Μέσα από την οπτική, τις σκέψεις, αλλά και τις επιλογές του πρωταγωνιστή στη συσχέτισή του με τα άλλα πρόσωπα του μυθιστορήματος, ο αναγνώστης θα διαπιστώσει τη σαθρότητα των θεμελίων του αρχαίου πολιτισμού: Τη δύναμη της ιδιοκτησίας και τον βίαιο εξαναγκασμό που απορρέει από αυτήν.

Ο Ισίδωρος Ζουργός επιλέγει τη λογοτεχνική συνδιαλλαγή με τα ομηρικά έπη και τις ιστορικές και καλλιτεχνικές αποτυπώσεις τους μέσα στον χρόνο, με σεβασμό αλλά και με δημιουργική ανασύνθεση των λογοτεχνικών σημείων (μήνιος / μήνιδος [οργής] και νόστου [επιστροφής στην πατρίδα]), με επίκεντρο της πλοκής μια πλεκτάνη. Κοιτάζοντας την Ιστορία και τον ομηρικό μύθο από τη σκοπιά των «από κάτω», δηλαδή των υποκείμενων στην εκμετάλλευση, οι δούλοι αποκτούν δική τους μιλιά: Κατανοούν τη βία, τον πόλεμο, την εκμετάλλευση. Κάτω από το δικό τους πρίσμα, τις αγωνίες, τα βάσανα προκύπτουν επιλογές, αποφάσεις που προσδίδουν στα ομηρικά έπη μια νέα τροπή. Ετσι, οι μικρές, αδιάφορες εκ πρώτης όψεως, καθημερινές ιστορίες των δούλων δίνουν μια κοινωνική δυναμική στην ομηρική εποχή. Το μυθιστόρημα διαθέτει την αρετή να δίνει - εκούσια ή μη - μια κοινωνικά διαιρεμένη οπτική της αρχαιότητας, που του προσδίδει ιδιαίτερη λογοτεχνική σημασία, εφόσον και κατά τον Μπέρτολτ Μπρεχτ: «Την ιστορία της ανθρωπότητας την μαθαίνουμε μόνο από την πλευρά των από κάτω».

Τα «Χάλκινα κατώφλια» παρουσιάζουν τα όρια και τις υπερβάσεις στις επιλογές των καταπιεζόμενων κάθε εποχής. Μια συνθήκη από την οποία απορρέει μια ετερομορφία επιλογών, που αποτυπώνουν τον βαθμό που οι καταπιεζόμενοι έχουν συνειδητοποιήσει τη ρίζα των κοινωνικών αντιθέσεων της εποχής τους, αλλά και τη δύναμή τους να αλλάξουν τα κοινωνικά δεδομένα. Ετσι, οι κοινωνικές στάσεις των δούλων εμπερικλείουν και τη σιωπή, την πειθήνια υπακοή, τη δουλικότητα, την εξαπάτηση, αλλά και τη διεκδίκηση.

Ομολογουμένως, η απόλαυση του μυθιστορήματος αυτού δεν έγκειται στην οριοθέτηση μιας δεύτερης αφήγησης δίπλα στην ομηρική. Αντιθέτως, αυτή συνίσταται σε μια τηρουμένων των αναλογιών αναγωγή συμπεριφορών και σκέψεων των χαρακτήρων στη δική μας εποχή. Τόσο η πορεία του σχεδίου του δούλου που συνυπάρχει με το εκδικητικό κοινωνικό κίνητρο - άλλοτε υπό έξαρση κι άλλοτε σε ύφεση - και ανεξαρτήτως της πορείας που αυτή αποκτά ως προς το δίπολο γνώση - άγνοια, όσο και η διαρκής διάψευση της αυτοκυριαρχίας ως υποκειμενικής οριοθέτησης των πραγμάτων, αποτελούν σημεία προς κριτική ως προς τις προεκτάσεις τους και στο σημερινό συγκείμενο.

Καθότι άλλωστε στο μέσον της εκάστοτε κοινωνικής τραμπάλας βρίσκεται μόνο η υποστηρικτική δοκός και όχι οι άνθρωποι και καθώς σήμερα υπάρχει η επαναστατική θεωρία στην υπηρεσία της κοινωνικής απελευθέρωσης, δεν δικαιολογούνται όσα θα μπορούσαμε να συγχωρήσουμε είτε από συμπάθεια είτε και από την ίδια τη σύμβαση της λογοτεχνικής γραφής στην περίπτωση των χαρακτήρων του μυθιστορήματος.

