Το ταξίδι μου στη Σιβηρία το 1987 ήταν μια συγκλονιστική αποστολή. Αναμέναμε μία πρόσκληση εγώ και ο Γιώργος Πασχάλης, αρχιτέκτονας - φωτογράφος, από την Σοβιετική Ενωση, προκειμένου να κινηματογραφήσουμε ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή στη Σιβηρία.

Ηταν το πρώτο στον κόσμο για τον μυθικό αυτόν τόπο. Προβλήθηκε από την ΕΡΤ μία μόνο φορά και μετά τοποθετήθηκε στο αρχείο. Πριν από έναν μήνα, τους παρακάλεσα να βρουν την ταινία γιατί το τηλεοπτικό γύρισμα έγινε όχι σε BETA αλλά σε φιλμ. Πραγματικά, τώρα στα εργαστήρια το επεξεργάζονται για να το μετατρέψουν σε ψηφιακή μορφή.

Πιστεύω να έχουμε την τύχη να δούμε αυτήν την ήπειρο... Ενας απέραντος τόπος που έχει έκταση 10 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Μεγαλύτερη από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά. 25 φορές μεγαλύτερη από την Ιαπωνία. Η γεωγραφική οριοθέτηση είναι πραγματικά αχανής.

Οι κάτοικοί της είναι περίπου τριάντα εκατομμύρια. Συναντάς χιλιάδες ποτάμια, με μεγαλύτερο τον Ανγκαρά. Ο φυσικός της πλούτος είναι τεράστιος. Οι πηγές Ενέργειας είναι αστείρευτες. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο, άνθρακας, σίδηρος, ουράνιο, χρυσός, μέχρι και διαμάντια και πολλά άλλα.

Στο έδαφός της αναπτύσσονταν βιομηχανία ξύλου, κυτταρίνης - χάρτου, αγροτική και οικοδομική βιομηχανία. Γίνονται εξορύξεις για την αξιοποίηση πηγών πλούτου, Ενέργειας και μεταλλευμάτων. Είχαν προβλέψει πριν από 40 χρόνια ότι ο πλανήτης θα έχει πρόβλημα λειψυδρίας. Μόνο η λίμνη της Βαϊκάλης που την επισκεφθήκαμε μπορεί να τροφοδοτεί τον κόσμο επί δέκα χρόνια.

Το ταξίδι αυτό παραλίγο να γίνει σίριαλ. Το προγραμματίζαμε εφτά μήνες. Περιμέναμε την ημερομηνία αναχώρησης. Ο καιρός όμως περνούσε. Ειδοποίηση δεν παίρναμε. Τον ενθουσιασμό διαδέχτηκε η απογοήτευση. Τη Σιβηρία τη βλέπαμε στα όνειρά μας...

Ενα πρωί χτυπάει το τηλέφωνο και μου ανακοινώνει ένας αρμόδιος της σοβιετικής πρεσβείας στην Αθήνα, ότι σε μια βδομάδα φεύγουμε για Σιβηρία. Διαπιστώνω πως δεν είναι πρωταπριλιά, τηλεφωνώ στον Γιώργο, ο οποίος αντί να χαρεί, μου λέει: «Δεν έχω διάθεση γι' αστεία», ενώ εμένα μ' έπιασε ο γνωστός πανικός. Φύγαμε στα μέσα του Απρίλη, αποχαιρετώντας με χιόνι την Αθήνα και φτάσαμε στη Σιβηρία που μας υποδέχτηκε ηλιόλουστη.

Μετά από ένα ταξίδι με την «Αεροφλότ», όπου στερείσαι τελείως το τσιγάρο και διασκεδάζεις τον πόνο σου με «λιμονάντ» (λεμονάδα χωρίς λεμόνι) φτάσαμε στη 1.30 το βράδυ, μετά από εφτά ώρες πτήση, από τη Μόσχα, στο Ιρκούτσκ, την πρωτεύουσα της ανατολικής Σιβηρίας.

Μαζί μας τηλεοπτικό συνεργείο της σοβιετικής τηλεόρασης. Με τον οπερατέρ Γκέοργκ, βετεράνο του Ναυτικού. Τον βοηθό του Ιγκόρ, μια φιγούρα κλασικού Ρώσου (ντοστογιεφσκικός τύπος, με πολύ χιούμορ). Την σιωπηλή Λένια, ηχολήπτρια (ίσως γι' αυτό να μη μιλούσε καθόλου γιατί όλα τα ηχογραφούσε). Τον υπεύθυνο φωτισμού Ζένια, πάντα γελαστό, αλλά λίγο ντροπαλό. Τον δεύτερο Ζένια, υπεύθυνο των διεθνών σχέσεων, πολύ μελετηρό - μιλούσε άψογα γαλλικά, ήταν η έβδομη φορά που πήγαινε στο Ιρκούτσκ. Και την καταπληκτικής ομορφιάς Ζένια, τη διερμηνέα, που έμαθε από μικρή τα ελληνικά, μιλάει σωστά, αλλά - που και που - έλεγε: «Οι χερούλες της πόρτας δεν ανοίγουν», «οι πανταλόνες των ανδρών είναι όμορφες».

