Το πρωί της Κυριακής ξεχώρισε η εκδήλωση με τίτλο «Δεν είμαστε μικροί για να αλλάξουμε τον κόσμο! Αυτός ο κόσμος είναι μικρός για να χωρέσει τα όνειρά μας» και ομιλητή τον Θοδωρή Σταϊκόπουλο, μέλος του Γραφείου του Συμβουλίου Περιοχής Κεντρικής Μακεδονίας της ΚΝΕ.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν κυρίως μαθητές, φίλοι και μέλη της ΚΝΕ, οι οποίοι προηγουμένως ξεναγήθηκαν στην Εκθεση για τα συγκλονιστικά γεγονότα του Μάη του '36.

Ο Θ. Σταϊκόπουλος αναρωτήθηκε: Τι γνώμη έχουν γι' αυτά οι πολλοί; Τους αφορά; Τι λένε τα υπόλοιπα παιδιά της ηλικίας τους, μεγαλύτεροι νέοι; Γνωρίζουν; Ενδιαφέρονται; 'Η τους νοιάζουν άλλα πράγματα, που πολλές φορές τα βλέπουν στα social, συζητάνε οτιδήποτε γίνεται viral και απασχολεί την επικαιρότητα; Για να αναδείξει ότι δεν πρέπει να αποθαρρύνονται.

«Δεν πρέπει να κάνουμε βήμα πίσω από το να συζητάμε με όλους, ασχέτως των απόψεών τους, να προσπαθούμε με υγιή τρόπο την κάθε διαφωνία με τα παιδιά να τη μετατρέπουμε σε βάση συμφωνίας για συζήτηση.

Οσο απευθυνόμαστε, συζητάμε με τους ανθρώπους που ζούνε και βιώνουν τα ίδια με μας, τα λόγια μας γίνονται σπόροι αμφισβήτησης. Αυτοί οι σπόροι μπορεί να χρειαστεί να περάσουν χρόνια, αλλά κάποια στιγμή γίνονται λουλούδια που ανθίζουν», είπε.

Στάθηκε ιδιαίτερα στη μεγάλη μάχη που δίνεται καθημερινά, τη σύγκρουση των δύο διαφορετικών κόσμων: «Αυτό πρέπει να αναδεικνύουμε στις συζητήσεις με τους συμμαθητές μας, και να δείχνουμε ότι (...) αυτό το σύστημα, που λειτουργεί με γνώμονα το κέρδος των λίγων, πρέπει και μπορεί να ανατραπεί, να γκρεμιστεί, και στη θέση του να χτίσουμε το δικό μας σύστημα. Οπου όλοι εμείς μαζί, οι σημερινοί εργαζόμενοι γονείς μας/σας, δουλεύουμε και παράγουμε, έχουμε μεράκι, όρεξη, αγάπη για προσφορά στην κοινωνία. Ενα σύστημα όπου τα εργοστάσια, οι επιχειρήσεις, η Ενέργεια, οι πρώτες ύλες, τα πλοία, τα αεροπλάνα, οι μηχανές παραγωγής, η τεχνολογία γενικότερα, δεν θα είναι ιδιοκτησία των λίγων, όπως είναι τώρα, αλλά όλης της κοινωνίας, και με βάση τις ανάγκες αυτής θα λειτουργούν όλα αυτά».

Κλείνοντας τόνισε: «Εμπνεόμαστε από την Ιστορία μας, είμαστε σίγουροι και δίνουμε υπόσχεση ότι οι μελλοντικές γενιές μαθητών θα είναι αυτές που θα συνεχίσουν το έργο που ξεκίνησαν αυτοί μας οι πρόγονοι. Θα ζήσετε, θα ζήσουμε και θα παλέψουμε γι' αυτά. Εως την τελική νίκη, την τελική μεγάλη μάχη που έχουμε να δώσουμε, για την πλήρη κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, για την Ελλάδα και έναν κόσμο ειρήνης και φιλίας των λαών, για την κοινωνία του σοσιαλισμού - κομμουνισμού!».

MotionTeam

Η Εκθεση για τα 90 χρόνια από τον ηρωικό Μάη του 1936 λειτουργεί καθημερινά από τις 9.30 το πρωί έως και τις 9.30 το βράδυ, μέχρι και τις 10 Μάη.

Το Σαββατοκύριακο, αλλά και χτες υπήρχε διαρκής προσέλευση κόσμου, η οποία κορυφωνόταν τις ώρες των παράλληλων θεματικών εκδηλώσεων.

Ολοι οι επισκέπτες της έκθεσης φεύγουν εντυπωσιασμένοι και ενθουσιασμένοι, αναγνωρίζοντας ότι πρόκειται για μια πολύ όμορφη, άρτια έκθεση που αξιοποιεί όλες τις μορφές και καταφέρνει να παρουσιάζει ολοκληρωμένα τα γεγονότα της περιόδου και τη συνέχεια, φτάνοντας στο σήμερα.

Ορισμένα από τα λόγια των επισκεπτών αποδίδουν την εικόνα: «Πολύ συγκινητική αλλά και ελπιδοφόρα. Σου θυμίζει τον μεγάλο σκοπό και σου δίνει δύναμη να αντέξεις και να συνεχίσεις». «Ηταν καταπληκτική. Αξίζει να τη δούνε όλοι, όχι μόνο τα μέλη και οι φίλοι της ΚΝΕ, αλλά και καθένας και καθεμιά που ψάχνει διέξοδο στο σήμερα». «Πάρα πολύ εντυπωσιακή. Είναι δημιουργικός ο τρόπος που αναπτύσσεται. Τα ντοκουμέντα απίστευτα. Το δωμάτιο για τον Ρίτσο μοναδικό». «Πολύ καλαίσθητη. Μου άρεσε πάρα πολύ που δίνεται έμφαση στην ιστορική συνέχεια, στις συνθήκες που οδήγησαν στον Μάη του '36».

