Αλλη μια έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) για την Παιδεία στη χώρα μας ήρθε την προηγούμενη βδομάδα να προστεθεί στις εκθέσεις του ιμπεριαλιστικού οργανισμού τις τελευταίες δεκαετίες, που αποτελούν μπούσουλα για τις αναδιαρθρώσεις των ελληνικών κυβερνήσεων στον χώρο και που τίποτα θετικό δεν έχουν να επιδείξουν για την ολόπλευρη μόρφωση των παιδιών του λαού.

Μεγαλύτερη αυτονομία των σχολικών μονάδων (που σημαίνει απόσυρση του κράτους από την ευθύνη του για τη λειτουργία τους και μεγαλύτερη μετακίνηση του κόστους στους γονείς), στροφή των προγραμμάτων σπουδών τους στις δεξιότητες (χωρίς το υπόβαθρο στέρεας βασικής γνώσης), περαιτέρω αποσύνδεση του πτυχίου από το επάγγελμα (με χαρακτηριστικό παράδειγμα την επιμονή για απόσπαση της παιδαγωγικής επάρκειας από τα πτυχία των καθηγητικών σχολών), γενίκευση των διδάκτρων σε προγράμματα των πανεπιστημίων... Είναι μερικές από τις κατευθύνσεις του ΟΟΣΑ που τμηματικά υλοποιούνται τις τελευταίες δεκαετίες κι ενσωματώνονται στο εκπαιδευτικό μας σύστημα.

Από αυτή τη σκοπιά αξίζει να κάνουμε μια αναδρομή, για να θυμηθούν οι παλιότεροι και να μάθουν οι νεότεροι πώς με βάση τις Οδηγίες του ΟΟΣΑ πέρασαν μια σειρά αλλαγές στην Παιδεία.

Το 1995-'96 ο τότε υπουργός Παιδείας Γ. Παπανδρέου είχε καλέσει τον ΟΟΣΑ να αξιολογήσει το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Ο ΟΟΣΑ παρήγγειλε και η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ τότε εφάρμοσε την κατάργηση της επετηρίδας για τον διορισμό των εκπαιδευτικών στα σχολεία. Μέχρι τότε όλοι οι απόφοιτοι των παιδαγωγικών και των λεγόμενων καθηγητικών σχολών με το που έπαιρναν το πτυχίο τους αποκτούσαν κατοχυρωμένο δικαίωμα διορισμού. Το σύστημα της επετηρίδας, παρά τα όποια προβλήματα είχε, πατούσε στη λογική της άμεσης σύνδεσης πτυχίου - επαγγέλματος (το πτυχίο από μόνο του είναι ικανό προσόν για δουλειά, χωρίς επιπλέον πιστοποιήσεις) καθώς και στη λογική ότι όλοι οι απόφοιτοι απορροφούνται και εργάζονται στα σχολεία. Αυτά έπαψαν για τον κλάδο των εκπαιδευτικών με την κατάργηση της επετηρίδας.

Στην ίδια έκθεση, ο ΟΟΣΑ πρότεινε την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, ενώ έκανε συστάσεις για αλλαγή του άρθρου 16 του Συντάγματος, κάτι που έφτασε στο τσακ να εφαρμοστεί την επόμενη δεκαετία, αλλά αποτράπηκε κάτω από το βάρος μεγαλειωδών κινητοποιήσεων, που ανάγκασαν το ΠΑΣΟΚ σε υπαναχώρηση από τη συναίνεση που θα πρόσφερε στη ΝΔ. Παρέμεινε και παραμένει ψηλά στις προτεραιότητες του κεφαλαίου και των κυβερνήσεων. Ηδη στο διάγγελμά του ο Κυρ. Μητσοτάκης ενέταξε το άρθρο 16 στα προς αναθεώρηση άρθρα του Συντάγματος που προτείνει η κυβέρνηση, ενώ πέρσι ψηφίστηκε ο νόμος με τον οποίο μια σειρά κολέγια πήραν τον τίτλο του «πανεπιστημίου».

