Η κρίση που περιοδεύει ανενόχλητη από χώρα σε χώρα - σαν ταξιδιώτης που δε χρειάζεται βίζα για να περάσει τα σύνορα - μπήκε για τα καλά στη ζωή μας. Τα σύννεφα της κρίσης, που έχουν φωλιάσει πάνω από τις πρωτεύουσες των χωρών των 4 ηπείρων του πλανήτη Γη, όχι μόνο δε λένε να φύγουν, αλλά, μέρα με τη μέρα, γίνονται όλο και πιο πυκνά. Η κρίση που βιώνουμε το τελευταίο διάστημα, όλο και πιο συχνά, δεν κάνει διακρίσεις σε πλούσιες και φτωχές χώρες. Εχει σφιχταγκαλιάσει, τόσο τις μητροπόλεις του ιμπεριαλισμού (όπως οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, η Γερμανία και, γενικά, οι πιο ανεπτυγμένες βιομηχανικά χώρες), όσο και τις υπανάπτυκτες ή αναπτυσσόμενες χώρες. Δεν είναι τυχαίο, εξάλλου, ότι ΟΛΟΙ τώρα - σ' Ανατολή και Δύση, σε Βορρά και Νότο - μιλούν πια για την κρίση και ομολογούν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, ότι το διεθνές οικονομικό σύστημα πάσχει. Οπως, επίσης, πληθαίνουν οι φωνές επιφανών στελεχών ιμπεριαλιστικών οργανισμών, συντηρητικών κομμάτων, πανεπιστημιακών με νεοφιλελεύθερες περγαμηνές και διεθνών τζογαδόρων, που ζητούν να γίνουν οι αναγκαίες παρεμβάσεις για να αποτραπεί η κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι τώρα όλοι - από τον πλανητάρχη και Πρόεδρο των ΗΠΑΜπ. Κλίντον και τον γενικό διευθυντή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Μ. Καμντεσί μέχρι τον πρωθυπουργό ή τους εργαζόμενους της πιο φτωχής χώρας του κόσμου - ανησυχούν για τις παρενέργειες, που μπορεί να έχει η κρίση στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα. Κανείς, πια, δε ρισκάρει να κάνει προβλέψεις για το αύριο. Πού, πώς και με ποια ένταση θα χτυπήσει η κρίση και τα σημάδια που θα αφήσει ή τις παρενέργειες που μπορεί να έχει. Εκφράζοντας την ανησυχία τους για το ενδεχόμενο η κρίση αυτή να γενικευτεί και να απειλήσει ακόμα και τη σημερινή "νέα τάξη πραγμάτων" και, άρα, να επιταχύνει τις αλλαγές στο συσχετισμό δυνάμεων, ορισμένοι την παρομοιάζουν σαν "βραδυφλεγή βόμβα", που μπορεί να εκραγεί ανά πάσα στιγμή και άλλοι σαν "χιονοστιβάδα", που μεγαλώνει και απειλεί να σαρώσει τα πάντα στο διάβα της.

Πού πάσχει, όμως, το διεθνές οικονομικό σύστημα; Είναι μόνο χρηματιστηριακή η κρίση που ζούμε και απειλεί να καταστρέψει το συγκεκριμένο μοντέλο οικονομικής πολιτικής ή μήπως έχει βαθύτερες αιτίες; Σε ποιο βαθμό η κρίση αυτή της "παγκοσμιοποιημένης" και απελευθερωμένης από κρατικούς ελέγχους οικονομίας, έχει να κάνει με την άνιση κατανομή και ανακατανομή του πλούτου μεταξύ χωρών, αλλά και μεταξύ των κατοίκων κάθε χώρας χωριστά;

Τα ερωτήματα που γεννιούνται καθημερινά είναι πολλά. Το θέμα της κρίσης είναι αντικείμενο των αλλεπάλληλων συσκέψεων, τόσο σε κυβερνητικά κλιμάκια όλων των χωρών του κόσμου, όσο και επιφανών στελεχών ιμπεριαλιστικών οργανισμών, οργανώσεων και ιδρυμάτων - όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο ΟΟΣΑ, η λέσχη των 7 πλουσιότερων χωρών του κόσμου (το γνωστό "G7" και μαζί με τη Ρωσία "G8") κλπ. - που αναζητούν τρόπους επιβίωσης του καπιταλιστικού συστήματος, χωρίς να θίξουν τα συμφέροντα των πολυεθνικών και του μεγάλου κεφαλαίου.