MotionTeam

Η Λουίζα Αυγήτα, επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, που μίλησε για «εξαιρετική έκθεση. Πάρα πολύ προσεγμένη από κάθε άποψη. Ενημερωμένη ιστορικά με φοβερή αισθητική, με τη χρήση όλων των μέσων και τεχνολογικών και αρχειακού υλικού και μουσειακών αντικειμένων».

Αλλά και η Ηρώ Κατσαρίδου, επίκουρη καθηγήτρια της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, η οποία διετέλεσε διευθύντρια του MOMus - Μουσείου Φωτογραφίας. «Εξαιρετική η έκθεση. Εχει πάρα πολλή πληροφορία που διαβάζεται σε επίπεδα και είναι πολύ ωραία παρουσιασμένη», ανέφερε.

Η Ιφιγένεια Βαμβακίδου, καθηγήτρια της Παιδαγωγικής Σχολής του ΑΠΘ, μας είπε: «Είναι κατασκευασμένη και τοποθετημένη με τις νεότερες απαιτήσεις για την Ιστορία, με τα αντικείμενα, τις νέες τεχνολογίες, τα βίντεο, την επαυξημένη πραγματικότητα, και το χαρακτικό εικαστικό εργαστήριο που έχει. Ο,τι ακριβώς έχει ένα σύγχρονο μουσείο Ιστορίας και Εκπαίδευσης. Πάρα πολύ καλή».

Ο Γιώργος Σανίδας, ιστορικός, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Λιλ, δήλωσε: «Η έκθεση είναι πάρα πολύ καλή, καλοστημένη, περιεκτική. Συγχαρητήρια σε όσους δούλεψαν γι' αυτή».

Την έκθεση επισκέφθηκε και ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, ο οποίος σημείωσε ότι πρόκειται για μια σημαντική έκθεση που αναδεικνύει μια κρίσιμη στιγμή του εργατικού κινήματος και τη στενή της σύνδεση με την ιστορία της πόλης, και έδωσε θερμά συγχαρητήρια σε όσους δούλεψαν γι' αυτή.

MotionTeam

Σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο εντός της έκθεσης λειτουργεί και μεταδίδει ζωντανά ο «904 Αριστερά στα FM» (https://icecast.902.gr:8001/904) τις μέρες των εκδηλώσεων. Μεταδίδει τον παλμό και ανοίγει θεματικές με τους παρευρισκόμενους, τους συντελεστές της έκθεσης και των συζητήσεων, αλλά και με τους θεματικούς και μουσικούς παραγωγούς του «904».

Ολες οι εκπομπές προστίθενται στην πλατφόρμα του mixcloud (https://www.mixcloud.com/904aristerastaFM/playlists/) σε ξεχωριστή λίστα.

Παράλληλα με τις οργανωμένες ξεναγήσεις συνεχίζονται και οι θεματικές εκδηλώσεις. Το πρόγραμμα έχει ως εξής:

Παρασκευή 8 Μάη, 8 μ.μ.:

- «Ο κόκκινος Μάης, διδάγματα από τις μεγάλες στιγμές του ταξικού αγώνα», με ομιλητή τον Κώστα Σκολαρίκο, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και επικεφαλής του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ.

- «Μάης '36: Καρπός της ταξικής πάλης», με ομιλητή τον Κώστα Τζιάρα, ιστορικό, μεταδιδακτορικό ερευνητή στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ, μέλος του Τμήματος Ιστορίας της Επιτροπής Περιοχής Κεν. Μακεδονίας του ΚΚΕ.

Κυριακή 10 Μάη, 8 μ.μ.: «Η μάνα στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες. Από τον θρήνο, πρωταγωνίστρια στην πάλη του λαού». Θα μιλήσουν οι: Ελένη Βασάρα, μητέρα της Αγάπης Τσακλίδου, γραμματέας του Συλλόγου Συγγενών Θυμάτων των Τεμπών, Μαρία Γιαλιά, μέλος της ΤΕ Τηλεπικοινωνιών - Πληροφορικής - Ερευνας Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ και μέλος του ΔΣ του ΣΕΤΗΠ.

Ο Γ. Σαραντόπουλος τόνισε ότι ο «Επιτάφιος» αποτελεί πανθομολογουμένως ιερό κειμήλιο της νεοελληνικής ποίησης και παράλληλα κειμήλιο της πολιτικής μας Ιστορίας.

Αφηγούμενος τα γεγονότα, θύμισε ότι ο Γιάννης Ρίτσος, μέλος του ΚΚΕ από το 1934 και συνεργάτης του «Ριζοσπάστη», συγκλονίζεται διαβάζοντας το ρεπορτάζ στην εφημερίδα την Κυριακή 10 Μάη και βλέποντας τη φωτογραφία της μάνας κλείνεται στη σοφίτα του, άγρυπνος δύο μερόνυχτα, και κάνοντας συνεχώς αιμοπτύσεις γράφει αυτό το μεγαλειώδες έργο, τον «Επιτάφιο».

Η έκδοση του «Επιταφίου» από τον «Ριζοσπάστη» κυκλοφόρησε σε 10.000 αντίτυπα, αριθμό - ρεκόρ για τα εκδοτικά δεδομένα της εποχής. Στις 14 σελίδες του περιλήφθηκαν τα 14 ποιήματα του Ρίτσου που γράφηκαν το διάστημα 10 - 12 Μάη. Το βιβλίο γίνεται ανάρπαστο, και μάλιστα από την εφημερίδα θα υπάρξει προσπάθεια επανέκδοσης. Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου βέβαια θα ματαιώσει την επανέκδοση των ποιημάτων.

