Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης της μελέτης «Διαταραχές του λόγου στην παιδική ηλικία» (1957) και της τέταρτης, με φωτογραφία της 22 Μάη 1932 - που έχουμε δημοσιεύσει - και με το σχόλιο «Για θύμηση της πολύπαθης διδασκαλικής ζωής»

Εκ των υστέρων θα προβεί σε αποτίμηση αυτής της πρώιμης και πρωτοπόρας για τα ελληνικά δεδομένα προσπάθειας, καθώς το πανεπιστήμιο στον καιρό του δεν λειτουργεί ως πεδίο προοδευτικής διαμόρφωσης των νέων ανθρώπων.

Στους κόλπους του λειτουργεί Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής από το 1923, με ιδρυτή και καθηγητή τον συντηρητικό καθαρευουσιάνο - και αργότερα ακαδημαϊκό - Νικόλαο Εξαρχόπουλο (1874 - 1960), του οποίου μαθήματα είχε παρακολουθήσει ο Κώστας Καλαντζής ως μετεκπαιδευόμενος δάσκαλος.

Γράφει στο κείμενο «Η Ειδική Αγωγή χτες και σήμερα» («Νέα Παιδεία», τεύχος 32, Γενάρης 1984), το οποίο είχε εκφωνηθεί στο πλαίσιο του Α' Σεμιναρίου Επιμόρφωσης Σχολικών Συμβούλων Δημοτικής Εκπαίδευσης: «Το Πρότυπο Ειδικό Σχολείο το έζησα. Το Σχολείο αυτό ήταν ένα αληθινό μοντέλο του "βοηθητικού" γερμανικού σχολείου (Hilfschule). Ο,τι μοντέρνο υπήρχε τότε στον κόσμο από τον Kerschensteiner, τον Dewey, τον Declory, την Montessori (...) μπήκε στο πρόγραμμα και στον διδακτικό εξοπλισμό του».

Η δημιουργική περίοδος γι' αυτό το πρωτόφαντο εκπαιδευτικό ίδρυμα κρατάει μόνο κατά την τριετία 1937 - 1940. Την επόμενη δεκαετία, μέχρι το 1950, όταν πλέον βρίσκεται στο τιμόνι η Σταυρούλα Μαρκέτου, επηρεασμένη από την Ατομική Ψυχολογία και τη Μεταρρυθμιστική Παιδαγωγική, καίει το αρχείο του σχολείου!

Το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης της μελέτης «Διαταραχές του λόγου στην παιδική ηλικία» (1957) και της τέταρτης, με φωτογραφία της 22 Μάη 1932 - που έχουμε δημοσιεύσει - και με το σχόλιο «Για θύμηση της πολύπαθης διδασκαλικής ζωής»

«Τα βήματα που οδήγησαν την Ρόζα στο Ειδικό Σχολείο της Καισαριανής ξεκινάνε από πολύ μακριά, απ' το "Σχολείο των ορφανών του Νόιχοφ" του Πεσταλότσι, και από την "Αποικία Γκόρκι" του Μακαρένκο... Ηταν ένα σχολείο απ' τα μεγαλοφυή (...). Ηταν ένα ωραίο, πρωτόφαντο δέντρο που ανθίζει ξαφνικά μες στην ερημιά. Δεν υπήρχε στον τόπο μας κρατική κοινωνική μέριμνα, δεν υπήρχε κοινωνικό κλίμα, ούτε καν Ειδική Επιστήμη να το βοηθήσει. Ετσι, όταν έλειψε εκείνη, το Σχολείο αυτό γνώρισε την παρακμή σε ξένα χέρια και ασυλοποιήθηκε».

Ο επόμενος σταθμός του ανήσυχου προοδευτικού ειδικού παιδαγωγού είναι η Παιδοψυχιατρική Κλινική του Γενικού Κρατικού Νευροψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής (Δαφνί), όπου εργάζεται από την 1η Οκτώβρη 1954 έως τις 30 Ιούνη 1957. Το μονοτάξιο σχολείο, με διευθυντή τον ψυχίατρο Ανδρέα Καλούτση, μένει ανοιχτό όσο χρόνο υπηρετεί ο Καλαντζής. Οι υπεύθυνοι αποφασίζουν να το κλείσουν και να στείλουν τα παιδιά στο Ψυχιατρείο της Λέρου.