Ολα δείχνουν ότι η κρίση αυτή, εκτός από οικονομική, είναι και κοινωνική και πολιτική.Αν στις μέρες μας είναι ιδιαίτερα αισθητή η οικονομική πλευρά της κρίσης ή κάποια μορφή της οικονομικής της πλευράς που μαστίζει την παγκόσμια οικονομία - αλλού λιγότερο και αλλού περισσότερο - ήδη, αρχίζουν και γίνονται αισθητές και οι πλευρές της κοινωνικής και της πολιτικής κρίσης του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος. Και όσο μεγαλώνει η ανισότητα στο διεθνή καταμερισμό εργασίας - όσο, δηλαδή, θα εντείνεται η δυσαρμονία ανάμεσα στις παραγωγικές σχέσεις και τις παραγωγικές δυνάμεις - τόσο θα μεγαλώνουν οι ρωγμές στο κατασκεύασμα των πολυεθνικών και του μεγάλου κεφαλαίου, που το βάφτισαν "παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και των αγορών".

Οσο - ελέω απελευθέρωσης των αγορών και παγκοσμιοποιημένης οικονομίας - οι πολυεθνικές, οι κάθε είδους κερδοσκόποι και τζογαδόροι θα αμύνονται με τη μεταφορά κεφαλαίων (και πλούτου) από τη μια χώρα στην άλλη, τόσο θα εντείνονται οι κοινωνικές συγκρούσεις ανάμεσα στους εκμεταλλευτές και τους εκμεταλλευόμενους, αλλά και ανάμεσα στις ίδιες τις πολυεθνικές, στον ανελέητο ανταγωνισμό για την απόκτηση νέων αγορών.

Το βεβαιώνουν τα γεγονότα της τελευταίας δεκαετίες, που δείχνουν ότι, όσο εντείνεται ο βαθμός εκμετάλλευσης των εργαζομένων και ξηλώνεται το λεγόμενο "κοινωνικό κράτος πρόνοιας", τόσο κλείνει ο κύκλος - δηλαδή η συχνότητα - αλλά και η διάρκεια των κρίσεων που εκδηλώνονται σε παγκόσμιο επίπεδα.

Από το "μαύρο" Οκτώβρη του 1987 (κρίση στις διεθνής χρηματαγορές), η κρίση εγκαταστάθηκε στο Μεξικό (από το 1990 μέχρι το 1992 και αμβλύνθηκε με το αποικιοκρατικό δάνειο στήριξης του πέσος, που έδωσε το ΔΝΤ στη μεξικάνικη κυβέρνηση). Ακολούθησαν η διεθνής αναταραχή στα Χρηματιστήρια το 1994, ενώ από το 1997 και μετά - που το φάντασμα της κρίσης άρχισε να περιοδεύει πάνω από τις χώρες της Ν. Ασίας, τις γνωστές σαν "τίγρεις", που το ΔΝΤ και άλλοι ιμπεριαλιστικοί γνωστές θεωρούσαν σαν πρότυπο ανάπτυξης - η κρίση άρχισε να περιοδεύει (με τη χρηματιστηριακή και άλλες μορφές) πάνω από τις πρωτεύουσες όλων των χωρών του κόσμου. Από πέρσι το φθινόπωρο, η κρίση "φώλιασε" για τα καλά στην Ιαπωνία - παραμένει μέχρι και σήμερα - αγκάλιασε και τη Ρωσία, ενώ ετοιμάζεται να επισκεφτεί μόνιμα και τις χώρες τις Λατινικής Αμερικής, με πρώτη και καλύτερη τη Βραζιλία.

Το επόμενο βήμα της οικονομικής κρίσης, που εκδηλώθηκε στις χώρες της Ν. Ασίας, την Ιαπωνία και τη Ρωσία, ήταν ή έξαρση της ανεργίας, της φτώχειας και των κοινωνικών εκρήξεων, που εκδηλώθηκαν με απεργίες στην Ινδονησία και αλλού. Η προσπάθεια... αποκατάστασης της τάξεως στις χώρες της Ασίας - όπου οι απεργοί βγήκαν στους δρόμους για να διαδηλώσουν το δικαίωμά τους σε ανθρώπινες συνθήκες ζωής, με αρκετές δεκάδες νεκρούς - δεν επιτεύχθηκε, καθώς οι απεργιακές και άλλες κινητοποιήσεις των εργαζομένων ενάντια στη νέα τάξη πραγμάτων και στα αποικιοκρατικού χαρακτήρα δάνεια που δίνει το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα, συνεχίζονται και στην Ινδονησία, και στην Κορέα, και στη Ρωσία και αλλού..