«Αυτές οι συνθήκες είναι που θα γεννήσουν στους αγώνες, στις φυλακές, στις εξορίες, τους αλύγιστους της ταξικής πάλης, θα αποτελέσουν τη μαγιά του αγώνα κατά της ξένης κατοχής και των ντόπιων συνεργατών τους, θα γεννήσουν τα περήφανα βήματα των 200 της Καισαριανής. Αυτά τα υλικά θα εμπνεύσουν και τους καλλιτέχνες που θα επιλέξουν να δώσουν το "παρών" στο κάλεσμα της εποχής τους.

Ο Μεσοπόλεμος υπήρξε η μήτρα που γέννησε τη νεότερη λογοτεχνία μας και τη διαδρομή πολλών λογοτεχνών μας. Μαζί με τα νέα λογοτεχνικά ρεύματα, η κομμουνιστική ιδεολογία και το εργατικό κίνημα έπαιξαν σημαντικό ρόλο σε αυτόν τον τοκετό».

Συνοπτικά ανέδειξε ότι «ο Γιάννης Ρίτσος είναι ο ποιητής που εξέφρασε με τη δράση του και το έργο του τις κορυφαίες στιγμές του αγώνα του λαού για την κοινωνική ελευθερία, και την αγωνία του ανθρώπου στις οριακές καταστάσεις ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο.

Το έργο του στέκεται μπροστά στις μεγαλειώδεις στιγμές της Ιστορίας του λαού μας, τις οποίες βίωσε και ο ίδιος ο ποιητής, μαζί με τους συντρόφους και συναγωνιστές του στις διώξεις, στις εξορίες. Ο Ρίτσος εμπνέεται και συγκλονίζεται από τους αδιάκοπους αγώνες της Ρωμιοσύνης να σταθεί όρθια και πραγματικά ελεύθερη, με ισότητα και ισοπολιτεία. Ξέρει πως η Ιστορία αποτελεί ένα "ανοιχτό παράθυρο" που στον ορίζοντα βρίσκεται ο σοσιαλισμός - κομμουνισμός», ενώ ο «Επιτάφιος» αποτελεί «το σημείο αναφοράς των αγώνων του ηρωικού λαού της Θεσσαλονίκης, του λαού μας και ολόκληρου του παγκόσμιου προλεταριάτου. Συνεπώς, χωρίς υπερβολή θα λέγαμε πως η ποίηση του Ρίτσου είναι η πνευματική προσφορά του εργατικού κινήματος στην ελληνική Ιστορία, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο το εργατικό κίνημα αντίκρισε και συνεχίζει την Ιστορία των ταξικών αγώνων, του λαϊκού κινήματος στη χώρα μας».

Κλείνοντας τόνισε ότι αυτές τις αρετές, που χαρακτήρισαν ποιητές που με το έργο τους υπηρέτησαν τον λαό μας και τους αγώνες του, μπορούμε να τις σμιλέψουμε και να τις εμπνεύσουμε στις νέες και στους νέους συγγραφείς: «Οι λαοί έχουν τη δύναμη και μπορούν να γίνουν πρωταγωνιστές. Στήριγμα της πλευράς που αμφισβητεί την αστική εξουσία, και κατανοεί ότι αυτή μόνο ανατρέπεται, μπορεί και πρέπει να είναι κάθε προοδευτικός καλλιτέχνης, δημιουργός, συγγραφέας».

Στη δική του παρέμβαση ο Μ. Ανδρουλιδάκης επεσήμανε: «Ενα ενδιαφέρον ερώτημα είναι αν μπορεί η Τέχνη να μην είναι πολιτικοποιημένη, έστω και σε κάποιο βαθμό, αλλά και κατά πόσο ορίζει τις καλλιτεχνικές επιλογές η ταξική συνείδηση του δημιουργού της. Αν δηλαδή κάτι που το ορίζουμε ως έργο Τέχνης κάποιου επιπέδου μπορεί να μην έχει ταξική έμπνευση και ένταξη, να είναι απολιτίκ». «Κατά τη γνώμη μου, εξ ορισμού η πραγματική Τέχνη έχει πολιτικοκοινωνική διάσταση και άποψη», απάντησε, εξηγώντας για τον Επιτάφιο ότι τόσο για τον Ρίτσο όσο και τον Θεοδωράκη «ήταν ακριβώς η ιδεολογία τους, τα βιώματά τους, τα Μακρονήσια και οι διώξεις που όρισαν το πλαίσιο και την αισθητική κατεύθυνση, αλλά και την ανάγκη να το δημιουργήσουν. Δεν μπορούσαν να ξεφύγουν απ' την ταξική τους τοποθέτηση, ακόμα κι αν το ήθελαν. Και αν το κατάφερναν να ξεφύγουν από την ταξική τους τοποθέτηση, το έργο θα αποτύγχανε».

Μιλώντας για τους τους αποδέκτες του έργου, τον ακροατή, θεατή, ανέδειξε ότι το έργο Τέχνης «έρχεται στην πλήρη του διάσταση ενταγμένο στις πολιτικοκοινωνικές και ιστορικές συνθήκες της εποχής του. Τώρα, αν ένα έργο καταφέρει να συγκινεί εις το διηνεκές είναι θεμιτό και καλό, αλλά και πάλι η γνώση των συνθηκών, του βίου του δημιουργού του, δηλαδή η παιδεία του ακροατή - θεατή, είναι αυτό που το απογειώνει, που συγκινεί βαθιά τον αποδέκτη και τον καθιστά κοινωνό της Τέχνης».