Η ετερομορφία των ατομικών εκφράσεων στη σκέψη και τις επιλογές που προκύπτουν στην περίπτωση του κεντρικού χαρακτήρα δεν μπορεί να εξηγήσει τον τρόπο που ιστορικά οι επαναστάσεις των δούλων θα έπονταν. Αλλωστε οι πορείες που διαγράφουν οι δύο συγκρουόμενοι κόσμοι - μέσα από τη λογοτεχνική αποτύπωση της σχέσης του Λύκαστου με τους δουλοκτήτες του - αποτυπώνουν ένα μόνο επεισόδιο των κοινωνικών ανταγωνισμών.

Ανεξάρτητα από την έκβαση της πλοκής τους, τα «Χάλκινα κατώφλια» αποτυπώνουν τους σιδερένιους νόμους μιας εκμεταλλευτικής κοινωνίας. Τα όποια «ρινίσματα κριτικής και σάτιρας» ή το γεγονός ότι «οι βασιλείς και οι ήρωες παρουσιάζονται γυμνοί» δεν ανασκευάζει την ουσία της εκμετάλλευσης και της κοινωνικής βίας και κυρίως δεν πρέπει να επιτρέπει την εξοικείωση με τον παραλογισμό της εξουσίας τους. Καθώς όμως το παράλογο δεν αρκεί να το διαβλέπει ή να το ερμηνεύει κανείς, απαιτείται η απόφαση για να το ανατρέψει.

Στην παράσταση που έχει πυρήνα της τη μελοποιημένη ποίηση, μαζί με τον Π. Μπούσαλη θα βρίσκεται η Ευήνα Ηλιοπούλου στο τραγούδι και ο Λουκάς Κουρλής στο πιάνο.

Με αφορμή την εμφάνισή του στον «Μικρό Κεραμεικό», ο «Ριζοσπάστης» είχε τη χαρά να συνομιλήσει με τον ταλαντούχο τραγουδοποιό για το τι πρόκειται να δούμε στην παράσταση, τον ρόλο της ποίησης, αλλά και το πώς καταφέρνει να επιβιώνει ένας καλλιτέχνης σε ένα εχθρικό για τον πολιτισμό σύστημα...

- «Τα τραγούδια των ανθρώπων», τι θα δούμε στην παράσταση;

- Καταρχάς ευχαριστώ για τη φιλοξενία και καλή χρονιά σε εσάς και τους αναγνώστες του «Ριζοσπάστη». Στην παράστασή μας θα παρουσιάσουμε μελοποιήσεις μου πάνω σε αγαπημένους ποιητές (Ρίτσο, Βρεττάκο, Αναγνωστάκη, Λαπαθιώτη, Βάρναλη, Σεφέρη, Καρυωτάκη και σύγχρονους όπως Βλαχογιάννη, Παγουλάτο, Πέγκλη, Βασιλείου-Πέτσα, Λέντζο) μαζί με γνωστές μελοποιήσεις όπως για παράδειγμα τραγούδια από το «Πρωινό Αστρο» των Ρίτσου, Λεοντή και μελοποιήσεις των Μικρούτσικου, Χατζιδάκι, Θεοδωράκη κ.ά. Δεν θα λείπει και η δημοτική ποίηση ως ρίζα και πηγή δημιουργίας. Στο δεύτερο μέρος θα ακουστούν κάποια τραγούδια από την προσωπική μου δισκογραφία και κάποιες πιο ελεύθερες επιλογές για να γίνουμε όλοι μια παρέα.