Τρεις Ζένια, λοιπόν, στη συντροφιά μας. Καταλαβαίνετε τι γινόταν όταν φώναζα το όνομα. Εβλεπα τρία κεφάλια να γυρίζουν περίεργα. Το πιο πολύπλοκο, όμως, πρόβλημα ήταν η γλώσσα. Μιλούσα γαλλικά με τον Ζένια, των δημοσίων σχέσεων, αγγλικά με τον Γκέοργκ γιατί δεν ήξερε άλλη γλώσσα, λίγα ρωσικά, επειδή δεν πρόλαβα να τα τελειοποιήσω, με τους υπόλοιπους και φυσικά ελληνικά με τον Γιώργο. Βαβυλωνία.

Μερικές φορές, ήταν επόμενο, από τη βιασύνη μου, να μιλάω ελληνικά στον Ζένια, γαλλικά στον Γιώργο, με αποτέλεσμα να ξεκαρδιζόμαστε στα γέλια και να αναλαμβάνει να ξεμπερδέψει την κατάσταση η διερμηνέας μας.

Το πρόγραμμα στο Ιρκούτσκ ήταν γεμάτο ξεναγήσεις, περιηγήσεις, συνεντεύξεις. Πρώτος σταθμός μας, το μεγάλο εργοστάσιο διαλογής γούνας, που έχει τζίρο 900 εκατομμύρια ρούβλια τον χρόνο, το 1/3 της σοβιετικής παραγωγής σε γούνες.

Στο τέλος της συνομιλίας μας, ο διευθυντής του εργοστασίου μού προσφέρει ένα μεγάλο δόντι λύκου καλυμμένο από γούνα. «Αυτό», μου λέει, «φέρνει τύχη». Ακόμη το φυλάω σαν κόρη οφθαλμού. Για σκεφτείτε να κρέμεται η τύχη μου από το δόντι ενός σιβηριανού λύκου. Αν, πάντως, διαπιστώσω κάτι τέτοιο, τότε οι λύκοι της Σιβηρίας θα κυκλοφορούν με μασέλα.

Ξεναγός μας στο Ιρκούτσκ, η Λιούμπα. Κατάγεται από ιθαγενή φυλή, των Μπουριάτ, προτουρκική φυλή, αν και η ίδια αγνοούσε την ύπαρξη του τουρκικού κράτους. Το μόνο μουσείο που μας πήγε ήταν παράρτημα του εθνικού μουσείου, που αφορούσε μόνο τη φυλή της (ίσως, υπολείμματα υπολανθάνοντος τοπικισμού). Μας είπε ότι είχε συμμαθήτρια μια Ελληνίδα που παντρεύτηκε Μπουριάτ, αλλά δεν μπορέσαμε να τη συναντήσουμε. Μας εξήγησε ότι ο πρώτος κινηματογράφος που λειτούργησε στο Ιρκούτσκ ήταν του Ελληνα Γιακτσόγλου. Μέχρι εκεί έφτασε η χάρη μας!

Η μόνιμη αγωνία μας ήταν να δούμε χιόνι. Τίποτα. Η Σιβηρία πείσμωσε, προβάλλοντας μόνο τον ήλιο. Κουβαλήσαμε γούνες και βαριά ρούχα, αλλά αναζητήσαμε καλοκαιρινά πουκάμισα. Το βράδυ, βέβαια, η θερμοκρασία έπεφτε αρκετά. Τότε διασκεδάζαμε στα μπαρ του ξενοδοχείου ακούγοντας τον οπερατέρ Γκέοργκ, πίνοντας κονιάκ, να μας διηγείται το πώς συμμετείχε στο σπάσιμο της πολιορκίας του Λένινγκραντ. Ηταν ένας βετεράνος χωρίς παράσημα, απλός. Περίμενε με μεγάλη λαχτάρα να δει τον γιο του, ο οποίος υπηρετούσε στον στρατό του Ιρκούτσκ.

Λέγαμε ανέκδοτα και τις εντυπώσεις μας από το ταξίδι. Καημός μας, που δεν μπορέσαμε να πιούμε λίγη βότκα.