Αξίζει εδώ να αναφέρουμε ότι το καλοκαίρι του 1996, ο Αμερικανός δισεκατομμυριούχος και πρώην υποψήφιος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος για την προεδρία των ΗΠΑ Στιβ Φορμπς, σκιαγραφώντας το ρόλο του ΔΝΤ, το χαρακτήρισε σαν "βδέλλα" και "καταστροφέα" των οικονομικών χωρών, όπως η Ρωσία και το Μεξικό, λόγω των πολιτικών ασφυκτικής λιτότητας που τους έχει επιβάλει. "Η συμπεριφορά του ΔΝΤ θυμίζει τους γιατρούς προ 200 ετών, οι οποίοι κολλούσαν βδέλλες στο σώμα των ασθενών, για να τους θεραπεύσουν με αφαίμαξη. Βεβαίως, η θεραπεία πετύχαινε, αλλά πολλές φορές οι ασθενείς πέθαιναν",δήλωσε χαρακτηριστικά οΦορμπς.

Το γεγονός ότι η κρίση "φώλιασε" και δε λέει να μεταναστεύσει από την Ιαπωνία (όπου εγκαταστάθηκε από πέρσι και εκδηλώνεται εκτός από την πτώση των τιμών στο Χρηματιστήριο του Τόκιο και με την πτώση του ΑΕΠ, με πτωχεύσεις τραπεζών, με αύξηση της ανεργίας, με απώλεια αξίας του γιαπωνέζικου γιεν), δεν είναι άσχετο με τον ανελέητο πόλεμο για το πολιτικό και οικονομικό ξαναμοίρασμα του κόσμου, που γίνεται μεταξύ των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων.Το γεγονός ότι στον πόλεμο αυτό κερδισμένες είναι οι ΗΠΑ, δεν είναι άσχετο με το ότι η Ιαπωνία είναι αφοπλισμένη (δε διαθέτει δικό της στρατό μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο), ενώ, αντίθετα, οι ΗΠΑ έχουν και στρατό και εξοπλισμούς,που σημαίνει ότι - στις σημερινές συνθήκες, όπου δεν υπάρχει Σοβιετική Ενωση - μπορούν να επιβάλουν στους λαούς του κόσμου τη θέλησή της με την πυγμή των όπλων.

Ομως, η κρίση χτυπά το τελευταίο διάστημα όλο και πιο συχνά την πόρτα τον ΗΠΑ και των άλλων βιομηχανικά ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου (Γερμανία, Γαλλία, Βρετανία, Ιταλία, Καναδά, Βραζιλία κλπ.), κάτι που είναι εμφανές, τόσο από την πτώση της αξίας των μετοχών στα Χρηματιστήρια της Φραγκφούρτης, του Παρισιού, του Λονδίνου κλπ., όσο και από τις πιέσεις που δέχονται τα εθνικά νομίσματα των πολλών βιομηχανικά ανεπτυγμένων χωρών της Ευρώπης και της Λ. Αμερικής. Το γεγονός ότι η κρίση απειλεί να πλήξει και τις πλουσιότερες χώρες του κόσμου βεβαιώνεται από:

• Τις δηλώσεις του προέδρου της αμερικανικής Κεντρικής Τράπεζας Αλαν Γκρίνσπαν, που δεν έκρυψε την προοπτική, να νιώσει και η αμερικανική οικονομία τον αντίκτυπο της χρηματοοικονομικής κρίσης, που σαρώνει αρκετές περιοχές της υφηλίου,λέγοντας ότι "δεν είναι αυτονόητο πως οι ΗΠΑ θα μπορέσουν να παραμείνουν μία όασις ευημερίας, δίχως να επηρεαστούν από την πορεία ενός κόσμου που υφίσταται όλο και περισσότερες πιέσεις".Ομολόγησε ότι η κρίση στις διεθνείς χρηματαγορές συνέβαλε στο να διατηρηθούν χαμηλές οι τιμές και να τονωθεί η εσωτερική ζήτηση στις ΗΠΑ και δεν έκρυψε τον κίνδυνο ύφεσης για τη χώρα του, σημειώνοντας πως το αμερικανικό ΑΕΠ και τα οικογενειακά έσοδα ενδέχεται να επηρεαστούν σημαντικά από τις διακυμάνσεις στις τιμές των μετοχών, καθώς αυτές έχουν καταστεί βαρύνουσας σημασίας για την οικονομία.
• Το γεγονός ότι η μείωση των αμερικανικών επιτοκίων, σαν μέτρο που θα αποκαθιστούσε την ηρεμία στις διεθνείς χρηματαγορές και θα απέτρεπε την ύφεση, αποδείχτηκε δώρο - άδωρο, όπως δείχνει η πτώση των τιμών των μετοχών, που συνεχίζει να σημειώνεται στα διεθνή Χρηματιστήρια.
• Τη δημόσια ομολογία του Αμερικανού καθηγητή και νομπελίστα της Οικονομίας Μ. Φρίντμαν,ότι "το ΔΝΤ απέτυχε παταγωδώς" και, αφού το χαρακτήρισε "αντιπαραγωγικό", πρότεινε "να διαλυθεί", χρεώνοντας στο διεθνή ιμπεριαλιστικό οργανισμό τις ευθύνες για την κρίση στη Νοτιοανατολική Ασία, αλλά και τις ζημιές που είχαν οι τζογαδόροι ("επενδυτές" τους αποκαλεί) από την κρίση στη Μαλαισία κλπ.!
• Την απαισιόδοξη πρόβλεψη του φιλελεύθερου, Αμερικανού οικονομολόγου Τζον Γκαλμπρέιθ,ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα γνωρίσουν σύντομα ένα χρηματιστηριακό κραχ και την επισήμανσή του ότι "η σημερινή κερδοσκοπία θυμίζει ανάλογα επεισόδια του παρελθόντος" (σ.σ. του κραχ του 1929), όταν οι τιμές των μετοχών ανεβαίνουν, με την ελπίδα των απλών ανθρώπων που τις αγόραζαν ότι ...θα ανεβούν ακόμη περισσότερο. Ο Φρίντμαν επισήμανε, ακόμη, ότι σήμερα "υπάρχουν πολλοί πλούσιοι άνθρωποι, που τους βολεύει να ξεχνούν τους φτωχούς".
• Την πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ για τους πλούσιους και τους φτωχούς της Γης, σύμφωνα με την οποία μόλις 225 από τους πλουσιότερους ανθρώπους του πλανήτη έχουν περιουσία που ξεπερνά το ετήσιο εισόδημα 1,2 δισεκατομμυρίου ατόμων, ενώ περισσότεροι από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι ανά την υφήλιο δεν έχουν τη δυνατότητα να ικανοποιήσουν ακόμη και τις βασικότερες καταναλωτικές ανάγκες τους!
• Την ομολογία που έκανε πέρσι, στη Σύνοδο του ΔΝΤ στο Χονγκ - Κονγκ, ο πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας ότι με την ακολουθούμενη οικονομική πολιτική οι κοινωνικές ανισότητες θα μεγαλώνουν και μέσα σε τριάντα χρόνια, "ο πληθυσμός που φυτοζωεί κερδίζοντας μόλις 2 δολάρια την ημέρα θα αυξηθεί, από 3 δισεκατομμύρια κατοίκους που είναι σήμερα, σε 5 δισεκατομμύρια ανθρώπους"!

Το σίγουρο είναι ένα: Οι ομολογίες και η αυτοκριτική, από κάθε είδους υπηρέτες του συστήματος εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας και του ανθρώπου από άνθρωπο, δε γίνονται γιατί ξαφνικά έγιναν ...σοσιαλιστές, αλλά γιατί ανησυχούν για την τύχη του ίδιου του καπιταλιστικού συστήματος και της "νέας τάξης πραγμάτων". Οπως είναι επίσης σίγουρο ότι όσο θα μεγαλώνει το στρατόπεδο των φτωχών και εξαθλιωμένων στον κόσμο (και στις πλούσιες και στις φτωχότερες χώρες του πλανήτη Γη) και θα μικραίνει ο αριθμός των μεγιστάνων του πλούτου, που θα νέμονται μεταξύ τους όλο και μεγαλύτερο κομμάτι του παγκόσμιου πλούτου, οι κοινωνικές εκρήξεις θα εντείνονται και, φυσικά, θα μεγαλώνει η αβεβαιότητα των καπιταλιστών και των υπηρετών τους για το τι μπορεί να ξημερώσει αύριο...

Λάμπρος ΤΟΚΑΣ