ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ Η'

Ετσι, λοιπόν, αυτός ο προοδευτικός άνθρωπος, ο οποίος εξακολουθεί να εμπνέει και να φωτίζει τους σημερινούς επιστήμονες του κλάδου του, μετά το κλείσιμο της Παιδοψυχιατρικής κλινικής στο Δαφνί βρίσκεται εκτός δουλειάς.

Για καλή του τύχη - την οποία έχει φτιάξει με την εργατικότητά του, τη συνέπειά του και τη γνώση του - βρίσκει χώρο στο νεοπαγές Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών (σήμερα με τον τίτλο Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών), καθώς έχαιρε μεγάλης εκτίμησης ανάμεσα στους επαγγελματίες της Ψυχικής Υγείας.

Το συγκεκριμένο Κέντρο ιδρύεται στα 1956, χρονιά την οποία το ελληνικό κράτος για πρώτη φορά δείχνει ενδιαφέρον για την Ειδική Αγωγή. Επιστημονική υπεύθυνος ορίζεται η ψυχολόγος και ψυχαναλύτρια Αννα Ποταμιάνου (1926 - 2021), η οποία προσλαμβάνει τον Κώστα Καλαντζή την 1η Γενάρη 1959, με την ιδιότητα του «ειδικού παιδαγωγού καθυστερημένων παίδων».

Στο πλαίσιο του Ιατροπαιδαγωγικού Κέντρου λειτουργεί το Τμήμα Θεραπευτικής Παιδαγωγικής, τον σκοπό του οποίου διατυπώνει εκ των υστέρων, στα «Θέματα Θεραπευτικής Παιδαγωγικής και Ψυχικής Υγιεινής του Παιδιού» («Βιβλιοπωλείο Καραβία», 1973), που τα συνυπογράφει με την σύζυγό του, Ξανθίππη Βακαρέλη - Καλαντζή. Διαβάζουμε:

«Να δοκιμάσει, να ολοκληρώσει και να προβάλει το λειτουργικό του σχήμα, να δοκιμάσει και να συνδυάσει παλιές και νέες μεθόδους, συμβάλλοντας έτσι στη θεραπευτική - παιδαγωγική κίνηση του τόπου μας».

Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργήσει, σε συνεργασία με την κοινωνική λειτουργό Ολγα Ζάρναρη, ομάδες ψυχολογικής υποστήριξης γονέων με παιδιά που είχαν νοητική καθυστέρηση. Αυτή η σχέση που χτίζει αποδίδει καρπούς, καθώς γεννήτορες που συμμετείχαν στις ομάδες ιδρύουν μέσα σε δύο χρόνια τον Σύλλογο Γονέων Απροσαρμόστων Παίδων, που αργότερα μετονομάζεται σε Ενωση Γονέων και Κηδεμόνων Απροσαρμόστων Παίδων.

Για τον καινοτόμο επιστήμονα, κατά τα εγκαίνια της επόμενης ειδικής δομής την οποία θα υπηρετήσει για δύο χρόνια ο αδάμαστος χαρακτήρας του, του «Στουπάθειου», η Αννα Ποταμιάνου καταθέτει:

«Οταν γνώρισα τον Κωνσταντίνο Καλαντζή γνώρισα και την αγάπη και την έγνοια για το καθυστερημένο άτομο. Για το ότι με πλούτισε με την καινούργια αυτή φροντίδα θέλω να τον ευχαριστήσω δημόσια. Αλλο είναι να ζεις ένα θέμα θεωρητικά και άλλο είναι να το ζεις μέρα με τη μέρα και να βλέπεις πόσα αληθινά μπορούν να κερδίσουν τα καθυστερημένα άτομα, όπως με έκανε να τα δω ο κ. Καλαντζής. Ξεκινήσαμε πολύ πρόχειρα (...) σ' ένα υπόγειο δωμάτιο και ποτέ δεν παραπονέθηκε κανείς, ούτε εκείνος, ούτε οι γονείς που μας έφεραν τα παιδιά τους (...). Και ποτέ ο κ. Καλαντζής δεν κουραζότανε, ποτέ δεν αγανάκτησε για όσα όλο και πιο πολλά του ζητούσε ο Τομέας Ψυχικής Υγιεινής σε προσπάθειες και κόπο».

Από τις εκδόσεις του Κέντρου κυκλοφορεί το 1963 η μελέτη του Κώστα Καλαντζή «Ο ρόλος του θεραπευτού παιδαγωγού στην ψυχιατρική ομάδα».

Το Κέντρο Θεραπευτικής Αγωγής «Στουπάθειο» - πήρε την ονομασία του από τον κληροδότη της έπαυλης και του περιβάλλοντα χώρου, Αναστάσιο Στουπάθη - ανοίγει τον Οκτώβρη του 1962, με διευθυντή για δύο χρόνια τον Κώστα Καλαντζή.