Στάθηκε ακόμα στην επιρροή του έργου στην καθημερινότητα, στους αγώνες, στη λειτουργία του ως θεματοφύλακα της μνήμης: «Δεν χρειάζεται πολλή κουβέντα για το αν ένα έργο Τέχνης μπορεί να επηρεάσει, να διαμορφώσει συνειδήσεις, να εκφράσει καλύτερα απ' το καθετί τις ανάγκες κάθε εποχής, να είναι μέσο πολιτικής επιρροής ή προπαγάνδας. Ειδικά η μουσική και τα τραγούδια έχουν τη δύναμη να ξεσηκώσουν, να ενθουσιάσουν αλλά και να περιγράψουν την εποχή τους - το ίδιο και ένας πίνακας, μια ταινία κ.λπ.

Η δύναμη του έργου Τέχνης είναι μεγάλη. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η Τέχνη είναι ένα όπλο, όπως έλεγε ο Πικάσο. (...) Πόσο ενέπνευσαν και στήριξαν τον αντιδικτατορικό αγώνα οι μουσικές του Μίκη, οι στίχοι των ποιητών, το "Ζ" του Γαβρά κ.λπ. Και πόσο λειτουργούν και σήμερα σαν θεματοφύλακες της μνήμης. Δεν μπορούμε να θυμηθούμε για παράδειγμα τη χούντα χωρίς να μας έρθουν στο μυαλό οι μουσικές του Θεοδωράκη, το "Μεγάλο μας Τσίρκο" του Καμπανέλλη, με τους ηθοποιούς, τη μουσική του Ξαρχάκου και τον Ξυλούρη.

Αν η Τέχνη είναι το όπλο, ο καλλιτέχνης - σκοπευτής οφείλει να έχει μια στάση ζωής που να συμβαδίζει με τη βολή του όπλου».

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στο ιστορικό της μελοποίησης και ηχογράφησης του «Επιτάφιου».

Η Δήμητρα Μήττα εστίασε στην ιστορική και κοινωνική διάσταση της φωτογραφίας, στο πώς η φωτογραφία μπορεί να εμπνεύσει όχι την Τέχνη γενικά, αλλά ειδικότερα τη λογοτεχνία. Τι «Επιτάφιους» μπορεί να προκαλέσει.

Παρουσίασε φωτογραφίες που ενέπνευσαν συγγραφείς όπως ο Τζον Στάινμπεκ, που εμπνεύστηκε τα «Σταφύλια της Οργής» από τη φωτογραφία της μητέρας μετανάστριας, ο Αναγνωστάκης, ο Ρίτσος, ο Καββαδίας, που εμπνεύστηκαν από τη φωτογραφία του νεκρού Τσε, αλλά και νεότεροι λογοτέχνες, όπως ο Θ. Τριαρίδης.

Παρουσίασε τη φωτογραφία της μάνας πάνω από τον νεκρό Τάσο Τούση που αναδημοσίευσε η εφημερίδα «Μακεδονία» από τον «Ριζοσπάστη» σημειώνοντας ότι «μόνο αυτή η εφημερίδα φιλοξένησε τη φωτογραφία μετά τον "Ριζοσπάστη". Ολες οι άλλες - "Νέα Αλήθεια", "Φως", "Απογευματινή" - προτίμησαν να εξυμνήσουν τη χωροφυλακή και τον στρατό, που "έφεραν την ηρεμία στην πόλη", η οποία άφησε πίσω της 21 νεκρούς».

Παρουσίασε το βιβλίο που έγραψε η αδελφή του Τάσου Τούση, η Μαρίκα Μπόχαλη Τούση, για τον θάνατο του αδελφού της, το πώς τον βίωσαν η ίδια και η μητέρα τους.

Ακόμα μίλησε για την πολιτική διάσταση του πένθους και το πώς το ιδιωτικό πένθος μπορεί να γίνει δημόσιο, παρουσιάζοντας και πάλι φωτογραφίες, π.χ. από τις Μητέρες της Πλατείας του Μαΐου, ένα κίνημα Αργεντινών γυναικών που απαιτούσε την επιστροφή των παιδιών τους που «εξαφανίστηκαν» κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας (1976 - 1983), αντιστεκόμενες στη βία του «βρώμικου πολέμου».

Επίσης παρουσίασε φωτογραφίες από τις κηδείες του Γρηγόρη Λαμπράκη, που δολοφονήθηκε το 1963, και του Σωτήρη Πέτρουλα, που δολοφονήθηκε το 1965, οι οποίες εξελίχθηκαν σε μεγάλες λαϊκές διαδηλώσεις. Φωτογραφίες από τις μανάδες της Κύπρου, τις κηδείες του Αλέξανδρου Παναγούλη, του Πιερ Πάολο Παζολίνι.

Και έδωσε το στίγμα της προσέγγισής της με στίχους από τον «Επιτάφιο» του Ρίτσου:

«Για το αίμα που 'βαψε τη γης αντρειεύτηκαν τα πλήθια

- δάσα οι γροθιές, πέλαα οι κραυγές, βουνά οι καρδιές, τα στήθεια».

«Είναι ένας θάνατος ο οποίος προκαλεί δημόσια αντίδραση. Ο "Επιτάφιος" ξεκινάει με τον ατομικό θρήνο της μάνας, αλλά μετατρέπεται από την ίδια τη μάνα σε κάτι που αφορά περισσότερους».

«Και γω η φτωχή και γω η λιγνή, μεγάλη μέσα σ' όλους,

με τα μεγάλα νύχια μου κόβω τη γη σε σβώλους

(...) Κι ως το 'θελες (ως το 'λεγες τα βράδια με το λύχνο)

ασκώνω το σκεβρό κορμί και τη γροθιά μου δείχνω».

