Οι ίδιες καινοτομίες που αυξάνουν την παραγωγικότητα, όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η αυτοματοποίηση και τα ΜΓΜ, ενσωματώνονται με ανάλογο τρόπο και στη στρατιωτική μηχανή των καπιταλιστικών κρατών. Συστήματα αναγνώρισης πολεμικών στόχων, αυτοματοποίηση στη διαχείριση πληροφοριών, μηχανισμοί εκπαίδευσης στρατιωτικών συστημάτων: Η ΤΝ μετατρέπεται σε εργαλείο πολέμου. Το ίδιο τεχνολογικό υπόβαθρο που αξιοποιείται για την εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης του εργάτη χρησιμοποιείται για την αύξηση της καταστροφικής ισχύος του συστήματος. Εδώ αποκαλύπτεται το μίσος της αστικής τάξης απέναντι στους λαούς: Κάθε τεχνολογικό άλμα χρησιμοποιείται για να ξεζουμίσει όσους εργάτες μπορεί και να εξοντώσει τους υπόλοιπους.

Το ερώτημα αν η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει λύση για την αποφυγή των καπιταλιστικών κρίσεων απαντάται κατηγορηματικά αρνητικά. Η ΤΝ, όπως κάθε νέα τεχνολογία, μετατρέπεται σε νέο πεδίο ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Οι τεράστιες επενδύσεις οδηγούν σε ακόμη μεγαλύτερη συγκεντροποίηση κεφαλαίου και, αντί να επιλύεται η κρίση υπερσυσσώρευσης, αυτή οξύνεται, καθώς η αύξηση της παραγωγικότητας την επιταχύνει. Η ΤΝ δεν αποτελεί διέξοδο για τον καπιταλισμό - λειτουργεί ως καταλύτης της επόμενης κρίσης.

Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν ακόμα πιο καθαρά την αναγκαιότητα συνειδητής, οργανωμένης παρέμβασης και στους κλάδους ανάπτυξης και υλοποίησης συστημάτων ΤΝ. Είναι καθήκον του Κόμματος να αναδείξει τις πραγματικές δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογία για τη βελτίωση της ζωής των εργαζομένων, και ταυτόχρονα να αποκαλύψει τον τρόπο με τον οποίο ο καπιταλισμός τη μετατρέπει σε εργαλείο ενίσχυσης της εκμετάλλευσης και της καταστολής. Απαιτείται να βαθύνει η ταξική κατανόηση της χρήσης των νέων τεχνολογιών και να ενισχυθεί ο εργατικός έλεγχος σε όλες τις υλοποιήσεις, ενώ πρέπει να μπλοκάρεται κάθε έργο που συνδέεται με πολεμική προετοιμασία.

Τέλος, πρέπει να γίνει απόλυτα σαφές ότι μόνο η εξουσία της εργατικής τάξης μπορεί να αξιοποιήσει την ΤΝ προς όφελος της κοινωνικής πλειοψηφίας, μετατρέποντας τα τεχνολογικά επιτεύγματα σε παράγοντες ανακούφισης στο σήμερα, σε στήριγμα του αγώνα για το αύριο και σε θεμέλιο μιας μελλοντικής σοσιαλιστικής - κομμουνιστικής οργάνωσης της παραγωγής.

Το κείμενο των Θέσεων του 22ου Συνεδρίου εύστοχα θέτει προβληματισμούς, επισημάνσεις γύρω από τη λειτουργία του Κόμματος, την ανάγκη αντιστοίχισης της οργανωτικής με την ιδεολογική - πολιτική του ισχυροποίηση. Γιατί δυνατό ΚΚΕ σημαίνει στην πράξη Κόμμα με ισχυρές Οργανώσεις, επιβλητική παρουσία στην εργατική τάξη, αλλά και Κόμμα αποφασισμένο, με ενιαία αντίληψη για τη διεκδίκηση της εξουσίας κατ' εφαρμογή του Προγράμματός του.

Το πεδίο ανάπτυξης αυτών των καθηκόντων είναι απαιτητικό, σε έναν κόσμο όπου υπάρχουν νέες δυνατότητες βελτίωσης της ζωής (π.χ. Τεχνητή Νοημοσύνη), όμως οι αντιφάσεις του κεφαλαιοκρατικού συστήματος απειλούν την ανθρωπότητα με γενικευμένο πολεμικό, ακόμα και πυρηνικό ολοκαύτωμα. Ο καπιταλισμός ζει με δανεικό χρόνο, προσπαθεί μέσα από τη σχετική ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων να επιβιώσει, παλεύει όμως με αντιφάσεις ανεπίλυτες, που είναι δεδομένες σήμερα που διανύει το ιμπεριαλιστικό του στάδιο.