- Ο τίτλος σας είναι δανεισμένος από τον Ναζίμ Χικμέτ. Πώς θα έπρεπε, λοιπόν, να είναι τα τραγούδια των ανθρώπων στις μέρες μας;

- Το τραγούδι είναι κάτι ζωντανό που αναπνέει και εξελίσσεται μαζί με τους ανθρώπους και τη ζωή τους. Θα ήθελα τραγούδια που αγαπούν τον λαό και τον αγώνα του και που στέκονται δίπλα του ως στηρίγματα και παράθυρα στο φως. Με αισθητική και σεβασμό στον άνθρωπο. Τραγούδια που δεν τον υποτιμούν αλλά τον εξυψώνουν. Οχι αφ' υψηλού, αλλά με την πρόθεση να είναι ενεργό κομμάτι του λαϊκού πολιτισμού που θα συμβάλλει στην εξέλιξή του. Το πολιτικό τραγούδι οφείλει να δίνει το «παρών» στις μέρες μας, που έχουν μεγάλο πολιτικό φορτίο παγκόσμια αλλά και στη γειτονιά μας. Ο καλλιτέχνης μπορεί να διαλέξει τον τρόπο με τον οποίο θα εκφράσει τις αγωνίες του για την κοινωνία. Μπορεί αυτό να γίνει υπόγεια ή ευθύβολα ανάλογα με την αντίληψή του για την τέχνη και την ιδιοσυγκρασία του μηνύματος. Αλλά σε κάθε περίπτωση ο καλλιτέχνης είναι ελεύθερη φωνή και ως τέτοια δεν μπορώ να φανταστώ να μην αρθρώνει λόγο και να μην είναι δίπλα σε όποιον αδικείται.

- Μεγάλο κομμάτι της δουλειάς σου είναι η μελοποιημένη ποίηση. Γιατί;

- Είναι μια ανάγκη που μου γεννήθηκε διαβάζοντας ποίηση. Ακούγοντας τη μουσική που περιέχουν μέσα τους τα ποιήματα. Η αγάπη μου για την ποίηση έφερε και τις μελοποιήσεις ως συνάντηση κόσμων πολύ συγγενικών. Αγαπώ πολύ τον Ρίτσο, τον Αναγνωστάκη. Την ιδιαίτερη ευαισθησία του Λαπαθιώτη και του Καρυωτάκη. Την ειρηνική γραφή του Βρεττάκου. Την ιδεολογική συγκρότηση του Βάρναλη. Δεν μπορείς να μην θαυμάσεις τον Καβάφη, τον Σολωμό. Μου αρέσουν φυσικά και άλλοι ποιητές. Ο Εμπειρίκος, ο Καββαδίας, ο Κατσαρός, ο Σαραντάρης, ο Βαρβέρης, ο Κοντός, η Πέγκλη, ο Φωστιέρης, η Χριστοδούλου, η Παππά και άλλοι. Και ξένοι, εννοείται, όπως ο Νερούδα, ο Λόρκα, ο Παζ κ.ά.

- Κλείνοντας, μια τελευταία ερώτηση... Πώς είναι να δημιουργείς σε αυτές τις συνθήκες; Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζει σήμερα ένας καλλιτέχνης;

- Η λαϊκή τάξη δοκιμάζεται πολύ σκληρά. Και όσοι καλλιτέχνες ανήκουν σε αυτή, αντιμετωπίζουν πολύ μεγάλο ζήτημα επιβίωσης. Καλλιτεχνικής αλλά και καθαυτής. Τα μέσα της δημιουργίας απαιτούν πόρους. Δεν υπάρχει δίκαιη και ίση πρόσβαση σε αυτά. Με αποτέλεσμα η πρωτογενής δημιουργία να μένει στα συρτάρια. Να μη βρίσκει διέξοδο, ή αν μετά από συμπληγάδες κατορθώσει ο τραγουδοποιός, εν προκειμένω, να δώσει ένα σχήμα στο αρχικό υλικό του (ενορχήστρωση, ηχογράφηση κ.λπ.), βρίσκει κλειστές πόρτες στα κυρίαρχα μέσα ή το χάος του διαδικτύου που προσφέρει κάποιες δυνατότητες αλλά μέχρις ενός σημείου. Οι πιο πολλοί καλλιτέχνες αναζητούν άλλες μορφές εργασίας για να ζήσουν. Με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τον ελεύθερο, ποιοτικό, δημιουργικό χρόνο. Εργασίες που κι αυτές δεν του εξασφαλίζουν ποιότητα ζωής αλλά μια αγωνιώδη και άνυδρη αναζήτηση των απολύτως απαραίτητων, όπως τα ορίζει η άγρια καπιταλιστική συνθήκη. Γιατί απαραίτητη και ζωτική είναι και η δημιουργική έκφραση με όρους αξιοπρέπειας.

• Προπώληση εισιτηρίων ticketservices.gr.