Με επιτακτικό τρόπο έβαζε τότε η έκθεση του ΟΟΣΑ το ζήτημα της «αποκέντρωσης της εκπαίδευσης», σημειώνοντας ότι πρέπει να διαμορφώνει έναν γενικό σχεδιασμό για την Παιδεία και από κει και πέρα την ευθύνη για τη λειτουργία των σχολικών μονάδων - από τα κτιριακά θέματα μέχρι τη διαμόρφωση των αναλυτικών προγραμμάτων και τις προσλήψεις εκπαιδευτικών κ.τ.λ. - να την έχει η Τοπική Διοίκηση και τα ίδια τα σχολεία. Μάλιστα, οι εμπειρογνώμονες του Οργανισμού έλεγαν ξεκάθαρα, αναφορικά με τα σχολεία, ότι «η χρήση πόρων που προέρχονται από συλλόγους γονέων και τοπικές επιχειρήσεις πρέπει να ενθαρρύνεται»! Οι κατευθύνσεις αυτές έως έναν βαθμό έχουν μπει σε εφαρμογή. Οι γονείς βάζουν όλο και πιο συχνά το χέρι στην τσέπη για να καλύπτουν ανάγκες των σχολείων και αναζητούν χορηγίες για να κάνουν μια σχολική γιορτή, για να ανανεώσουν τον σχολικό εξοπλισμό κ.τ.λ.

Σε εκείνη την έκθεση του ΟΟΣΑ μπήκε για πρώτη φορά και η κατεύθυνση για γενικευμένες συγχωνεύσεις σχολείων στην επαρχία, που προχώρησαν τις επόμενες δεκαετίες κατά κύματα, ενώ μέχρι σήμερα οι κυβερνήσεις τόσο του ΣΥΡΙΖΑ όσο και της ΝΔ πορεύονται αυξάνοντας τον αριθμό των μαθητών ανά τμήμα και συγχωνεύοντας τμήματα επιδιώκοντας την εξοικονόμηση πόρων.

Στην ίδια έκθεση του ΟΟΣΑ περιλαμβάνονταν προτάσεις για επιβολή διδάκτρων στα προπτυχιακά των πανεπιστημίων και εμπορευματοποίηση λειτουργιών των ιδρυμάτων, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «οι αναγνωρισμένες δραστηριότητες πανεπιστημίων θα ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθούν για να προσελκύσουν περισσότερα χρηματικά ποσά»...

Το θέμα των διδάκτρων στην Ανώτατη Εκπαίδευση επανήλθε πολύ πιο έντονα στην επόμενη στενή συνεργασία του ΟΟΣΑ με τη χώρα μας, το 2006 επί κυβερνήσεως ΝΔ, που έγινε στο Λαγονήσι η Σύνοδος των υπουργών Παιδείας του ΟΟΣΑ. Στα συμπεράσματα της Συνόδου αναφερόταν ως άποψη του ΟΟΣΑ ότι «αποτελεσματικός τρόπος αύξησης των πόρων είναι, μεταξύ άλλων, και η συνεισφορά των δικαιούχων στο κόστος σπουδών». Από τότε μέχρι τώρα λοιπόν τα δίδακτρα γενικεύτηκαν στα μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών, στα προγράμματα πιστοποιήσεων και διά βίου μάθησης των ΑΕΙ, τα summer schools κ.λπ., παράλληλα με χαράτσια που επιβλήθηκαν στη στέγαση, αλλά και άλλες καθαρά εμπορικές δραστηριότητες των ΑΕΙ.

Με το βλέμμα στραμμένο έντονα στην Ανώτατη Εκπαίδευση εκείνη την εποχή, ο ΟΟΣΑ έδωσε έμφαση και στο θέμα της αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας των συστημάτων Ανώτατης Εκπαίδευσης. Η ελληνική κυβέρνηση από την πλευρά της νομοθέτησε τη λεγόμενη «αξιολόγηση» των Τμημάτων των ΑΕΙ. Στο πλαίσιο αυτό, σήμερα οι αξιολογήσεις έχουν ολοκληρωθεί στα περισσότερα Τμήματα, σε τίποτα όμως αυτές δεν βοήθησαν στη βελτίωση προβλημάτων που υπάρχουν στις σχολές, δεν οδήγησαν σε ανακούφιση των οικογενειών που μοχθούν να σπουδάσουν τα παιδιά τους. Αντίθετα, οι αξιολογήσεις σπρώχνουν τα Τμήματα να προσανατολίζονται στις «μπίζνες» αντί στην παραγωγή νέας γνώσης για την ανακούφιση και την προκοπή του λαού.