Ολοκλήρωσε την παρέμβασή της αναφερόμενη στην πολιτική διάσταση του θρήνου, με αναφορά στην αρχαιότητα, επισημαίνοντας ότι διαχρονικά «ο θρήνος και η κηδεία έχουν και ιδεολογική και πολιτική διάσταση».

Προς επιβεβαίωση των παραπάνω, αφετηρία του ταξιδιού ήταν το μαρτυρικό Στρατόπεδο «Παύλου Μελά» στην καρδιά της Δυτικής Θεσσαλονίκης, που την περίοδο 1941 - 1944 είχε μετατραπεί σε κολαστήριο των ναζί.

Πρώτη στάση, στο μνημείο του ΔΣΕ για τη Μάχη της Φλώρινας, εκεί που τα μικρά ονόματα γιγαντώνονται μέσα από τις υψωμένες γροθιές που αναδύονται από το έργο του γλύπτη Μέμου Μακρή, εκεί που ο αστικός στρατός διέπραξε ένα μεγάλο ανοσιούργημα.

Ακολουθεί αμέσως μετά η στάση στο Μουσείο του ΔΣΕ στην Καλλιθέα Πρεσπών, με την παρουσίαση της συντρόφισσας να τονίζει πως «δεν μελετάμε την Ιστορία μας ως ένα μουσειακό είδος, αλλά ως πηγή έμπνευσης». Μόνο ως πηγή έμπνευσης μπορεί να λειτουργήσει η ανάγνωση των επιγραφών που δείχνουν πώς λειτουργούσαν οι πολιτιστικές δράσεις στο βουνό, πώς οργανώθηκαν η μόρφωση, η περίθαλψη και η ένοπλη λαϊκή δράση.

Τρίτη και τελευταία στάση της ημέρας, η επίσκεψη στο Μνημείο του ΔΣΕ στο χωριό Κώττα της Φλώρινας.

Το πρωί της Κυριακής επισκέφτηκαν το Μουσείο του Νεστορίου. Ξεχωρίζει η η σύνθεση στον εξωτερικό χώρο του Μουσείου: Μεταλλικές επιφάνειες πάνω στις οποίες αναγράφονται τα ονόματα των ανταρτών που έπεσαν στους αγώνες της περιοχής, τόσο την περίοδο της ΕΑΜικής Αντίστασης απέναντι στην τριπλή φασιστική κατοχή όσο και στα χρόνια της τρίχρονης εποποιίας του ΔΣΕ. Τα ονόματα των νεκρών προβάλλουν φωτεινά και ανοξείδωτα πάνω στις σκουριασμένες μεταλλικές πλάκες, δημιουργώντας μια βαθιά συγκινητική εικόνα.

Η πορεία συνεχίστηκε με την επίσκεψη προς το Νοσοκομείο του ΔΣΕ στον Γράμμο, ένα νοσοκομείο χωμένο μέσα στο πλούσιο δάσος, όπου αναπτύχθηκε μία από τις πιο πρωτοποριακές και προωθημένες επιστημονικά μορφές ιατρικής περίθαλψης, μέσα στις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες του αγώνα. Ενώ, κατηφορίζοντας από το νεκροταφείο που αποκαλύφθηκε πρόσφατα, οι μαρμάρινες στήλες με τις φωτογραφίες των μαχητών και των μαχητριών του ΔΣΕ στέκουν σαν σιωπηλοί μάρτυρες της Ιστορίας, προτρέπουν με το βλέμμα τους να δώσουμε και στο σήμερα όλες μας τις δυνάμεις για την ανατροπή της βαρβαρότητας που μας περιστοιχίζει.

Στην πλατεία Παναγίας Αλεξιώτισσας βρέθηκαν εργαζόμενοι διαφόρων κλάδων και χώρων δουλειάς, κάθε ηλικίας, με το σύνθημα «Με υψωμένες γροθιές έως την ύστατη στιγμή... Μας καλούν να συνεχίσουμε!», όπως ήταν και ο τίτλος της εκδήλωσης, να τους «ενώνει» εκφράζοντας ταυτόχρονα συμπόρευση με το ΚΚΕ και τους κομμουνιστές.

Μαζί τους ήταν απόγονοι και συγγενείς εκτελεσμένων κομμουνιστών, τιμώντας και με την παρουσία τους τους αλύγιστους της ταξικής πάλης.

Τη συγκέντρωση άνοιξε η Ελένη Μπιρλή, μέλος του ΤΓ της ΤΕ Αχαΐας, καλωσορίζοντας τους παρευρισκόμενους, ιδιαίτερα τους απογόνους του εκτελεσμένου Πατρινού κομμουνιστή, οικοδόμου - ξυλουργού Κώστα Τζωρτζάτου.

Την κεντρική ομιλία πραγματοποίησε ο Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος, μέλος της ΕΠ Δυτικής Ελλάδας και του ΤΓ της ΤΕ Αχαΐας.

Ο ομιλητής αναφέρθηκε εισαγωγικά στα φωτογραφικά ντοκουμέντα της εκτέλεσης των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή, που συγκλόνισαν όλη τη χώρα και τη σημασία τους. Στάθηκε στην πορεία των εκτελεσμένων, τις διώξεις που αντιμετώπισαν από το αστικό κράτος για το γεγονός ότι ήταν μέλη και στελέχη του ΚΚΕ, την παράδοσή τους στους κατακτητές το 1941.

Εξήγησε, ανάμεσα σε άλλα, ότι δεν μπορεί να υπάρχει «εθνική ενότητα», αναφερόμενος στους δύο διαφορετικούς κόσμους που καθημερινά βρίσκονται σε αντιπαράθεση, αυτόν των εργαζομένων και των καθημερινών θυσιών και προβλημάτων που βιώνουν, και αυτόν της εκμετάλλευσης, της αστικής τάξης και των επιχειρηματικών κερδών που δεν διστάζουν απέναντι σε τίποτα για την εξυπηρέτηση και μεγιστοποίησή τους.