Αυτά αποτυπώνονται σε έναν βαθμό και στο ελληνικό πολιτικό σύστημα, το οποίο στο πλαίσιο της ανασύνθεσής του προσπαθεί να εξασφαλίσει ότι θα έχει συνέχεια σε περίπτωση έκτακτων οικονομικών ή πολεμικών συνθηκών. Σίγουρα οφείλουμε να εξασφαλίσουμε να μην έχει καμία συνέχεια το συγκεκριμένο σάπιο πολιτικό σύστημα και οι εκπρόσωποί του.

Σωστά οι Θέσεις σημειώνουν τη δυνατότητα ανάπτυξης ενός μεγαλύτερου ρεφορμιστικού ρεύματος στο μέλλον. Ας μην ξεχνάμε ότι ο συγκεκριμένος χώρος μπορεί να ηττάται σε εκλογικές μάχες, όμως επιβιώνει μέσω πληθώρας κομματιδίων, επιβιώνει και μέσω πλευρών της πολιτικής της ΝΔ. Τα όποια πολιτικά συμπεράσματα βγήκαν από μερίδα κόσμου για τον ΣΥΡΙΖΑ φαντάζουν μάλλον ρηχά, αφού μπορεί να αμφισβητούν ένα κόμμα ή μεμονωμένα πρόσωπα, αλλά όχι την εφαρμοζόμενη πολιτική. Επιβιώνουν και σε εργαζόμενους που συναντάμε, απόψεις περί εναλλαγής κυβέρνησης, ανάγκης δικαιότερου καπιταλισμού, αυταπάτες για τον ρόλο της ΕΕ.

Από το προηγούμενο Συνέδριο λοιπόν είδαμε σοβαρές αλλαγές στο πολιτικό σύστημα, οι οποίες αναπτύσσονται σχετικά αδύναμα στις Θέσεις. Λόγου χάρη, αξίζει να προβληματιστούμε γιατί παρά το γεγονός ότι το Κόμμα πρωταγωνίστησε με το ξέσπασμα του εγκλήματος των Τεμπών σε όλη τη λαϊκή κινητοποίηση και πρωτοβουλία, πολιτικά κέρδη αποκόμισαν (με πονηρούς και άτιμους τρόπους) νεοφασιστικά, δημαγωγικά μορφώματα όπως η Πλεύση και άλλοι. Θα χρειαστεί να γίνουμε πιο αποτελεσματικοί όχι μόνο στην απόκρουση διαφόρων δυνάμεων που λειτουργούν ως αναχώματα, αλλά στον επιθετικό απεγκλωβισμό συνειδήσεων από όλους αυτούς.

Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε ακόμα προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Και δεν εννοώ τις αντεπαναστατικές γενικά, αλλά τις αντεπαναστατικές συνθήκες όπως εκφράζονται το 2025. Η πρόοδος του Κόμματος σε διάφορους δείκτες (συνδικαλιστική παρέμβαση, εκλογικές μάχες κ.ά.) είναι μια υπόθεση στην οποία πρέπει πλέον να κάνουμε άλματα. Είναι επίκαιρη η ρήση του Κλαούζεβιτς ότι σε έναν πόλεμο για να έχεις τολμηρούς στόχους πρέπει να είσαι αποφασισμένος να κάνεις τολμηρά βήματα. Ποια είναι όμως τα τολμηρά βήματα;

Αρχικά, να εξασφαλίσουμε ότι αντιλαμβανόμαστε ως μέλη του Κόμματος τον ρόλο μας, ο οποίος απορρέει από τους προγραμματικούς μας στόχους και επιβεβαιώνεται με τα μεθοδολογικά εργαλεία του μαρξισμού - λενινισμού. Το ΚΚΕ δεν ιδρύθηκε για να έχει συνδικαλιστικούς στόχους, αλλά για τον πολιτικό σκοπό της εργατικής εξουσίας στην Ελλάδα.

Η τυπική ενασχόληση με το Πρόγραμμα του Κόμματος και τις επεξεργασίες που το συνοδεύουν αντανακλά ίσως και μια τυπική κατανόηση των όσων παλεύουμε. Και αυτό είναι το πιο επικίνδυνο, διότι σε πιο δύσκολες συνθήκες μπορεί να καταστήσει το Κόμμα ευάλωτο στις προκλήσεις του αντιπάλου, ειδικά αν η πίεση συνδυαστεί με τις υπαρκτές δυσκολίες που γεννά η μακροχρόνια παραμονή σε «αστική νομιμότητα». Πρέπει να συμφωνήσουμε τα μέλη του Κόμματος για το κατά πόσο παλεύουμε για γενικότητες ή για το αν παλεύουμε για έναν συγκεκριμένο τύπο κράτους, διακυβέρνησης, οικονομίας. Πρέπει να κινηθούμε από τα γενικά στα συγκεκριμένα, να εξειδικεύσουμε την αντίληψή μας για τον σοσιαλισμό που υπήρξε και θα υπάρξει.

