Μάλιστα, πριν βγουν στη δημοσιότητα οι συγκλονιστικές φωτογραφίες, η «εικόνα» που είχαμε για τους 200 κομμουνιστές που με την αταλάντευτη στάση τους ταπείνωσαν τους δήμιους και τον θάνατο εκείνη την Πρωτομαγιά προερχόταν κυρίως από καλλιτεχνικά δημιουργήματα.

Μια ακόμα τρανή απόδειξη ότι η Τέχνη είναι ένας άλλος δρόμος για να προσεγγίσει κανείς ζητήματα και γύρω από την Ιστορία, να αντιληφθεί σύνθετες έννοιες και καταστάσεις που δεν έχει ο ίδιος βιώσει.

Αλλωστε, η Τέχνη αποτελεί ένα ακόμα μέσο για να γνωρίσει κανείς τον κόσμο ζωντανά, βαθιά, μέσα στην κίνησή του και στην προκειμένη περίπτωση συντέλεσε στο να γίνει πιο «χειροπιαστή» η εποχή και οι συνθήκες που το λαϊκό κίνημα με μπροστάρηδες τους κομμουνιστές βγήκε στο προσκήνιο...

Ετσι, οι 200 για όλους εμάς ήταν οι ασπρόμαυρες φιγούρες στο χαρακτικό του Α. Τάσσου.

Οι 200 ήταν τα τιμημένα παιδιά του λαού μας, που γνωρίσαμε μέσα από το μυθιστόρημα «Στρατόπεδο του Χαϊδαρίου» του Θέμου Κορνάρου, κρατούμενος κι ο ίδιος εκεί και μάρτυρας της θυσίας τους.

Το καθήκον που μας κληροδότησαν πήγαζε και από το ποίημα της αντιστασιακής ποιήτριας Σοφίας Μαυροειδή - Παπαδάκη.

Το μονοπάτι αυτό πούχει χαράξει

το αίμα σας αδέρφια, θα πλατύνει

γιγάντια λεωφόρος θα σφαντάξει,

απ' όπου βγαίνει ο ήλιος ώσπου δύνει,

για να χωρούν τα πλήθη να περάσουν

των σκλάβων τα βαριά τυραγνισμένα

να πάνε προς το φως να ξαποστάσουν

απ' τη σκλαβιά τους τέλος λυτρωμένα.

Ηταν πολλοί δημιουργοί που κατέγραψαν εν θερμώ τα γεγονότα. Οπως η Ρίτα Μπούμη - Παπά, η οποία ανήμερα την Πρωτομαγιά του '44 στην Ανάληψη Υμηττού γράφει: «Τι ήλιος που ξημέρωσε για να σας χαιρετίσει!».

Οι δημιουργοί μας επιζητούσαν και κατάφεραν πολλές φορές να λειτουργήσουν ως «πρακτικογράφοι» των μεγάλων στιγμών του λαού μας. Ηθελαν όμως και να λειτουργήσουν άμεσα. Να απαντήσουν σε όλους αυτούς που προσπαθούσαν από τότε κιόλας «να βρομίσουν εκείνο τον αγώνα του λαού», όπως έλεγε η Μ. Αξιώτη. Το 1945 το ΕΑΜ κυκλοφόρησε καλλιτεχνικό λεύκωμα με τίτλο «Πρωτομαγιά - Θυσιαστήριο Λευτεριάς», το οποίο περιείχε δέκα ξυλογραφίες σε όρθιο ξύλο των Α. Τάσσου, Λουκίας Μαγγιώρου, Αλέξανδρου Κορογιαννάκη, Γ. Βελισσαρίδη, Βάσως Κατράκη και Γιώργου Μανουσάκη.