Σε αυτή τη βάση, σε άλλο σημείο, δήλωσε: «Οσοι λοιπόν στέκονται με μικροψυχία και αρνούνται να παραδεχτούν την πραγματικότητα, το κάνουν γιατί ξέρουν ότι αυτοί οι δύο κόσμοι που υπήρχαν και συγκρούονταν τότε, υπάρχουν και συγκρούονται και σήμερα. Γι' αυτό προσπαθούν να φέρουν τους 200 στα μέτρα της σημερινής προπαγάνδας του συστήματος, που έχει σαν ακρογωνιαίο λίθο της το ονομαζόμενο "εθνικό συμφέρον". Οπως δεν μπορούν να ταυτιστούν οι εκτελεστές με τους εκτελεσμένους, έτσι δεν μπορεί κάποιος στο σήμερα να ταυτίσει τους εφοπλιστές με τους ναυτεργάτες, τους βιομήχανους με τους εργάτες. Την εργατική τάξη με την αστική τάξη».

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης η Οργάνωση του Κόμματος τίμησε την οικογένεια του εκτελεσμένου Πατρινού οικοδόμου - ξυλουργού κομμουνιστή Κώστα Τζωρτζάτου

Μιλώντας επίσης για τη σημασία της στάσης που κράτησαν οι 200 της Καισαριανής σε σχέση και με το σήμερα, ανέφερε: «Αυτοί οι ήρωες δεν έδωσαν τη ζωή τους για να ξεπλύνουν και να αναβαπτίσουν το αστικό κράτος και τους θεσμούς του. Ιδιαίτερα, μάλιστα, σε καιρούς που "κλονίζεται η εμπιστοσύνη του λαού σε αυτούς τους θεσμούς", όπως ακούμε σήμερα από διάφορους δήθεν ανησυχούντες για τη "σταθερότητα του συστήματος". Απέρριψαν από νωρίς τις αυταπάτες για καλύτερη διαχείριση του συστήματος, δεν κοίταξαν να σώσουν το τομάρι τους και να βολευτούν.

Διάλεξαν τον άλλο δρόμο, τον δύσκολο και ανηφορικό, αλλά και τον μόνο που οδηγεί σε μια περήφανη, λεύτερη, καλύτερη ζωή για την εργατική τάξη και τον λαό. Η θυσία τους είχε σκοπό και το όραμά τους είχε όνομα: Ηταν η κατάκτηση της εργατικής - λαϊκής εξουσίας στη χώρα μας, ο σοσιαλισμός - κομμουνισμός!

Κάλεσε επίσης σε μαζική συμμετοχή στην απεργία της Πρωτομαγιάς, στη σημασία της στο σήμερα και στους αγώνες που έχει να δώσει η εργατική τάξη. Καταλήγοντας μίλησε για τη στάση του εκτελεσμένου Πατρινού οικοδόμου - ξυλουργού κομμουνιστή Κώστα Τζωρτζάτου, όπως και για αυτή του Μήτσου Ρεμπούτσικα, κομμουνιστή από την Κάτω Αχαγιά, που στο τελευταίο του σημείωμα έγραφε πως «ο θάνατός μου δεν θα πρέπει να σας λυπήσει, αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ για την πάλη που διεξάγεται. Σφίξτε τις καρδιές σας και βγείτε παλικάρια από την νέα δοκιμασία. Ετσι θα μας τιμήσετε καλύτερα. Οταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά δεν πεθαίνει ποτέ».

«Σήμερα τραγουδάμε και τιμάμε αυτούς που βάδιζαν με ψηλά το κεφάλι μπροστά στον θάνατο, κάνοντας την δική τους έφοδο στον ουρανό, έχοντας πίστη σε ανώτερα ιδανικά. Δίνοντας το νήμα στις επόμενες γενιές να συνεχίσουμε.

Ετσι και σήμερα με όπλο το Πρόγραμμά μας, τις Αποφάσεις τους 22ου Συνεδρίου του ΚΚΕ δίνουμε όλες μας τις δυνάμεις κόντρα στον αρνητικό συσχετισμό, για να γυρίσει ο τροχός της Ιστορίας.

Συνεχίζουμε με υψωμένες τις γροθιές, με πιο δυνατό ΚΚΕ, σταθερό σε κάθε δοκιμασία, έτοιμο στο κάλεσμα της Ιστορίας για τον Σοσιαλισμό!», σημείωσε.

Με την ολοκλήρωση της ομιλίας, η ΤΕ Αχαΐας του ΚΚΕ τίμησε την οικογένεια του K. Τζωρτζάτου με αναμνηστική φωτογραφία - γραφιστικό, αφιερωμένα στην εκτέλεση των 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Η συγκέντρωση ολοκληρώθηκε με συγκινητικό μουσικό - αφηγηματικό αφιέρωμα, που μέσα σε συγκινητικό κλίμα κέρδισε το χειροκρότημα των παρευρισκόμενων.

• Αντίστοιχη εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την Κυριακή στο Αίγιο από τις Κομματικές Οργανώσεις Αιγιαλείας, με προβολή και της ταινίας «Το τελευταίο σημείωμα».

Η κόρη του Γ. Νεδέλκου, Ειρήνη, στο κέντρο της φωτογραφίας

Με τη σημαία του Κόμματος, οργανωμένες ξεναγήσεις και επισκέψεις σε μνημεία, μουσεία και ιστορικούς τόπους, μέλη και φίλοι των Οργανώσεων περπάτησαν στα βήματα των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ.

