Τα εγκαίνια της Εκθεσης θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 1η Μάη στις 8 μ.μ. Θα μιλήσει ο Θανάσης Χρηστίδης, μέλος της Γραμματείας της ΚΕ του ΚΚΕ και Γραμματέας της Επιτροπής Περιοχής Κεντρικής Μακεδονίας του Κόμματος.

Η Εκθεση θα λειτουργεί όλες τις μέρες από τις 9.30 το πρωί έως τις 9.30 το βράδυ, με είσοδο ελεύθερη στο κοινό. Παράλληλα στον χώρο θα πραγματοποιούνται και θεματικές εκδηλώσεις.

Ακόμα, μόνιμο στέκι στον χώρο θα έχει η ομάδα του «κόκκινου Αερόστατου». Τα Σαββατοκύριακα 2 - 3 Μάη και 9 - 10 Μάη από τις 5 μ.μ. έως τις 9 μ.μ. θα πραγματοποιούνται ξεναγήσεις για παιδιά, ενώ θα λειτουργεί εργαστήριο χαρακτικής, παράλληλα με πολλές εκπαιδευτικές δραστηριότητες γύρω από τα γεγονότα του Μάη του 1936, τον Γιάννη Ρίτσο και τον «Επιτάφιο». Καθημερινά στο χώρο της Εκθεσης θα υπάρχει ξεχωριστός χώρος με εκπαιδευτικές δραστηριότητες για παιδιά.

Για πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία και το πρόγραμμα, καθώς και για κλείσιμο οργανωμένων ξεναγήσεων, στα τηλέφωνα 6947430124 και 6979547950.

Η πρόσβαση στην Εκθεση μπορεί να γίνει με τα λεωφορεία του ΟΑΣΘ, από τις γραμμές 31 (Βούλγαρη - ΚΤΕΛ), 40, 40Κ (Ν. Σ. Σταθμός - Καλοχώρι) και 45Υ (ΚΤΕΛ - ΙΚΕΑ) στη στάση «Σφαγεία».

Ο «Ριζοσπάστης» μίλησε με 4 από τους βασικούς συντελεστές που εμπνεύστηκαν, επιμελήθηκαν και έστησαν την Εκθεση Αρχειακού και Ιστορικού Υλικού, και συγκεκριμένα με την Ελίζα Πασχαλίδου, αρχιτέκτονα, την Κωνσταντίνα Αφεντουλίδου, αρχιτέκτονα, την Αλεξάνδρα Τσαγρή, γραφίστρια, καθηγήτρια πληροφορικής, και την Χρύσα Κοφίνα, εικαστικό και φιλόλογο.

Η συζήτηση έγινε λίγες μέρες πριν μπουν στον χώρο για την εγκατάσταση της Εκθεσης, που συνδυάζει την παρουσίαση αρχειακού και ιστορικού υλικού με τις νέες τεχνολογίες και την αξιοποίηση της εικόνας και του ήχου, εικαστικές κατασκευές και τον διαδραστικό χαρακτήρα. Παράλληλα αναδεικνύει τη συνέχεια των αγώνων της εργατικής τάξης, με το ΚΚΕ να βρίσκεται σταθερά στην πρώτη γραμμή, ως οργανωμένη πρωτοπορία της εργατικής τάξης, τότε και σήμερα, εκφράζοντας τα συμφέροντά της απέναντι στην τάξη των εκμεταλλευτών.

- Τι περιλαμβάνει αυτή η πρωτότυπη έκθεση; Ποιες είναι οι θεματικές της και ποια η επιδίωξή σας;

Ελίζα Πασχαλίδου:«Εμείς κρατάμε όλη τη γης μες στ' αργασμένα μπράτσα». Με το απόσπασμα αυτό από τον «Επιτάφιο» του Γιάννη Ρίτσου ξεκινάει η αφήγηση των γεγονότων του Μάη του 1936. Με αυτόν τον τρόπο αρχίζει να ξεδιπλώνεται πώς μέρα με τη μέρα η εργατική τάξη και ο λαός της Θεσσαλονίκης σημάδεψαν την Ιστορία της ταξικής σύγκρουσης στην πόλη μας.