Ολα αυτά τα έργα επιτελούν και άλλον έναν ρόλο. Ιδιαίτερα σημαντικό για τις μέρες. Κρατάνε τη μνήμη άσβεστη. Τη μνήμη που τόσο λυσσαλέα επιδιώκουν η άρχουσα τάξη και οι γραφιάδες της να σβήσουν παραχαράζοντας με κάθε ευκαιρία την πρόσφατη Ιστορία. «Θέλω να με συμπαθάτε που σας τα ξαναλέω, πράγματα που τα ξέρετε, μα εκείνη η μνήμη φίλοι μου είναι φοβερό πράμα, αν δεν τα πεις κάτι τέτοια, δεν κοιμάσαι. Θαρρείς πως βγαίνουν οι νεκροί και σε τραβούν απ' το ποδάρι τη νύχτα και σου φωνάζουνε: "Λέγε τα! Δεν κάνει ούτε στιγμή να τ' αλησμονήσει ο κόσμος!», γράφει η Μέλπω Αξιώτη το 1945.

Εκείνη τη χρονιά κυκλοφόρησε και το βιβλίο της, «Πρωτομαγιές 1886 - 1945». Σε αυτό το βιβλίο διαβάζουμε για το τι έγινε μετά την εκτέλεση...

«Ο κόσμος πήρε το ξοπίσω τα καμιόνια που 'φευγαν με τα νεκρά κορμιά. Οι άντρες βγάζανε στο πέρασμά τους τα καπέλα, οι γυναίκες τρέχανε και κουβαλούσανε και ρίχνανε λουλούδια, κι όλοι ήταν θαρούσες σαν υπνωτισμένοι απάνω απ' τις σταγόνες το αίμα τους, που 'τρεχε κι έπηζε, κι η γης δεν το 'πινε, και γινόταν αυλάκια. Απάνω στο αίμα σκύβοντας και κοιτάζοντάς το, σήκωναν ύστερα πολλοί τα μάτια και τα χέρια τους ψηλά στον ουρανό. Ητανε η απόγνωση. Μέσα στο χώρο της εχτέλεσης οι εργάτες του Δήμου κουβάλησαν απ' το δίπλα χωράφι με φτυάρια πολύ χώμα, για να ρουφήξει κι εκεί τα αίματα...

Την ίδια μέρα όλοι οι γύρω συνοικισμοί κήρυξαν γενική απεργία. Τη νύχτα γενική κινητοποίηση του πληθυσμού, φωνάξανε παρά ποτέ ηρωικά κι ασώπαστα χουνιά, κι όπου είχε στάξει το αίμα τους, και στο ντουβάρι της εχτέλεσης, από ψηλά, κρυφά - κρυφά, απ' τους τοίχους, σκεπάστηκαν όλα παντού λουλούδια και ρίχτηκαν παντού στεφάνια. Αυτό ήταν των ζωντανών, προς τους νεκρούς αγωνιστές, το μνημόσυνο.

Ετσι γίνηκε η εχτέλεση των 200 ηρώων. Ετσι γιορτάστηκε η Πρωτομαγιά στην Αθήνα, στο χρόνο 1944».

Το 1945 δημοσιεύεται στο περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα» το ποίημα «Federico Garcia Lorca» του Νίκου Καββαδία. Ο Ισπανικός Εμφύλιος μπλέκεται με την Καισαριανή, όπως και το Δίστομο με την Γκουέρνικα, δύο εγκλήματα του φασισμού. Δεκαετίες αργότερα το μελοποιεί ο Θάνος Μικρούτσικος στον «Σταυρό του Νότου», βάζοντάς το στα χείλη όλων μας.

Είναι πολλά τα τραγούδια που έχουν άμεση αναφορά στους 200. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε τα «Μαλαματένια Λόγια» των Γιάννη Μαρκόπουλου και Μάνο Ελευθερίου, το «Σαββατόβραδο στην Καισαριανή» των Σταύρου Ξαρχάκου και Λευτέρη Παπαδόπουλου, που πρωτοκυκλοφόρησε με λογοκριμένους στίχους, το «Μπλόκο της Καισαριανής» των Μίκη Θεοδωράκη και Νότη Περγιάλη.