Πρώτος σταθμός ήταν το μνημείο στο Καλπάκι, στον τόπο όπου λειτούργησε ο Πειθαρχικός Ουλαμός Καλπακίου, ένα από τα πρώτα κάτεργα του αστικού κράτους για την καθυπόταξη κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών φαντάρων. Ακολούθησε η επίσκεψη στο Μουσείο - Μνημείο του ΔΣΕ στη Θεοτόκο Κόνιτσας, στο κέντρο του Γράμμου, όπου οι συμμετέχοντες στάθηκαν στο μνημείο με το «Δ» του ΔΣΕ και στις μαρμάρινες πλάκες με τα ονόματα 438 νεκρών μαχητών και μαχητριών του Γράμμου και του Σμόλικα. Η ξενάγηση έδεσε το τοπίο με την Ιστορία του ΔΣΕ.

Ακολούθησαν το μνημείο της Λυκόρραχης και το ανακατασκευασμένο πολυβολείο, η Νοσοκομειούπολη του ΔΣΕ, όπου αναδείχθηκε το μεγάλο κατόρθωμα της Υγειονομικής Υπηρεσίας, και το Μνημείο - Μουσείο ΕΑΜ - ΕΛΑΣ - ΔΣΕ στο Νεστόριο. Οι συμμετέχοντες στάθηκαν και στο νεκροταφείο του ΔΣΕ, αποτίοντας φόρο τιμής στους μαχητές που έδωσαν τη ζωή τους στον αγώνα. Με υψωμένες τις γροθιές τραγούδησαν όλοι το «Επέσατε θύματα», σε μια συγκινητική στιγμή της διήμερης επίσκεψης.

Μαζί της έφερε και παρέδωσε στις ΚΟ Πρέβεζας και Λευκάδας αντίγραφα σπάνιων ιστορικών τεκμηρίων: Το ατομικό βιβλιάριο αξιωματικού του πατέρα της και την πρότασή του προς τον Πέτρο Κόκκαλη, υπουργό Υγιεινής της Πρώτης Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης της Ελεύθερης Ελλάδας, για την «Οργάνωση Λαϊκής Υγειονομικής Υπηρεσίας».

Το ντοκουμέντο δεν αποτελεί απλώς ένα προσωπικό κειμήλιο, αλλά φωτίζει μια σημαντική πλευρά της εποποιίας του ΔΣΕ, προσπάθεια να οργανωθούν η ζωή, η περίθαλψη, η πρόληψη, η Υγεία του λαού μέσα στις συνθήκες της ένοπλης ταξικής αναμέτρησης, με κριτήριο τις λαϊκές ανάγκες και όχι το κέρδος.

Ο Γεώργιος Νεδέλκος ήταν γιατρός του Υγειονομικού του ΔΣΕ, αντισυνταγματάρχης και πολιτικός επίτροπος. Το ατομικό βιβλιάριο αξιωματικού καταγράφει τη συμμετοχή του σε εκστρατείες, μάχες και κρούσεις από το 1946 έως το 1948, σε περιοχές όπως η Φλώρινα, τα Χάσια, η Κόνιτσα, το Περιστέρι - Τζουμέρκα και η Μουργκάνα.

Τέτοια συμπεράσματα περιλαμβάνονται στη συνοδευτική επιστολή του Γ. Νεδέλκου που φέρει ημερομηνία 20 Γενάρη 1948. Απευθύνεται «προς τον Αξιότιμο Υπουργό της Υγιεινής της Πρώτης Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης της Ελεύθερης Ελλάδας, Συναγωνιστή Πέτρο Κόκκαλη». Σε αυτή χαιρετίζει τον σχηματισμό της Δημοκρατικής Κυβέρνησης, σημειώνοντας ότι είχε «βαθειά απήχηση» και ότι «ατσαλώνει την πίστη» για τη νίκη, θέτοντας στην κρίση του Κόκκαλη την πρόταση που είχε συντάξει.

Το κυρίως κείμενο έχει ημερομηνία 30 Δεκέμβρη 1947 και τίτλο «Οργάνωση Λαϊκής Υγειονομικής Υπηρεσίας». Αφιερώνεται «σαν χαιρετιστήρια συμβολή στο έργο της Δημοκρατικής Κυβέρνησης της Ελεύθερης Ελλάδας», ενώ από τις πρώτες γραμμές ο Νεδέλκος θέτει το ζήτημα καθαρά: «Στη χώρα μας, υγειονομική υπηρεσία οργανωμένη και ελεγχόμενη, με αποστολή να εξυπηρετεί τα πλατειά λαϊκά στρώματα, δεν υπήρχε ποτέ».

Από την επιστολή του Γ. Νεδέλκου στον Π. Κόκκαλη

Με ιδιαίτερη δύναμη σημειώνει ότι οι ελεύθεροι επαγγελματίες γιατροί νιώθουν να τους πιέζει «το σάπιο πολιτικό - κοινωνικό - οικονομικό σύστημα», που τους σπρώχνει προς την «επαγγελματική ρουτίνα». Περιγράφει πώς αρχίζει να γίνεται «αβαρία στην επιστημονική συνείδηση» και στη θέση της να θρονιάζεται «το εμπορικό πνεύμα». Την ίδια ώρα ξεχωρίζει τους τίμιους, προοδευτικούς επιστήμονες, «συνειδητούς φορείς και θεράποντες της υγείας του λαού».

Στο κέντρο της σκέψης του βρίσκεται η αντίθεση ανάμεσα στον γιατρό που υπηρετεί την υγεία του λαού και στον γιατρό που μέσα στο καθεστώς της εκμετάλλευσης αναγκάζεται να δουλεύει ως έμπορος, σε αντίθεση με τον ρόλο των γιατρών στην άλλη κοινωνία για την οποία πάλευε ο ΔΣΕ και για την οποία γράφει χαρακτηριστικά: «Τότες, επαγγελματικά κατοχυρωμένοι και οικονομικά εξασφαλισμένοι απ' το ίδιο το κράτος, θα επιδοθούν απερίσπαστοι στην υγειονομική εξυπηρέτηση του λαού. Τότες θα δουλεύουν σαν επιστήμονες κι όχι σαν έμποροι. Τότε συμφέρο τους και μέριμνά τους θα είναι να έχουν τους ανθρώπους του τομέα τους υγιείς κι όχι άρρωστους».

