Ο αγώνας, όπως και η ζωή στο βουνό, ήταν σκληρός και για αντάρτες και για ζώα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα τον Απρίλη του 1949, που διηγείται ο λοχαγός πυροβολικού Στέφανος Παπαγιάννης (ΣΣΕ τάξη 1930): Σε αιφνιδιαστική επιχείρηση ανακατάληψης του ορεινού συγκροτήματος του Γράμμου, «με μεγάλη δυσκολία μπορέσαμε μέσα στα χιόνια να κινήσουμε τα πυροβόλα. Πολλά μουλάρια μέσα στην παγωνιά και χωρίς αρκετή τροφή αχρηστεύθηκαν (...) Σε ορισμένες περιπτώσεις οι αντάρτες δίναν το λίγο ψωμί, που είχαν για τον εαυτό τους στα ζώα, για να μην πέσουν στον δρόμο». Μέσα στον βαρύ χειμώνα «οι κυβερνητικοί (...) έμεναν κλεισμένοι στα ζεστά τους καταλύματα (...) Μέσα στη νύχτα τους ρίχτηκαν με ορμή οι αντάρτες, τους έπιασε πανικός, το έβαλαν στα πόδια και εγκατέλειψαν τα πάντα. (...) Ακόμα και κουτιά των τριών κιλών γλυκό τριαντάφυλλο από την Αυστραλία βρήκαμε (...) το πιο σπουδαίο όμως για το πυροβολικό ήταν τα 150 μουλάρια καλοστεκούμενα μαζί με νομή (χόρτο - κριθάρι)...».¹

Σε όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου, το ΚΚΕ επίμονα και συστηματικά απευθυνόταν στους αξιωματικούς και στους υπαξιωματικούς του αστικού στρατού, καθώς και σε όλο τον λαό. Πρότασσε την αναγκαιότητα του σοσιαλισμού, την εναντίωση στο καπιταλιστικό κράτος και τις ιμπεριαλιστικές συμμαχίες, κόντρα στους πολεμικούς σχεδιασμούς της εποχής. Ταυτόχρονα, το καπιταλιστικό κράτος παρουσίαζε τις θέσεις των κομμουνιστών ως απόδειξη εθνικής μειοδοσίας.

Ωστόσο, ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος και στη συνέχεια η Τριπλή Φασιστική Κατοχή αποκάλυψε την κίβδηλη αστική επιχειρηματολογία. Τότε, το κυρίαρχο τμήμα της αστικής τάξης και μαζί του αστοί πολιτικοί και στρατιωτικοί παρέμειναν πιστοί στην παραδοσιακή συμμαχία του καπιταλιστικού κράτους με τη Μ. Βρετανία. Ενα δεύτερο τμήμα, μαζί και ένας ικανός αριθμός ανώτατων αξιωματικών έμεινε και συνεργάστηκε με τις Αρχές Κατοχής και συμμετείχε στη συγκρότηση των δωσιλογικών κυβερνήσεων. Υπήρχαν τέλος και όσοι περίμεναν να δουν πού θα γείρει η πλάστιγγα του πολέμου, προκειμένου να πάρουν θέση στο πλευρό των νικητών. Το ίδιο διάστημα, οι εργατικές - λαϊκές δυνάμεις έρχονταν αντιμέτωπες με τη φρικτή πραγματικότητα του λιμού, των διώξεων και των εκτελέσεων.

Στον αντίποδα, το ΚΚΕ, αν και βαριά χτυπημένο από τις διώξεις της δικτατορίας του Μεταξά, πρωτοστάτησε στη συγκρότηση του Εργατικού ΕΑΜ, του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και των άλλων ΕΑΜογενών οργανώσεων. Πλέον δίπλα στους λίγους κομμουνιστές στρατιωτικούς του Μεσοπολέμου και στους λαογέννητους στρατιωτικούς ηγέτες, δεκάδες στελέχη του αστικού στρατού επάνδρωσαν τον ΕΛΑΣ συνεισφέροντας καθοριστικά στο αξιόμαχό του. Μια αληθινά πατριωτική στάση, από στρατιωτικούς που σε συνθήκες κατοχής και πείνας του λαού, επέλεξαν την οργάνωση μαζί του στον αγώνα, με το ΚΚΕ οδηγό!

