Τι γίνεται όμως όταν ο θαλασσόλυκος, ετών 75, μετά από 58 χρόνια «συζυγικού» βίου με τη θάλασσα καλείται να κλείσει τους λογαριασμούς του με τη στεριά φτάνοντας στο τελικό αγκυροβόλι;

Και το τεμπεσίρι του καπετάν Αυγουστή στη στεριά είναι μεγάλο γιατί άφησε τους βερεσέδες να τον πνίξουν. Γιατί όμως ο καπετάν Αυγουστής εξαφανίζεται δώδεκα ολόκληρα χρόνια; Γιατί η Φλώρα Αυγουστή, η σύζυγος, δέχεται τον ανεπιθύμητο ρόλο της Πηνελόπης που ζητά την επιστροφή του Οδυσσέα μόνο και μόνο ως τρόπαιο για το μαρτύριο της προσμονής της; Γιατί η Λίτσα επενδύει μια ζωή σ' ένα θαλασσόλυκο που ρουφάει άπληστα τον πακτωλό της ζωντάνιας της με μόνο αντάλλαγμα μερικά εξωτικά δώρα να της κάνουν παρέα στην ατέλειωτη προσμονή της; Τι ζητάει ο Αντώνης Αυγουστής από έναν πατέρα που τον αγνοεί δώδεκα χρόνια;

Ο καπετάν Δημήτρης Αυγουστής έκανε σπίτι του το σουέλ, γιατί εκεί όλα γίνονται ξεκάθαρα και απλά. Ο μάγειρας τον περιποιείται, ωσάν πιστή Πηνελόπη, χωρίς τη φθορά του έγγαμου βίου. Περιποιημένα μεζεκλίκια στο δίσκο, φύλλα μοσχολέμονου ή διατηρημένες ορχιδέες στο ψυγείο του καραβιού, ιστορίες για αληθινά ή φανταστικά μπάρκα, επαναλαμβανόμενες διηγήσεις προσφέρουν ασφάλεια στον τιμονιέρη της θάλασσας πως όλα πάνε ρολόι στο ρυθμό του βουβού κύματος. Οι γιοι του - το πλήρωμα - μεγαλώνουν ακολουθώντας το δικό του σουέλ. Εδώ όλοι ακούνε το σουέλ του καπετάν Αυγουστή, του ανθρώπου που έγινε ένα με τη θάλασσα, που καμιά φουρτούνα δεν μπορεί να του χαλάσει το «σπιτικό του», το ATHOS III, κρατώντας μακριά τα βογκητά της στεριάς.

Για τη Φλώρα το σουέλ είναι το σιωπηρό της μαρτύριο. Παντρεύτηκε το μύθο του γεροδεμένου κι αισθησιακού ναυτικού για να περάσει τον έγγαμο βίο της στη μοναξιά. Κλεισμένη στο διαμέρισμα με τρία παιδιά, αφυδατώνει κάθε της αίσθηση, βουλιάζει στην εκκωφαντική μοναξιά της. Τον μισεί για τη δωδεκάχρονη απουσία του, τον θέλει πίσω ως επιβράβευση αντοχής σε μια ζωή χαμένη. Οπως λέει η ίδια, «άνθρωποι με τσαγανό, που τα βγάζουν πέρα σε όλα τα άλλα, κυκλώνουν στα προσωπικά τους και μαζοχίζονται μια ζωή». Κι οι δυο τους πολεμούν τους Λαιστρυγόνες και τους Κύκλωπες του ταξιδιού τους γιατί δειλιάζουν να διαλέξουν την Ιθάκη τους.

Για τον Αντώνη Αυγουστή, το σουέλ είναι ο εκκωφαντικός ήχος των ντραμς και το περπάτημα με τα χέρια. Είναι εύκολος ο ρόλος του μαύρου πρόβατου, γιατί τότε όλα συμπυκνώνονται στην απλοϊκή εξήγηση του «χαραμοφάη». Τον πνίγουν σιωπηρά η νεύρωση της μητέρας του κι η εξαφάνιση του πατέρα του. Δε θέλει να ξέρει, γιατί είναι εύκολο να μισείς και να απορρίπτεις τον άλλο χωρίς να τον γνωρίσεις, βασισμένος στις εικόνες τρίτων. Θα μπει ο ίδιος στο μπάρκο του πατέρα του για να καταλάβει πως το νοιάξιμο θέλει γενναιόδωρο άνοιγμα καρδιάς, να νιώσεις τον ήχο του σουέλ της, χωρίς τον μαθηματικό υπολογισμό του ανταλλάγματος. Τότε όλα παίρνουν τη διάσταση και το μέτρο που τους πρέπει.

Η Λίτσα Τσίχλη, η ερωμένη, είναι η μόνη που ακούει το σουέλ ακόμα και στη στεριά γιατί δε φοβάται τη ζωή. Θέλει να τη ζήσει ως το μεδούλι με όλη την πίκρα και τη γλύκα της. Βλέπει τον Αυγουστή σε όλη τη ρώμη και τη δειλία του. Τον αγαπά χωρίς να κρατά λογαριασμό του πάρε-δώσε τους αλλά και ξέρει να διεκδικεί και να χαίρεται το μεράδι της στην ανθρώπινη επαφή και τη ζωή.

Το Σουέλ της Ιωάννας Καρυστιάνη έχει τη ζωντάνια και το άρωμα αυτής της παράξενης ανθρώπινης φυλής του ζωικού βασιλείου που ταξιδεύει τόσους αιώνες, κάνοντας το βουβό κύμα πότε πλανεύτρα μελωδία και πότε εκκωφαντική ρουφήχτρα, σε ένα αναπόφευκτο όσο και μαγικό ταξίδι.