Τη δεύτερη μέρα ταξιδεύουμε για τη μεγαλύτερη λίμνη του κόσμου. Τη Βαϊκάλη. Μας είπαν ότι θα περάσουμε από τη «Ταϊγκά», μια ζούγκλα με άγρια θηρία, αλλά περάσαμε από αυτοκινητόδρομο μέσα από το δάσος, κάνοντας μια στάση στο 47ο χιλιόμετρο.

Κατεβαίνουμε και τι να δούμε! Μια υπέροχη πανοραμική θέα και πάνω στα δένδρα πολύχρωμα πανάκια, μαντήλια, υφάσματα. Ολα αυτά, μας εξηγούν, κρύβουν κάποιες ευχές. Οι νεόνυμφοι, τη μέρα του γάμου τους, έρχονται σε αυτό το σημείο για φωτογραφίες, αλλά δένουν κι ένα μαντήλι για να ζήσουν ευτυχισμένοι. Οι περαστικοί θέλουν να δέσουν μικρές λωρίδες από ύφασμα και δίνουν μια υπόσχεση πως θα ξανάρθουν.

Συνεχίζουμε το ταξίδι μας, παράλληλα με τον ποταμό Ανγκαρά, που μόνο οι άκρες του είναι παγωμένες και περιμένουμε να δούμε ένα απ' τα θαύματα της φύσης. Τη Βαϊκάλη. Που αντιπροσωπεύει το 1/5 του γλυκού νερού της Γης. Η θέα της λίμνης είναι κάτι το εντυπωσιακό. Βλέπεις μια λευκή απεραντοσύνη, παγωμένη, ενώ σε ορισμένα σημεία έχουν λιώσει εντελώς οι πάγοι. Η ατμόσφαιρα είναι ανάλαφρη. Νιώθεις μια ευεξία. Η λίμνη προσφέρεται και για γαμήλια ταξίδια. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ωνάση με τον Σοβιετικό πρώην σύζυγό της διάλεξε για μήνα του μέλιτος τη Βαϊκάλη.

Εκτός από τη Βαϊκάλη, μας εντυπωσίασε το πάθος της δουλειάς των ανθρώπων που εργάζονται στο Λιμνολογικό Ινστιτούτο και στο Μουσείο. Είναι ερωτευμένοι με τη λίμνη, που έχει 2.300 είδη ψαριών. Λένε ότι τους επηρεάζει στον χαρακτήρα τους, στη διάθεσή τους.

Γυρνώντας πίσω για το Ιρκούτσκ, αργά το απόγευμα, με το συνεργείο ξεθεωμένο από την κούραση (κοιμόντουσαν όλοι στη διαδρομή), προσπαθούσαμε να ρουφήξουμε όσο το δυνατόν περισσότερο αυτήν τη γλυκύτητα της φύσης, την απεραντοσύνη της Ταϊγκά με τις πανύψηλες σημύδες, την ομορφιά του ποταμού Ανγκαρά.

Σκέφτομαι, πώς αυτός ο λαός νίκησε το χάος της Σιβηρίας; Την έβαλε σε τάξη. Την έκανε κοσμογονικό όραμα. Πώς κατάφερε να την υποτάξει. Η έκπληξη, βέβαια, της ημέρας δεν ήταν μόνο η Βαϊκάλη. Μάθαμε ότι φτάνει στο Ιρκούτσκ ένα γκρουπ από Ελληνες του «Travel Plan» (το επόμενο θα πάει στις αρχές Αυγούστου). Αρχηγός του γκρουπ ο Παντελής Αφουξενίδης. Περιμέναμε να κάνουμε ελληνικό γλέντι, αλλά ήταν τόσο κουρασμένοι, που έφαγαν βιαστικά και πήγαν για ύπνο. Εμείς αρκεστήκαμε να βλέπουμε τους Ρώσους να χορεύουν σέικ, ροκ εν' ρολ και παθητικό ταγκό.

Συνάντησα εκείνο το βράδυ έναν Ελβετό, προγραμματιστή σε κομπιούτερ, που έφευγε την άλλη μέρα για Κίνα με το τρένο κι από κει στο Θιβέτ. Ο Γιώργος γνώρισε έναν μεθυσμένο Πολωνό, που ζητούσε να φωτογραφηθεί όσο-όσο και του έκανε φυσικά τη χάρη δωρεάν.

Πριν φύγουμε για το Ιρκούτσκ, περάσαμε από το σπίτι των Δεκεμβριστών, από μουσεία, μνημεία της πόλης. Είδαμε πιονέρους ν' αφήνουν λουλούδια μπροστά στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, απέναντι από την προτομή του Λένιν. Ηταν η επέτειος των γενεθλίων του.