Τη χρονιά που μένει χωρίς δουλειά, εκδίδει τη μελέτη του «Διαταραχές του λόγου στην παιδική ηλικία. Φωνή - Ομιλία - Ανάγνωση - Γραφή. Συμβολή στην Παθολογία και Θεραπευτική Αγωγή του Λόγου», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ιω. Καμπανά».

Βαρύνουσα και μεστή νοήματος η αφιέρωση του συγγραφέα: «ΣΤΗΝ ΙΕΡΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΜΟΥ, που πέθανε με το παράπονο πως δεν ήξερε γράμματα».

Ξανατυπώθηκε σε δεύτερη έκδοση, το 1972, από το βιβλιοπωλείο «Καραβία», και σε τρίτη το 1985, από τους Καραβία - Ρουσόπουλο. Τελευταία βελτιωμένη έκδοση το 2011, σε επιμέλεια της λογοπεδικού - λογοθεραπεύτριας Αθηνάς Φραγκούλη, από τις εκδόσεις «Παπαζήση». Συνεισφέρουν σ' αυτή με νέα δεδομένα οι: Ε. Μάντακα - Brinkmann, Η. Κούβελας, Ε. Λεβαντή, Ι. Γιαννοπούλου, Σ. Γιαννοπούλου, Μ. Καμπούρογλου, Χ. Παπαϊωάννου, Ε. Κουτσουμπάκη, Ι. Βογινδρούκας, Α. Λαμπρινού, Γ. Φούρλας, Θ. Μπόντσιου, Ν. Λίτινας, Γ. Καλύβης, Μ. Πλατή.

Παιδιά της Παιδοψυχιατρικής Κλινικής στο Δαφνί, φωτογραφημένα μπροστά από έναν πίνακα: «Τετάρτη 14 Νοεμβρίου 1956. Σήμερα φάγαμε μήλα»

«Ασχολείται με τον λόγο στο παιδί απ' τη βρεφική έως το τέλος της εφηβικής ηλικίας. Γι' αυτό απευθύνεται πρώτα στους εκπαιδευτικούς, στους γονείς και γενικά σε κάθε άνθρωπο που έχει άμεση σχέση με το παιδί, ασχολείται με τη φροντίδα και την αγωγή του».

15 χρόνια μετά, επισημαίνει ότι το πιο σημαντικό στοιχείο που γνώρισε η Θεραπευτική Αγωγή του Λόγου «είναι η αναμφισβήτητη επιστημονική αναγνώρισή της και η καθιέρωσή της στον χώρο των Ειδικών Επιστημών, η πλατιά διάδοση και εκλαΐκευσή της και τέλος οι πολύμορφες και θεσμικές πραγματώσεις της».

Και στην τρίτη έκδοση, 3 χρόνια προτού πεθάνει, σε ηλικία 74 ετών, είναι σαν να θέλει να ανακεφαλαιώσει την επιστημονική συνεισφορά του. Γιατί καταλαβαίνει ότι αποτελεί πρωτεργάτη, που όταν σήκωσε τα μανίκια στη δεκαετία του '50 για να εργαστεί, βρήκε παρθένο έδαφος στην Παθολογία και στη Θεραπευτική του Λόγου:

«Είναι το πρώτο στο είδος του που κυκλοφόρησε στον τόπο μας (...) Είναι και θα παραμείνει ένα "ντοκουμέντο". Αυτό δεν σημαίνει όμως πως είναι για το ράφι, για τη βιβλιοθήκη της Ιστορίας της Ειδικής αυτής Επιστήμης στον τόπο μας.

Πρωτοπόροι παιδαγωγοί που χάραξαν τον δρόμο για την Ρόζα Ιμβριώτη και τον Κώστα Καλαντζή: Γ. Χ. Πεσταλότσι (1746 - 1827), Γ. Κερσενστάινερ (1854 - 1932), Τ. Ντιούι (1859 - 1952), Μ. Μοντεσόρι (1870 - 1952), Οβίντ Ντεκρολί (1871 - 1932), Αντόν Μακαρένκο (1888 - 1939)

«Πάντως εγώ είμαι περήφανος, κι ας μην έβγαλα δεκάρα, ότι έδωσα "μασημένη τροφή" στους νέους επιστήμονες και σπουδαστές. Εγώ αυτή λογαριάζω για δικό μου πραγματικό έργο που έδωσα. Είναι η πλούσια εμπειρία μου, το βαθύ κι αληθινό βίωμά μου απ' τη μακρόχρονη "λογοθεραπευτική μου εργασία", απ' τη βοήθεια που πρόσφερα στα διάφορα σχολεία, ιδρύματα και κέντρα σε χιλιάδες ελληνόπουλα».