Ξεχωριστά αναφέρουμε την «Καταχνιά» των Χρήστου Λεοντή και Κώστα Βίρβου. Θέμα του έργου είναι το τρίπτυχο «Κατοχή - Αντίσταση - Απελευθέρωση» και κυκλοφόρησε το 1964. Ο Κ. Βίρβος έγραψε κάποια κομμάτια το 1944, όντας έγκλειστος στα κρατητήρια της οδού Ελπίδος 5. Σε αυτά τα μπουντρούμια έμαθε για την εκτέλεση των 200...

Είναι αρκετά ακόμα τα τραγούδια που εμπνέονται από το γεγονός. Θα αναφέρουμε την «Πρωτομαγιά» της νεαρής Πολυξένης Καράκογλου, που φανερώνει πως οι μεγάλες στιγμές του λαού μας μπορούν να συγκινήσουν, να εμπνεύσουν, να βρουν τη δική τους θέση στη σύγχρονη δημιουργία.

Μάνα μου, μάνα μου εμείς θα τραγουδάμε

Την Ανοιξη αυτή κανείς μη φοβηθεί

Θα 'ρθει και ο Ναπολέων κι οι 200 του μαζί

Απ' το δρόμο των ηρώων στη δικιά μας την αυλή...

Εκτός από το χαρακτικό του Α. Τάσσου υπάρχει και το εκπληκτικό έργο του Βάλια Σεμερτζίδη, «Χορός του Σουκατζίδη».

Ο Ακροναυπλιώτης Ναπολέων Σουκατζίδης, ο οποίος δεν δέχτηκε να του «χαριστεί» η ζωή και να πάει κάποιος άλλος για εκτέλεση, είναι μπροστάρης στον χορό και ο Β. Σεμερτζίδης εξηγεί: «Δεν είναι μόνο ο μεγάλος άνθρωπος, ο μεγάλος ήρωας, αλλά είναι κι ο κομμουνιστής κι αυτό εμένα με συνεπήρε. Αμφιβάλλω αν θα μπορούσε - αν και είχαμε τόσους ήρωες τότε - να σταθεί έτσι μπροστά στους Γερμανούς, ένας άνθρωπος που δεν είχε σαφή συνείδηση της θέσης του και του αντιπάλου με το ντουφέκι που είχε μπροστά του, συνείδηση τόσο σαφή όσο μπορούσε να έχει ένας μαρξιστής και μάλιστα στο ύψος του Σουκατζίδη».

Και όταν ήρθαν χρόνοι «δίσεκτοι», πάλι η ηρωική στάση και η θυσία των 200 δείχνει τον δρόμο.

Οπως γράφει ο Κώστας Βάρναλης στο ποίημά του «Πρωτομαγιά 1944»:

...Κι αν πέσανε για το λαό, νικήσαν οι προδότες,

που τώρα εδώ κατάχρυσοι περνούν και μαγαρίζουν,

και τώρα πιο τους μάχονται και τους ξανασκοτώνουν!

Σιχαίνεσαι τους ζωντανούς; Μην κλαις τους σκοτωμένους!

Απ' τα ιερά τους κόκκαλα, πρώτη του Μάη και πάλι,

θα ξεπηδήσει ο καθαρμός κ' η λεφτεριά του ανθρώπου.

Κ' είναι χιλιάδες στην Ελλάδα όμοιοι Πανάγιοι Τάφοι.

Ενώ ο Γιάννης Ρίτσος στο «Σκοπευτήριο της Καισαριανής» θα μας θυμίζει παντοτινά την ορμήνια τους...

Εμείς μερτικό δε ζητήσαμε. Τίποτα. Μόνον θυμηθείτε το:

Αν η ελευθερία δε βαδίσει στα χνάρια του αίματός μας

εδώ θα μας σκοτώνουν κάθε μέρα. Γεια σας