Υλοποιούμε μια έκθεση που με την παρουσίαση πλούσιου αρχειακού υλικού επιδιώκει να φέρει τον επισκέπτη σε επαφή με τα συγκλονιστικά γεγονότα του Μάη του '36 στη Θεσσαλονίκη, αλλά και πιο κοντά στην Ιστορία της εργατικής τάξης στην Ελλάδα του 20ού αιώνα, Ιστορία αδιάσπαστη από την πορεία του Κόμματός της, του ΚΚΕ.

Σίγουρα είναι αδύνατο να παρουσιαστεί όλο το αρχειακό υλικό που υπάρχει. Ομως μέσα από επιλεγμένα ιστορικά ντοκουμέντα, το Αρχείο του ΚΚΕ, φωτογραφίες, κείμενα, αντικείμενα, πρωτοσέλιδα εφημερίδων, κυρίως του «Ριζοσπάστη», ο οποίος δεν έλειψε στιγμή από τα κορυφαία γεγονότα των ταξικών αγώνων της χώρας μας, καταφέραμε να αποτυπώσουμε συνδεδεμένους μεταξύ τους τους βασικούς σταθμούς από τις αρχές του 20ού αιώνα μέχρι τον Μάη του 1936. Σημαντική ήταν η συμβολή του Τμήματος Ιστορίας της Επιτροπής Περιοχής Κεντρικής Μακεδονίας του Κόμματος στη μελέτη, επεξεργασία και επιλογή του υλικού. Ξεχωριστή επίσης ήταν η συμβολή του Μουσείου Καπνού και του δήμου Καβάλας σ' αυτήν την προσπάθεια, αλλά και αρκετών ακόμα ανθρώπων και φορέων, τους οποίους θα αναφέρουμε στην Εκθεση.

Οι τίτλοι κάθε μέρους της Εκθεσης δηλώνουν και το περιεχόμενο που θέλουμε να αποδώσουμε, συνδέοντας τα γεγονότα του Μάη με το πριν αλλά και το μετά, μέχρι τις μέρες μας.

Με τον τίτλο «Ο σπόρος φυτεύεται... Το χώμα ποτίζεται από τις καταιγίδες των καιρών» αναδεικνύουμε ότι τα γεγονότα του ιστορικού Μάη του 1936 γεννήθηκαν σε συνθήκες προετοιμασίας του Β' Παγκοσμίου ιμπεριαλιστικού Πολέμου, έντασης της εκμετάλλευσης και της καταστολής. Περίοδο που οι εργαζόμενοι της εποχής ήδη από την προηγούμενη δεκαετία του 1920, με τη συμβολή του ΚΚΕ, έδιναν όλες τους τις δυνάμεις στην οργάνωση του εργατικού - λαϊκού κινήματος.

«Ο Μάης αφήνει άσβηστα τα χνάρια του στο στρατί της Ιστορίας...» είναι ο τίτλος που αποδίδει τη μεγάλη παρακαταθήκη του Μάη, τα διδάγματα του αγώνα, τα οποία περνάνε μέσα στην Εκθεση από τις πιο μεγάλες στιγμές των επόμενων δεκαετιών και τις καθορίζουν. Από τη μεταξική περίοδο, που το ΚΚΕ δρα σε βαθιά παρανομία, φτάνοντας στη μεγάλη δεκαετία του 1940, στους αγώνες της ΕΑΜικής Αντίστασης, του ΕΛΑΣ, μέχρι την εποποιία του ΔΣΕ. Εποχές που επέβαλαν στους κομμουνιστές να είναι τιτάνες, να σταθούν ατρόμητοι μπροστά στο θάνατο.

Ετσι πιάνουμε το νήμα, και με τον τίτλο «Κι είναι από τότες Μάης εδώ, φως όλα μέσα κι έξω. Κόλλα τ' αυτί και την καρδιά στο ματωμένο χώμα» φανερώνουμε το αποτύπωμα που αντέχει στον χρόνο και στις δύσκολες δεκαετίες 1950 - 1960, που αντηχεί μέσα στη στρατιωτική δικτατορία και φτάνει στο σήμερα.