Το απόσπασμα συμπυκνώνει και τη σημερινή επικαιρότητα του ντοκουμέντου, αφού ο Νεδέλκος δεν αντιμετωπίζει την Υγεία ως αγορά υπηρεσιών, ούτε τον γιατρό ως επαγγελματία που κυνηγά την «πελατεία», αλλά τον θέλει κοινωνικά κατοχυρωμένο, απερίσπαστο από τον βιοποριστικό ανταγωνισμό, ενταγμένο σε οργανωμένη υπηρεσία με καθήκον να προλαμβάνει, να θεραπεύει και να υπηρετεί τον λαό.

Ξεδιπλώνοντας μάλιστα ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, προσαρμοσμένο στις ανάγκες και στις δυνατότητες της εποχής, ξεκινά από τα τότε μεγάλα προβλήματα της ελληνικής πραγματικότητας, τη φυματίωση, την ελονοσία, τη μεγάλη νοσηρότητα, τη θνησιμότητα, την ανάγκη προστασίας της μητέρας, του παιδιού, του εργαζόμενου, του χωρικού, και ορίζει ως διπλή αποστολή της Λαϊκής Υγειονομικής Υπηρεσίας την πρόληψη και τη θεραπεία: Από τη μια «να προλαβαίνει τις αρρώστιες, να προάγει και να διατηρεί την υγεία του λαού», δηλαδή την Προληπτική Υγιεινή, και από την άλλη «να θεραπεύει τις αρρώστιες», δηλαδή τη Θεραπευτική με την πλατιά έννοια.

Ακολουθεί συγκεκριμένη ανάπτυξη για την Υγεία στο χωριό και στην πόλη. Στο χωριό δίνει βάρος στην εκλαΐκευση της υγιεινής, στην ατομική, οικογενειακή και κοινοτική υγιεινή, στην προστασία της μητρότητας, του νεογνού, του παιδιού και του εφήβου. Προτείνει καθοδήγηση του λαού με διαλέξεις, μπροσούρες, βιβλιαράκια, κινηματογράφο και πρακτική δουλειά από υγειονομικούς υπεύθυνους, επισκέπτριες αδελφές, τομεακούς γιατρούς και δασκάλους. Ιδιαίτερη σημασία δίνει στην αντιμετώπιση της φυματίωσης και της ελονοσίας, στον εμβολιασμό, στα ατομικά βιβλιάρια υγείας, στην έγκαιρη θεραπεία των αρρώστων.

Αναλυτική είναι και η οργανωτική του πρόταση. Η Λαϊκή Υγειονομική Υπηρεσία, σύμφωνα με το σχέδιό του, πρέπει να είναι κλιμακωμένη από το χωριό μέχρι το κέντρο του κράτους: Υγειονομικός σταθμός και υγειονομικός υπεύθυνος στο χωριό, λαϊκό ιατρείο με γιατρό, φαρμακείο, απλό μικροβιολογικό εργαστήριο, θάλαμο νοσηλείας και επισκέπτρια αδελφή σε ομάδες χωριών, λαϊκά πολυϊατρεία, νοσοκομεία, θεραπευτήρια, ειδικότητες, σχολές νοσοκόμων και υγειονομικά συμβούλια σε ανώτερα επίπεδα.

Πρόκειται για επεξεργασμένο σχέδιο λαϊκής οργάνωσης της Υγείας, που ξεκινά από το πιο μικρό κύτταρο, το χωριό, και φτάνει έως το υπουργείο. Ενα σχέδιο που συνδυάζει την πρόληψη με τη θεραπεία, την επιστημονική γνώση με την καθημερινή λαϊκή ανάγκη, την κοινωνική οργάνωση με την ευθύνη του κράτους.

Η παράδοση των αντιγράφων από την Ειρήνη Νεδέλκου προσθέτει ένα ακόμα πολύτιμο τεκμήριο στην προσπάθεια διάσωσης και ανάδειξης της ιστορικής μνήμης του ΔΣΕ. Ταυτόχρονα φωτίζει μια πλευρά που συχνά μένει πίσω από την εικόνα των μαχών: Την προσπάθεια του ΔΣΕ σε συνθήκες κορύφωσης της ταξικής πάλης να οργανώσει μορφές λαϊκής εξουσίας και λαϊκής φροντίδας, ακόμα και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες.

Στους ίδιους τόπους όπου στήθηκαν χειρουργεία, αναρρωτήρια, σχολές νοσοκόμων, σταθμοί περίδεσης και νοσοκομεία μέσα στο βουνό, ένας γιατρός του ΔΣΕ κατέγραφε ήδη από το 1947 μια πρόταση για την Υγεία στην Ελεύθερη Ελλάδα. Και αυτό κάνει το ντοκουμέντο ξεχωριστό, αφού δεν μιλά μόνο για την περίθαλψη των τραυματιών του πολέμου, αλλά «με το βλέμμα στο αύριο», για την Υγεία του λαού συνολικά, οργανωμένη με επιστημονικό σχέδιο, κοινωνική ευθύνη και λαϊκό προσανατολισμό. Για μια Υγεία όπου οι γιατροί - όπως έγραφε ο Γεώργιος Νεδέλκος - θα δουλεύουν «σαν επιστήμονες κι όχι σαν έμποροι».