Βασιλεία Παπαρήγα

Ο Γάλλος ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος Βικτόρ Ουγκό (1802-1885) χαρακτήρισε τη Γαλλική Επανάσταση του τέλους του 18ου αιώνα πηγή της λογοτεχνίας του 19ου αιώνα. Είναι ο πιο διαβασμένος Γάλλος συγγραφέας και το πιο γνωστό έργο του είναι το πολυμεταφρασμένο «Οι Αθλιοι» (1862).

Το «Ενενήντα τρία» είναι η χρονιά 1793. Είμαστε 4 χρόνια μετά από τη χρονιά της έναρξης της Γαλλικής Επανάστασης και στη Γαλλία κυριαρχεί η πιο ριζοσπαστική πτέρυγα των επαναστατημένων, οι Ιακωβίνοι. Η κατάσταση δεν έχει καθόλου οριστικοποιηθεί ως προς την επικράτηση της αστικής εξουσίας. Στη Γαλλία μαίνονται σφοδροί ταξικοί αγώνες ενώ η χώρα ήταν και περικυκλωμένη από τα στρατεύματα των ευρωπαϊκών βασιλειών των Αγγλίας, Πρωσίας, Αυστρίας και Ισπανίας. Ο αποκεφαλισμός του Λουδοβίκου 16ου, ως αποτέλεσμα της επανάστασης, είχε προκαλέσει έντονη αντίδραση στην Ευρώπη και οι βασιλείς της σχημάτισαν το Μάρτη του 1793 τον πρώτο συνασπισμό ενάντια στην επαναστατική Γαλλία, χαρακτηριστικό παράδειγμα ταξικής υποστήριξης, όταν οι κυρίαρχοι μιας εποχής βλέπουν σε άλλο κράτος να απειλείται η κυριαρχία των ομοίων τους.

Ομως και στο εσωτερικό της χώρας υπήρχαν αντεπαναστατικές εξεγέρσεις. Μία απ' αυτές αποτελεί το θέμα ή μάλλον το πλαίσιο του μυθιστορήματος «Ενενήντα τρία». Ο Βικτόρ Ουγκό, άλλωστε, το βιβλίο αυτό το είχε γράψει το 1874, δηλαδή 80 χρόνια μετά από την ταπείνωση της Γαλλίας στον πόλεμο με την Πρωσία, και μετά από την Παρισινή Κομμούνα, που συγκίνησε και ενέπνευσε με τα ιδανικά της πολλούς ανθρώπους του πνεύματος και των γραμμάτων της εποχής εκείνης. Ξαναπλάθει την εικόνα της πάλης της Δημοκρατίας των Ιακωβίνων εναντίον της παλινόρθωσης της Βανδέας, της βορειοδυτικής περιοχής της Βρετάνης, Νορμανδίας, μιας περιοχής σχετικά καθυστερημένης, Καθολικής και φιλοβασιλικής, που είχε εξεγερθεί ενάντια στο επαναστατικό κράτος του Παρισιού θεωρώντας ότι έθιγε τα συμφέροντά της. Στο βιβλίο παρακολουθούμε αυτή την πάλη και τη φανερή συμπάθεια του συγγραφέα - που κατά κάποιον τρόπο επιστρέφει μ' αυτό του το έργο στο ένδοξο παρελθόν της Γαλλικής Επανάστασης - για τους επαναστάτες ηγέτες του 1793.

Ο Βικτόρ Ουγκό, γιος στρατηγού του Ναπολέοντα και φιλοβασιλικής μητέρας, εξελίσσεται σε μια πορεία προς τον ουτοπικό σοσιαλισμό. Γνήσιο «παιδί» του 19ου αιώνα θα είναι ο ευαίσθητος αποδέκτης των επαναστατικών μηνυμάτων της εποχής του. Είναι μέσα από τα έργα του ο κοινωνικός αγωνιστής υπέρ των εξαθλιωμένων. Τον επηρεάζουν καθοριστικά τα μεγάλα αστικοδημοκρατικά κινήματα του 19ου αιώνα. Η εργατική τάξη εκείνο τον αιώνα έχει αρχίσει να κάνει αισθητή την παρουσία της στο ιστορικό προσκήνιο διατυπώνοντας το δικό της λόγο, αποκτώντας συνείδηση του εαυτού της ως τάξης, αλλά δεν μπορούσε ακόμα να κάνει τη δική της «έφοδο στον ουρανό», το μεγάλο άλμα στο μέλλον. Είναι ο αιώνας, στον οποίο ο Μαρξ και ο Ενγκελς διαμορφώνουν το θεωρητικό θεμέλιο γι' αυτή τη συνειδητοποίηση. Ο Βικτόρ Ουγκό μπορεί να μη συναντήθηκε ποτέ με το μαρξισμό και να παρουσιάζει αντιφάσεις στην ιδεολογική συγκρότησή του, αλλά με το λόγο του ρίχνει την πέτρα μακριά στο μέλλον οραματιζόμενος έναν άλλο κόσμο. Ετσι, θα πει διά στόματος αρχηγού των επαναστατών στο «Οι Αθλιοι»: «Αδέρφια, όποιος πεθαίνει εδώ, πεθαίνει μες στην ακτινοβολία του μέλλοντος. Θα μπούμε σ' έναν τάφο φωτόλουστον από αυγή».

Αννεκε Ιωαννάτου