Το κόκκινο νήμα της Ιστορίας, αυτό της αλύγιστης στάσης, της πίστης στο δίκιο της εργατικής τάξης και της επαναστατικής αλλαγής, είναι υπόθεση που «έρχεται από πολύ μακριά... πηγαίνει πολύ μακριά». Η κόκκινη σημαία, που το Κόμμα μας κράτησε ψηλά την περίοδο της αντεπανάστασης, σε δύσκολες συνθήκες, μέχρι σήμερα εμπνέει τους σύγχρονους αγώνες, φτιάχνει τους ήρωες του μέλλοντος, σφυρηλατεί ΚΚΕ δυνατό, σταθερό, σε κάθε δοκιμασία, έτοιμο στο κάλεσμα της Ιστορίας για τον σοσιαλισμό.

- Γιατί επιλέξατε η έκθεση να έχει «πολυμορφικό», συνθετικό και διαδραστικό χαρακτήρα; Τι προσφέρει στον επισκέπτη;

Κωνσταντίνα Αφεντουλίδου: Η έκθεση αξιοποιεί μια σειρά τεχνικές και μεθόδους που συμβάλλουν στην ανάδειξη της σημασίας της μεγάλης απεργίας του Μάη του '36. Το περιεχόμενο της έκθεσης είναι πλούσιο και αφορά μια σειρά ζητήματα, όπως η γνωριμία με τα ιστορικά γεγονότα των ημερών που οδήγησαν στη μεγάλη απεργία των καπνεργατών, η σημασία των εργατικών σωματείων, ο ρόλος της Φεντερασιόν, η συμβολή του ΚΚΕ στην οργάνωση του εργατικού - λαϊκού κινήματος και πολλά άλλα.

Μια τόσο σημαντική στιγμή για το εργατικό - λαϊκό κίνημα, με τη μαζικότητα και τον ηρωισμό που το διαπνέουν, δεν είναι εύκολο να αποδοθεί ούτε μόνο σε ένα κείμενο, ούτε μόνο σε κάποιες εικόνες, που κι αυτά αποδίδονται εκτυπωμένα σε μουσαμά αλλά και σε κάδρα, δίνοντας μια άλλη αίσθηση στον επισκέπτη. Οπότε, κρίθηκε αναγκαίο να προσεγγιστεί και με πολλές μορφές, όχι μόνο με συμβατικά εκθέματα. Γι' αυτό αξιοποιήθηκαν πλήθος ειδικότητες για την ετοιμασία της Εκθεσης, όπως αρχιτέκτονες, γραφίστες, εικαστικοί, βιντεογράφοι, ηθοποιοί, ώστε να αποδοθούν τόσο τα ιστορικά γεγονότα όσο και τα σύνθετα συμπεράσματα της περιόδου, μέσω της εικόνας και του ήχου. Ο χώρος προσφέρεται ώστε να στεγάσει μια έκθεση που δεν θα έχει αποκλειστικά «παραδοσιακά» εκθέματα, αλλά πλήθος άλλων εγκαταστάσεων. Από ιστορικά κειμήλια, ντοκουμέντα της εποχής, πρωτοσέλιδα του «Ριζοσπάστη», εικαστικές κατασκευές, μέχρι εγκαταστάσεις που αξιοποιούν σύγχρονα οπτικοακουστικά μέσα, καθώς και την τεχνολογία. Σ' αυτό το πλαίσιο, επιλέχθηκε - αξιοποιώντας όλες τις πτυχές του χώρου του Labattoir - να διαμορφωθεί και ένας ξεχωριστός χώρος αφιερωμένος στον κομμουνιστή ποιητή Γιάννη Ρίτσο, με βάση το έργο του «Επιτάφιος», που γράφτηκε τις μέρες των γεγονότων του Μάη του '36.

Ενώ και η διαδραστικότητα με αντικείμενα όπως σφραγίδες της Φεντερασιόν και προκηρύξεων της εποχής δίνει μια άλλη σχέση του επισκέπτη με την Εκθεση.