Στη διάρκεια του 1943 που ο Κόκκινος Στρατός πέρασε στην αντεπίθεση, ο ΕΛΑΣ απελευθέρωσε ένα σημαντικό τμήμα της χώρας. Στα αστικά κέντρα το ΕΑΜ είχε αποκτήσει τέτοια δύναμη, που μπορούσε με τις κινητοποιήσεις του να ακυρώνει κεντρικές επιλογές των Αρχών Κατοχής. Η δύναμη του μαζικά οργανωμένου και ένοπλου λαού τρόμαζε πλέον τις Αρχές Κατοχής, αλλά και τις αστικές πολιτικές δυνάμεις κάθε απόχρωσης. Οι φόβοι τους αυτοί οδήγησαν σε έναν αιματηρό αγώνα εναντίον του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Η δωσιλογική κυβέρνηση συγκρότησε Τάγματα Ασφαλείας, με στόχο τη διάλυση του ΕΛΑΣ. Ως αποτέλεσμα της αντίδρασης του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, ξεκίνησε η σκληρή ταξική σύγκρουση του Δεκέμβρη του 1944.

Μετά από τη Συμφωνία της Βάρκιζας (12/2/1945), ενώ το ΚΚΕ και το ΕΑΜ ήταν τυπικά νόμιμα, ταυτόχρονα χιλιάδες μέλη και οπαδοί τους υφίστανται δολοφονική δίωξη.² Αντί να γίνει εκκαθάριση του στρατού από τους δωσίλογους σύμφωνα με τη Συμφωνία, διώχτηκαν οι ΕΑΜίτες ακόμα και αξιωματικοί που ήταν απλώς εναντίον του βασιλιά. Συνεργάτες των κατακτητών μετονομάστηκαν σε αγωνιστές της αντίστασης.³

Στον απολογισμό του υπουργείου Στρατιωτικών για το έτος 1946 αναφέρεται ότι «...εις το εν Λαρίση Β' ΣΣ σε μία και μόνην ταξιαρχία το ήμισυ αυτής ήτο εν προφυλακίσει τον μήνα Ιούλιον του 1946». Ο συνταγματάρχης του ΔΣΕ Αλέκος Παπαγεωργίου έγραψε πάλι για τις περιοχές Αττικής, Θεσσαλίας, Μακεδονίας και Ηπείρου, ότι «τα μέλη του ΚΚΕ και οι οπαδοί που κατετάγησαν στον στρατό αποτελούσαν το 55% έως 60%, δηλαδή ήταν πλειοψηφία. (...) Σε κάθε στρατιωτικό τμήμα υπήρχε τριμελής επιτροπή, η οποία καθοδηγούσε όλη την οργάνωση».⁴

«...όσοι είχαμε μόνιμη διαμονή στην Αθήνα παρουσιαστήκαμε στην έδρα του Α΄ ΣΣ (...) Εκεί μας υποδέχτηκε καθόλου φιλικά (...) ανώτερος αξιωματικός και μας είπε ότι (...) πρέπει να υπογράψουμε μία δήλωση. (...) Να υπογράψουμε όμως και αυτό το χαρτί, που έγραφε ότι η δράση μας από τις γραμμές του ΕΛΑΣ ήταν αντεθνική και προδοτική, ξεπερνούσε κάθε όριο αντοχής». Παρά το γεγονός ότι η μη υπογραφή θα είχε σοβαρές συνέπειες για τους ίδιους και τις οικογένειές τους, δεν υπέκυψαν στον εκβιασμό και επέστρεψαν τη δήλωση ανυπόγραφη. Υστερα από τη στάση τους αυτή, τους απέκλεισαν από την ενεργό υπηρεσία στις ένοπλες δυνάμεις και τους βάλανε στον λεγόμενο «πίνακα Β'». Τελικά, «πατριώτες αγωνιστές θεωρήθηκαν προδότες και συνεργάτες των Γερμανών πατριώτες»!⁵