Στο όνομα της αποδοτικότητας, ένα από τα κριτήρια των συστημάτων αξιολόγησης είναι και τα ποσοστά αποφοίτησης και τα ποσοστά εγκατάλειψης των σπουδών. Ετσι, εκείνη την περίοδο άρχισε η συζήτηση περί «αιώνιων φοιτητών» όπως τους είπαν, νομοθετήθηκε για πρώτη φορά τότε ανώτατο χρονικό όριο για την ολοκλήρωση των σπουδών και σήμερα φτάσαμε στην ωμότητα των διαγραφών φοιτητών...

Το 2011 έχουμε άλλη μια έκθεση του ΟΟΣΑ για το εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτή επαναφέρει με έντονο τρόπο την κατεύθυνση για αυτονόμηση της κάθε σχολικής μονάδας, που θα καταρτίζει τους δικούς της προϋπολογισμούς, θα προσλαμβάνει τους εκπαιδευτικούς της κ.τ.λ. Είναι καταπέλτης για τους εκπαιδευτικούς, καθώς πρότεινε να αυξηθούν οι ώρες διδασκαλίας τους - που εφαρμόστηκε την προηγούμενη δεκαετία - αλλά και να συνδεθεί η εξέλιξή τους με την αξιολόγησή τους, κάτι που αντιπαλεύουν σταθερά μέχρι σήμερα οι εκπαιδευτικοί.

Στην Ανώτατη Εκπαίδευση, για άλλη μια φορά, επαναφέρει θέμα επιβολής διδάκτρων, αλλά και την εντονότερη σύνδεση των ιδρυμάτων με την αγορά.

Στην παρούσα έκθεση που παρέδωσε ο ΟΟΣΑ στο υπουργείο την περασμένη βδομάδα, επιμένει για άλλη μια φορά στη «σταδιακή ενίσχυση της αυτονομίας των σχολικών μονάδων». Δεν είναι τυχαία αυτή η επιμονή. Τα βήματα «αυτονομίας» που προωθήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια (π.χ. το πέρασμα της ευθύνης για τα σχολικά κτίρια στην Τοπική Διοίκηση, οι επιπλέον αρμοδιότητες στους διευθυντές σχολείων κ.ά.), δεν θεωρούνται αρκετά. Και η αντίσταση που υπάρχει στην πλήρη αυτονόμηση της σχολικής μονάδας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο σθένος και την κουλτούρα των εκπαιδευτικών, εξ ου και η επιμονή στην «αξιολόγηση» για την καθυπόταξή τους.

Στην πραγματικότητα η επιμονή αυτή του ΟΟΣΑ οδηγεί στην πλήρη διαφοροποίηση των σχολικών μονάδων, όχι μόνο ως προς τη χρηματοδότησή τους αλλά ακόμα και ως προς το πρόγραμμα σπουδών. Διακριτά βήματα σε αυτή την κατεύθυνση τα τελευταία χρόνια είναι η διάκριση της διδακτέας ύλης σε υποχρεωτική και προαιρετική, η προσπάθεια καθιέρωσης του πολλαπλού βιβλίου κ.ά. Στην επέκτασή τους, αυτά τα βήματα οδηγούν να μη διδάσκονται όλοι οι μαθητές τα ίδια πράγματα, να προσφέρεται η γνώση με ταξικά - σε τελική ανάλυση - φίλτρα καταργώντας την ύπαρξη μιας κοινής βάσης για όλους τους μαθητές, που σημαίνει ίσα δικαιώματα στη γνώση για όλους.

Με αυτό το βλέμμα των πεπραγμένων και των κατευθύνσεων του ιμπεριαλιστικού οργανισμού του ΟΟΣΑ, πρέπει να φιλτράρουμε τις οδηγίες που δίνει στις εκθέσεις του, αλλά και τα νομοθετήματα των αστικών κυβερνήσεων που τις υλοποιούν. Εχουμε εμπειρία από το πώς μπήκαν οι κατευθύνσεις αυτές στη ζωή της Εκπαίδευσης τις τελευταίες δεκαετίες, ζούμε τα αποτελέσματά τους, που στην πράξη οδήγησαν τις λαϊκές οικογένειες να βάζουν όλο και πιο βαθιά το χέρι στην τσέπη για να συμπληρώνουν την εκπαίδευση των παιδιών τους και παράλληλα να βλέπουν το μορφωτικό επίπεδο να πέφτει, να απομακρύνεται από τις τεράστιες δυνατότητες της εποχής μας.