Η Εκθεση, μέσω της συνθετικής προσέγγισης και συνδυάζοντας διαφορετικά εκφραστικά μέσα, επιδιώκει όχι μόνο να ενημερώσει αλλά και να εμπνεύσει στο σήμερα, αναδεικνύοντας τη διαχρονική σημασία των αγώνων εκείνης της εποχής και του νήματος που συνδέει το ΚΚΕ με τις ηρωικές στιγμές του εργατικού κινήματος στη χώρα.

- Πώς ενσωματώνονται οι νέες τεχνολογίες στην έκθεση;

Αλεξάνδρα Τσαγρή: Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών αποτελεί μια συνειδητή επιλογή, που υπηρετεί έναν σαφή στόχο: Να φέρει τον επισκέπτη σε ουσιαστική επαφή με τα γεγονότα του Μάη του '36 και να αναδείξει τη ζωντανή τους συνέχεια μέχρι σήμερα, χωρίς να παρουσιάζει την Ιστορία ως κάτι μακρινό ή μουσειακό.

Σε αυτό το πλαίσιο, η χρήση της εικονικής πραγματικότητας (VR), της κινούμενης εικόνας και του ήχου επιδιώκει να σπάσει την απόσταση ανάμεσα στον θεατή και στα γεγονότα. Ο επισκέπτης δεν θα στέκεται απλώς απέναντι από το υλικό, αλλά θα τοποθετείται μέσα σε αυτό: Ανάμεσα στις μορφές, μέσα στο πλήθος, περιβαλλόμενος από φωνές και εικόνες που μεταφέρουν την ένταση, την ταξική ενότητα και οργάνωση της εργατικής τάξης, τη σύγκρουση της εποχής. Η εμπειρία αποκτά βιωματικό χαρακτήρα, ενισχύοντας την κατανόηση της Ιστορίας ως ζωντανής πραγματικότητας.

Οι κινούμενες εικόνες βασίζονται σε ιστορικές φωτογραφίες που έχουν επεξεργαστεί με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, ώστε το αρχειακό υλικό να αποκτήσει κίνηση και παρουσία στον χώρο. Η επεξεργασία αυτή πραγματοποιήθηκε με σεβασμό στα πρόσωπα και στα γεγονότα, με στόχο να αναδειχθεί η δύναμη του υλικού χωρίς να αλλοιώνεται το ιστορικό του περιεχόμενο. Με αυτόν τον τρόπο ο επισκέπτης δεν παρακολουθεί απλώς το παρελθόν, αλλά έρχεται σε πιο άμεση επαφή με αυτό.

Η Εκθεση είναι αποτέλεσμα συλλογικής δουλειάς. Το κομμάτι της εικονικής πραγματικότητας (VR) υλοποιείται από την Στέλλα Σταυρουλάκη, στις κινούμενες εικόνες που βασίζονται σε ιστορικό υλικό και επεξεργάστηκαν με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης συνέβαλε ο Χρήστος Ορφανίδης, ενώ η φωτιστική εγκατάσταση κατασκευάστηκε από τον Ορφέα Βαρσαμίδη. Ολα συνθέτουν ένα ενιαίο αποτέλεσμα που υπηρετεί τον ίδιο στόχο: Την άμεση, βιωματική κατανόηση της Ιστορίας.

Συνολικά, επιδιώκουμε ο επισκέπτης να μη δει απλώς μια συλλογή αρχειακού υλικού, αλλά να κατανοήσει την Ιστορία ως ζωντανή διαδικασία. Να αναγνωρίσει τη συνέχεια των αγώνων και να δει τον εαυτό του όχι ως ουδέτερο παρατηρητή, αλλά ως μέρος αυτής της εξέλιξης και πορείας.