Μέχρι το ξεκίνημα του ταξικού ένοπλου αγώνα το φθινόπωρο του 1946, ακολούθησε η λεγόμενη περίοδος της «λευκής τρομοκρατίας».⁶ Τότε «είχαν εξαπολυθεί διώξεις, γίνονταν συλλήψεις, φυλακίσεις, εκτοπισμοί, δολοφονίες, εκτελέσεις, (...) Στη διάρκεια του καλοκαιριού του 1946 διακόσοι περίπου αριστεροί και δημοκρατικοί στρατιώτες και αξιωματικοί εκτελέστηκαν κατηγορούμενοι για στάση». Αρχισε η οργάνωση αποστολών στην εξορία ΕΛΑΣιτών αξιωματικών και υπαξιωματικών του «Β' πίνακα» σε Φολέγανδρο, Νάξο, Σέριφο, Ικαρία και στη συνέχεια στη Μακρόνησο⁷. Τον Σεπτέμβρη, διαταγή εξόριζε 33 αξιωματικούς, ανάμεσά τους ο Στέφανος Σαράφης κ.ά.

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από την τριπλή φασιστική κατοχή με την αποφασιστική δράση του ΕΑΜ - ΕΠΟΝ - ΕΛΑΣ, υπό την καθοδήγηση του ΚΚΕ, οξύνθηκε η σκληρή ένοπλη αναμέτρηση. Αλλος δρόμος δεν υπήρχε, παρά ο δρόμος του αγώνα! Μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις, πολλοί μπαρουτοκαπνισμένοι αξιωματικοί αποφάσισαν να συμπαραταχθούν και πάλι με τις ένοπλες λαϊκές δυνάμεις και να στελεχώσουν τον ΔΣΕ, στο πλαίσιο ενός αγώνα που στρεφόταν εξ αντικειμένου ενάντια στην καπιταλιστική εξουσία. Τελικά, ο τρίχρονος αγώνας του ΔΣΕ με την καθοδήγηση του ΚΚΕ εξέφραζε τα συμφέροντα της εργατικής τάξης, της εξαθλιωμένης αγροτιάς και των αυτοαπασχολούμενων της πόλης.

Γιατί όμως οι εκατοντάδες αυτοί στρατιωτικοί και άλλα πρώην μέλη των αστικών κατασταλτικών μηχανισμών προσέγγισαν το εργατικό - λαϊκό κίνημα; Γιατί τους τράβηξε ο αγώνας για το δίκιο των πολλών - του λαού, για το οποίο μαχόταν και το ΚΚΕ. Γιατί το ΚΚΕ, με το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, που ήταν η ψυχή και η καρδιά τους, οργάνωσε την αντίσταση του λαού στην τριπλή Κατοχή. Γιατί το ΚΚΕ ήταν που αγωνίστηκε για την επιβίωση του λαού σε συνθήκες πείνας, ενώ η αστική ηγεσία τον είχε εγκαταλείψει στην τύχη του.