Την αξία της βιβλιογραφικής συνεισφοράς του βιβλίου και το προσωπικό ύφος του Κώστα Καλαντζή αναγνωρίζει η Αθηνά Φραγκούλη, αν και από την πρώτη έκδοση έχει περάσει πάνω από μισός αιώνας:

«Σε πολλά σημεία του είναι επίκαιρο και αναφέρονται απόψεις με αξία. Το γλαφυρό ύφος της παρουσίασης της ύλης συντελεί στο να συνεχίζει να είναι ένα διδακτικό και εύληπτο βιβλίο.

Η ποικιλία και το εύρος των θεμάτων του προσφέρουν τη δυνατότητα να είναι διδακτικό όχι μόνο για τους λογοθεραπευτές, αλλά να συμπληρώνει τις γνώσεις των ψυχιάτρων, των νοσηλευτών, των παιδοψυχιάτρων, των ψυχολόγων, των κοινωνικών λειτουργών και όσων εργάζονται στον τομέα της Ψυχικής Υγείας, από οικοτροφεία και κινητές ψυχιατρικές μονάδες μέχρι ιατροπαιδαγωγικές υπηρεσίες, σχολεία και νηπιαγωγεία».

Κώστα Καλαντζή, σ' ευγνωμονούμε.

Πρωτοπόροι παιδαγωγοί που χάραξαν τον δρόμο για την Ρόζα Ιμβριώτη και τον Κώστα Καλαντζή: Γ. Χ. Πεσταλότσι (1746 - 1827), Γ. Κερσενστάινερ (1854 - 1932), Τ. Ντιούι (1859 - 1952), Μ. Μοντεσόρι (1870 - 1952), Οβίντ Ντεκρολί (1871 - 1932), Αντόν Μακαρένκο (1888 - 1939)

Πρωτοπόροι παιδαγωγοί που χάραξαν τον δρόμο για την Ρόζα Ιμβριώτη και τον Κώστα Καλαντζή: Γ. Χ. Πεσταλότσι (1746 - 1827), Γ. Κερσενστάινερ (1854 - 1932), Τ. Ντιούι (1859 - 1952), Μ. Μοντεσόρι (1870 - 1952), Οβίντ Ντεκρολί (1871 - 1932), Αντόν Μακαρένκο (1888 - 1939)

Πρωτοπόροι παιδαγωγοί που χάραξαν τον δρόμο για την Ρόζα Ιμβριώτη και τον Κώστα Καλαντζή: Γ. Χ. Πεσταλότσι (1746 - 1827), Γ. Κερσενστάινερ (1854 - 1932), Τ. Ντιούι (1859 - 1952), Μ. Μοντεσόρι (1870 - 1952), Οβίντ Ντεκρολί (1871 - 1932), Αντόν Μακαρένκο (1888 - 1939)

Πρωτοπόροι παιδαγωγοί που χάραξαν τον δρόμο για την Ρόζα Ιμβριώτη και τον Κώστα Καλαντζή: Γ. Χ. Πεσταλότσι (1746 - 1827), Γ. Κερσενστάινερ (1854 - 1932), Τ. Ντιούι (1859 - 1952), Μ. Μοντεσόρι (1870 - 1952), Οβίντ Ντεκρολί (1871 - 1932), Αντόν Μακαρένκο (1888 - 1939)

Πρωτοπόροι παιδαγωγοί που χάραξαν τον δρόμο για την Ρόζα Ιμβριώτη και τον Κώστα Καλαντζή: Γ. Χ. Πεσταλότσι (1746 - 1827), Γ. Κερσενστάινερ (1854 - 1932), Τ. Ντιούι (1859 - 1952), Μ. Μοντεσόρι (1870 - 1952), Οβίντ Ντεκρολί (1871 - 1932), Αντόν Μακαρένκο (1888 - 1939)