- Γιατί οι εικαστικές κατασκευές που θα δει το κοινό να πλαισιώνουν την έκθεση κρίθηκαν απαραίτητες για την ολοκλήρωση της αφήγησης;

Χρύσα Κοφίνα: Λειτουργούν ως σκηνογραφικό συμπλήρωμα στα γεγονότα, και βοηθούν στο να τονιστούν κάποια σημεία με τρόπο πιο βιωματικό. Αποτελούνται από αντικείμενα που σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν ειδικά για την έκθεση, αλλά και από αυθεντικά αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν στην επεξεργασία του καπνού. Υπήρξε βέβαια ιδιαίτερη φροντίδα για την ενιαία αισθητική της παρουσίασης, τόσο από άποψη χρωμάτων, υφών και υλικών όσο και για το δέσιμο των παλιών αντικειμένων με τα σύγχρονα. Ο βασικός στόχος ήταν να δώσουμε στους επισκέπτες μια ενιαία εμπειρία, με τη συμμετοχή πολλών αισθήσεων, ώστε να ενεργοποιήσουμε και τη σκέψη και το συναίσθημα.

Οι επισκέπτες θα μπορέσουν να δουν από κοντά πώς ήταν το διαλογητήριο καπνού, η τόγκα, η μέγγενη, τα δέματα του καπνού, ρούχα που παραπέμπουν στο ντύσιμο των εργατών της δεκαετίας του '30. Σημαντικό κομμάτι της σκηνογραφίας είναι μια παλιά καπνόκασα - χειροκίνητο μηχάνημα συσκευασίας του καπνού σε δέματα - που για τις ανάγκες της Εκθεσης μπήκε σε λειτουργία και συσκεύασε σε δέμα τα ρούχα εργατών, σε μια συμβολική αναπαράσταση της απόσπασης υπεραξίας. Επίσης είμαστε περήφανοι για το ξύλινο καμπαναριό που κατασκευάσαμε, στο οποίο κρέμεται μια διαδραστική παλαιωμένη καμπάνα. Η καμπάνα ήταν το σήμα για να κατέβει ο λαός στον δρόμο, και δεν θα μπορούσε να λείπει από την εμπειρία της Εκθεσης. Τέλος, συμβολικά λειτουργούν και οι δύο πόρτες. Η μία, ματωμένη, παραπέμπει στην πόρτα όπου οι εργάτες κουβάλησαν τον νεκρό Τούση. Η άλλη, καλυμμένη με αφίσες, παραπέμπει στους αγώνες τού σήμερα.

Τις κατασκευές επιμελήθηκε μια ολόκληρη ομάδα εικαστικών. Τις τεχνικές λύσεις έδωσε ο Αντώνης Χρυσός. Η Εμπρού Γιουσούφ έκανε τη γραφιστική επιμέλεια της μεγάλης εκτύπωσης που κρέμεται από την οροφή: Είναι η εικόνα που ενέπνευσε τον Ρίτσο να γράψει τον «Επιτάφιο». Εδώ όμως παρουσιάζεται αποδομημένη και πολλαπλασιασμένη, ώστε να παραπέμπει σε κάθε μάνα και κάθε γιο που αγωνίζεται για έναν καλύτερο κόσμο.

Συλλογική δουλειά ήταν εξάλλου η δημιουργία του τελικού βίντεο που θα προβάλλεται στην Εκθεση και που φιλοδοξεί να εικονοποιήσει τη συνέχεια των αγώνων, το πώς η δύναμη των εργαζομένων βρίσκεται στην ταξική πάλη και στην πρωτοπορία της εργατικής τάξης, στο Κόμμα της. Στο βίντεο παρουσιάζονται σταθμοί του εργατικού κινήματος, ξεκινώντας από τον Μάη του '36 και φτάνοντας στο σήμερα. Ο συνδετικός κρίκος είναι η γυναίκα μάνα αγωνίστρια, που φέρνει το κόκκινο χρώμα της επανάστασης στο ασπρόμαυρο τοπίο που σχηματίζουν ιστορικές φωτογραφίες. Το σενάριο και την επιμέλεια του βίντεο έκανε η Ανδριάννα Κουμεντάκου, ενώ για τις ανάγκες των γυρισμάτων υποδύθηκαν ρόλους η Ελένη Κλώνα και ο Γιώργος Κιτσούκης.