80 χρόνια από τότε που τα όπλα του ΔΣΕ ήχησαν στα βουνά της Ελεύθερης Ελλάδας, σήμερα στο φόντο της αντιπαράθεσης των ΗΠΑ με την Κίνα για την πρωτοκαθεδρία στο διεθνές ιμπεριαλιστικό σύστημα, οξύνονται οι αντιπαραθέσεις των βασικών ιμπεριαλιστικών μπλοκ και οι αντιθέσεις στο εσωτερικό τους. Σήμερα πυκνώνουν τα σύννεφα του ιμπεριαλιστικού πολέμου. Σήμερα οι πολεμικοί προϋπολογισμοί και εξοπλισμοί είναι σε πρώτη προτεραιότητα. Σήμερα τα αφεντικά της πολεμικής βιομηχανίας τρίβουν τα χέρια τους και οι λαοί στενάζουν από τις στερήσεις, τη φτώχεια και τον φόβο για την ίδια τη ζωή τους. Σήμερα επιβάλλεται ο οργανωμένος αγώνας για την ανατροπή του βάρβαρου καπιταλιστικού συστήματος, που δημιουργεί φτώχεια, αιματοκύλισμα και προσφυγιά για τους λαούς. Σήμερα ακριβώς, όπλο και παρακαταθήκη για τους αγώνες που έχουμε μπροστά μας, είναι οι ηρωικές σελίδες στην Ιστορία του λαού μας!

Η ηρωική Ιστορία και δράση των εκατοντάδων αξιωματικών - υπαξιωματικών που εντάχτηκαν στις γραμμές των ΕΑΜ - ΕΛΑΣ - ΔΣΕ, μας γεμίζουν έμπνευση και μας διδάσκουν ότι:

• Καρδιά και οργανωτής των αγώνων, όπως και βασικός αιμοδότης ήταν το ΚΚΕ.
• Η υπεράσπιση των συμφερόντων των εργατικών - λαϊκών δυνάμεων προϋποθέτει διαχρονικά ο λαός και η νεολαία να μη δείξουν καμιά εμπιστοσύνη στις αστικές κυβερνήσεις και τα αστικά κόμματα.
• Η πάλη οργανώνεται θέτοντας στο στόχαστρο την καπιταλιστική εξουσία.
• Κανένας αντίπαλος, όσο πανίσχυρος κι αν μοιάζει, όπως έμοιαζαν τότε οι ναζί κατακτητές και οι ντόπιοι συνεργάτες τους, δεν είναι ανίκητος όταν ο λαός αποφασίσει να δείξει τη δύναμή του, να συγκρουστεί.
• Διαψεύδονται πρότυπα συμβιβασμού που καλλιεργούσαν και καλλιεργούν στη νεολαία.
• Αξίζει θυσίες ο αγώνας για υψηλά ιδανικά.

Σήμερα, οι εργατικές - λαϊκές δυνάμεις και στρατιώτες, αξιωματικοί, υπαξιωματικοί, είναι απαραίτητο και πάλι να επιλέξουν πλευρά. Να διαλέξουν, αν θα σταθούν στο πλευρό μιας χούφτας εκμεταλλευτών που αιματοκυλούν τους λαούς και βάζουν σε κίνδυνο τη ζωή τους και τη ζωή των παιδιών τους, ή αν θα συνταχθούν με το μέρος της κοινωνικής πλειοψηφίας.

Είναι ώρα αξιωματικοί και υπαξιωματικοί να βαδίσουμε, μαζί με τον λαό, στα χνάρια των χιλιάδων, που εμπνεύστηκαν έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση και ιμπεριαλιστικούς πολέμους, μια κοινωνία που θέτει στο επίκεντρό της τον ίδιο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του, τον σοσιαλισμό - κομμουνισμό.

Παραπομπές:

1. Στεφ. Παπαγιάννης, «Από Εύελπις αντάρτης», «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 107, 108

2. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ 1939 -1949 Β2 Τόμος, σελ. 34

3. Ο.π. σελ. 35, 36

4. Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ 1939 -1949 Β2 Τόμος σελ. 106, 107

5. Στεφ. Παπαγιάννης, «Από Εύελπις αντάρτης», «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 64

6. Ο.π. σελ. 41

7. Βασίλης Γ. Βενετσανόπουλος, «ΠΑΡΩΝ», «Σύγχρονη Εποχή», σελ. 130, 131