Στήνεται με τη συνεργασία της Ενωσης Γονέων και Κηδεμόνων Απροσαρμόστων Παίδων και του Κέντρου Ψυχικής Υγιεινής. Το πρώτο μέρος βάζει τα χρήματα και τη διοίκηση, ενώ το δεύτερο τη λειτουργία και την επιστημονική στήριξη.

Ο σεμνοπρεπής Κώστας Καλαντζής παίρνει τον λόγο στο άνοιγμα της νέου Κέντρου Ειδικής Αγωγής και περιγράφει τι είναι και τι δεν είναι το «Στουπάθειο»:

«Δεν αποβλέπει σε ποσοτική κάλυψη αναγκών και δεν παρέχει ιδρυματική προστασία. Θέλει να δημιουργήσει πρότυπες μορφές ποιότητας εργασίας, και γι' αυτό παρέχει Ειδική Αγωγή μόνο σε 32 παιδιά και των βαθμίδων του εξελίξιμου τύπου. Δεν είναι ένα "σχολείο γραμμάτων" δεύτερης ποιότητας, όπως τα Ειδικά Σχολεία της περασμένης πεντηκονταετίας. Είναι ένα αληθινό σχολείο, ένα εργαστήριο μαθητείας για τη ζωή, ανοιχτό στη ζωή, στημένο μέσα στη ζωή.

Αφήνοντας το ψιλό κόσκινο του δείκτη νοημοσύνης και την απαράδεκτη κοινωνική σκοπιμότητα της επιλογής των πλέον εξελίξιμων, τόλμησε να δώσει το πραγματικό ανθρώπινο και κοινωνικό βάθος και νόημα στη δουλειά του. Αγκάλιασε παιδιά, από τα καταδικασμένα στη βαριά σκιά του ασύλου έως τα αλυσοδεμένα στα θρανία του κανονικού σχολείου, εκείνα που θα γίνουν ικανά να ζήσουν αύριο μέσα στην οικογένεια, χωρίς να είναι καθημερινό βάρος και φροντίδα, έως εκείνα που θα εργαστούν στην ελεύθερη οικονομία και θα ζήσουν με κάποια αυτοτέλεια».

Αλλο ένα πεδίο άσκησης της επαγγελματικής του ευσυνειδησίας γίνεται το Ιδρυμα Προστασίας Απροσαρμόστων Παίδων «Η Θεοτόκος», που είχε συσταθεί το 1954. Με απόσπαση από το Πρότυπο Ειδικό Σχολείο Αθήνας - το οποίο εξακολουθεί να λειτουργεί - θα δώσει το δημιουργικό «παρών» για μια τριετία, δημιουργώντας το Τμήμα Αγωγής Λόγου. Πολύτιμη είναι η συμβολή του και στο Κέντρο Αποκαταστάσεως Πολιτών Αναπήρων Ψυχικού, στο οποίο εργάζεται από 20 Σεπτέμβρη 1958 έως 4 Νοέμβρη 1962.

Τελευταίος σταθμός - και οδυνηρός, αφού τον απολύουν - είναι το πέρασμά του από το υπουργείο Παιδείας, όπου στις 21 Ιούνη 1975 προσλαμβάνεται ως ειδικός σύμβουλος για θέματα Ειδικής Αγωγής και του ζητούν να υποβάλει μια έκθεση για την κατάσταση του επιστημονικού αντικειμένου του.

Τον επόμενο μήνα (7 Ιούλη) αναλαμβάνει πρόεδρος της Επιτροπής Μελέτης Θεμάτων Ειδικής Αγωγής, που αποτέλεσε τον προθάλαμο του Νόμου 1143/81 για την Ειδική Αγωγή, και συμβάλλει στην ίδρυση Διεύθυνσης Ειδικής Αγωγής στο συγκεκριμένο υπουργείο.

Την 1η Μάρτη 1978 ο τότε υπουργός, Ιωάννης Βαρβιτσιώτης, τον αποπέμπει και στη θέση του διορίζει τον χωρίς προσόντα Στυλιανό Νικόδημο.

Αν και συμμετείχε στην επιτροπή που προετοίμασε τον νόμο 1143 της 31 Μάρτη 1981, «περί Ειδικής Αγωγής, Ειδικής Επαγγελματικής Εκπαιδεύσεως, Απασχολήσεως και Κοινωνικής Μερίμνης των αποκλινόντων εκ του φυσιολογικού ατόμων και άλλων τινών εκπαιδευτικών διατάξεων», όταν ψηφίστηκε πήρε αποστάσεις απ' αυτόν και τον στηλίτευσε. Επί του θέματος το σχόλιό του στη συνεργασία του «Η Ειδική Αγωγή χθες και σήμερα» («Νέα Παιδεία», τεύχος 32, Γενάρης 1984):

«Παρέδωσε την Ειδική Αγωγή στα χέρια της λεγόμενης ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το υπουργείο Παιδείας της τότε κυβέρνησης απάλειψε όλες τις προοδευτικές επεμβάσεις, έβαλε ακόμα και προσωπικές διατάξεις - φωτογραφίες και το έφερε σαν ένα πυροτέχνημα του '80 στη Βουλή».