Οι Θέσεις, με το μάτι στραμμένο στην εσωκομματική λειτουργία, επισημαίνουν την έλλειψη πίστης που εκφράζεται σε ορισμένες περιπτώσεις. Οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε αυτό το πρόβλημα υπό το φως της στρατηγικής μας. Δεν είμαστε κόμμα αντιπολίτευσης, ούτε κόμμα διαμαρτυρίας, είμαστε κόμμα εξουσίας και σοσιαλιστικής διακυβέρνησης, και όλες οι προσπάθειές μας πρέπει να το αντανακλούν αυτό.

Μετά από 70 χρόνια οικοδόμησης στην ΕΣΣΔ και πάνω από 4 δεκαετίες στην Ανατολική Ευρώπη, έχουμε εφόδια για να καταρτίσουμε έναν πιο συγκεκριμένο οικονομικό και πολιτειακό χάρτη για το τι θεσμούς, τι διαδικασίες θα ενσωματώνει η σοσιαλιστική εξουσία στην Ελλάδα. Να δώσουμε μια ακόμα πιο ζωντανή εικόνα της μελλοντικής κοινωνίας που θα κατακτήσουμε. Στο πεδίο της οικονομίας, με αφετηρία την ήδη υπάρχουσα μελέτη του Κόμματος για την Τεχνητή Νοημοσύνη, να εξετάσουμε πώς θα μπορούσε να δομηθεί ένα νέο σοσιαλιστικό υπόδειγμα, που με ορθολογικό τρόπο θα δώσει λύσεις σε χρόνιες παθογένειες της ελληνικής καπιταλιστικής οικονομίας (χαμηλή παραγωγικότητα, εκρηκτική ανισομετρία κλάδων).

Ουσιαστικά το Κόμμα να προωθήσει παράλληλα δύο στόχους. Τη διαπαιδαγώγηση στη βάση των υπαρχουσών επεξεργασιών και των κλασικών έργων και την παραγωγή πρωτότυπων μαρξιστικών έργων και αναλύσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, να υπάρχει και συγκεκριμένη μελέτη (όπως έχει τεθεί ήδη από το 21ο Συνέδριο) για τις χώρες που κυβερνώνται από κόμματα που γεννήθηκαν κατά την άνοδο του ΔΚΚ, όπως η Κίνα, η ΛΔ Κορέας, η Κούβα, το Βιετνάμ. Οι συγκεκριμένες χώρες και λόγω της προεπαναστατικής τους κατάστασης (αδύναμη ανάπτυξη καπιταλισμού, απουσία ισχυρής εργατικής τάξης) παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τα οποία αξίζει να φωτίσουμε, καθώς και να μελετήσουμε πού και σε ποιο σημείο άλλαξαν πορεία και τι χαρακτηριστικά έχουν σήμερα. Ας μην ξεχνάμε ότι τα συγκεκριμένα κράτη, έστω τυπικά, πορεύονται ακόμα με τα σύμβολά μας.

Τολμηρά και με πνεύμα συντροφικό να εξετάσουμε σε κάθε ΚΟΒ αν σε περίοδο πολεμικής προετοιμασίας και με δυσκολίες για τη συστημική διαχείριση μπορούμε να είμαστε αποτελεσματικοί ως κομμουνιστές στους χώρους μας. Να στοχεύουμε σε μεγάλα βήματα, όχι μικρά και ασφαλή, να δημιουργούμε κλίμα και πραγματικότητα αντίπαλου δέους στον χώρο μας. Να επιθεωρήσουμε τις δυνάμεις μας με πνεύμα αντίστοιχο με τις κομμουνιστικές αξίες της συλλογικότητας, της ανιδιοτελούς αγάπης, της κριτικής και αυτοκριτικής. Ετσι θα καταπολεμήσουμε την αποστράτευση, την απογοήτευση, καθώς και τον κίνδυνο της διεύρυνσης χωρίς ποιοτικούς όρους (όπως στην περίπτωση της ΚΝΕ, όπου επισημαίνονται αρνητικά στοιχεία στη διαπαιδαγώγηση και στάση των μελών).

Η νέα Ελλάδα του Σοσιαλισμού δεν είναι παραπομπή σε ένα αβέβαιο μέλλον. Εμείς θα την οικοδομήσουμε, εμπνεόμενοι από τις αρχές και την Ιστορία του τιμημένου ΚΚΕ, διασφαλίζοντας τελικά ότι το Κόμμα μας θα απαντήσει θετικά στο επαναστατικό κάλεσμα της Ιστορίας.