Σε ένα δικαστήριο της Φλόριντα των ΗΠΑ, δύο Βρετανοί, πρώην στελέχη της διαβόητης «Cambridge Analytica», βρίσκονται σε αντιδικία με έναν Αμερικανό συνεργάτη τους για μερικά εκατομμύρια δολάρια.

Η νομική αυτή διαμάχη, που ξεκίνησε το 2023, έχει μετατραπεί σε ένα απρόσμενο «χρυσωρυχείο» αποκαλύψεων: Κρυπτογραφημένα μηνύματα, εσωτερικά έγγραφα, οργανογράμματα συμβολαίων με τον αμερικανικό στρατό και μια λίστα με δεκάδες κωδικές ονομασίες μυστικών επιχειρήσεων «πληροφοριακού πολέμου» σε όλο τον κόσμο.

Η υπόθεση δεν αναδεικνύει μόνο τους πολυπλόκαμους μηχανισμούς κατασκοπείας, στη σκιά των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών που οξύνονται. Επιβεβαιώνει ταυτόχρονα ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας και οι δυνατότητες που προσφέρει σε κράτη, μονοπώλια και μηχανισμούς η ενσωμάτωσή της στα «έξυπνα» τηλέφωνα (smartphones), με όλα τα συμπαρομαρτυρούντα, έχουν εξελίξει τις μεθόδους «στρατολόγησης» από υπηρεσίες κατασκοπείας και παρακολούθησης σε τέτοιο βαθμό, ώστε εκατομμύρια ανυποψίαστοι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο να δουλεύουν ακούσια γι' αυτές, μεταδίδοντας πληροφορίες χρήσιμες στα οικονομικά και πολεμικά τους σχέδια.

Προκύπτει επίσης ότι ειδικά τα τελευταία χρόνια, η συλλογή και ανάλυση πληροφοριών από τις ΗΠΑ μετατοπίζεται σταθερά από τις κρατικές μυστικές υπηρεσίες προς ιδιωτικές εταιρείες - εργολάβους.

Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως intelligence outsourcing, έχει οδηγήσει στη δημιουργία ενός εκτεταμένου ιδιωτικού οικοσυστήματος εταιρειών που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως η συλλογή και η επεξεργασία δεδομένων, οι ψυχολογικές επιχειρήσεις, η ανάλυση επιρροής και ο «πληροφοριακός πόλεμος».

Σύμφωνα με παλαιότερες μελέτες, ήδη από το 2005 περίπου το 70% του προϋπολογισμού των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, περίπου 42 δισ. δολάρια, δαπανάται σε ιδιωτικούς εργολάβους. Εκθεση του αμερικανικού Government Accountability Office (GAO) από το 2021 διαπίστωσε ότι το 78% του προσωπικού του Γραφείου του υφυπουργού Αμυνας για την Πληροφόρηση και Ασφάλεια είναι «μη μόνιμο» - δηλαδή εργολάβοι.

Τα στοιχεία ήρθαν στο φως από την ερευνητική δουλειά δημοσιογράφου που παρακολουθούσε τη δίκη. Αποκαλύφθηκε ένα παγκόσμιο δίκτυο κατασκοπείας, ή αλλιώς «πληροφοριακού πολέμου», από εταιρείες - εργολάβους που λειτουργούν για λογαριασμό της Διοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων του αμερικανικού στρατού (SOCOM).

Το δίκτυο αυτό, που συνδέει μια εταιρεία της gig economy (ηλεκτρονικές πλατφόρμες που προσφέρουν εργασία) από το Σαν Φρανσίσκο με μια εταιρεία - βιτρίνα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και έναν εργολάβο «ψυχολογικών επιχειρήσεων» από το Τέξας, έχει διεξάγει πάνω από 70 επιχειρήσεις σε περίπου 30 χώρες από το Ιράν και τη Συρία μέχρι τη Βόρεια Κορέα και τις Φιλιππίνες, από το 2011 μέχρι το 2022. Μία απ' αυτές τις επιχειρήσεις, με την κωδική ονομασία «ELVIS. Ελλάδα, 2018 - 2019», εξελίχθηκε στη χώρα μας, άγνωστο με ποιο περιεχόμενο.

Οι επιχειρήσεις αφορούν από τη συλλογή πληροφοριών σε «μη φιλικά περιβάλλοντα» μέχρι την παρακολούθηση δικτύων WiFi και άλλων συσκευών. Και από ψυχολογικές επιχειρήσεις κατά της «τρομοκρατίας» μέχρι «έρευνες αγοράς», που στην πραγματικότητα ήταν κάλυψη για στρατιωτική κατασκοπεία.

Μάλιστα, οι άνθρωποι που εκτελούσαν αυτές τις αποστολές συχνά δεν είχαν ιδέα για ποιον δούλευαν πραγματικά. Νόμιζαν ότι μέσω της πλατφόρμας, στην οποία εγγράφονταν επί πληρωμή, κάνουν «έρευνα αγοράς» ή «ακαδημαϊκή μελέτη». Πληρώνονταν 25 σεντς έως 3 δολάρια την εργασία μέσω μιας εφαρμογής κινητού τηλεφώνου που έμοιαζε με οποιαδήποτε άλλη πλατφόρμα. Μόνο που αντί για μεταφορές ή παραγγελίες, έκαναν κατασκοπεία!

Στον πυρήνα του δικτύου βρίσκονται δύο εταιρείες που η δικαστική τους διαμάχη τις έφερε στο φως. Ρόλο - κλειδί έχει η «Madison Springfield Inc.» (MSI), η οποία ιδρύθηκε από τον Timothy Riesen. Πιο πριν ο συγκεκριμένος ήταν κορυφαίο στέλεχος της «Archimedes Global», μιας εταιρείας - γέφυρα που συνέδεσε τη βρετανική «Strategic Communication Laboratories» (SCL) με τις αμερικανικές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Η SCL ήταν εταιρεία «στρατηγικής επικοινωνίας» που εξειδικευόταν σε αυτό που οι ίδιοι αποκαλούσαν «συμπεριφορική / γνωστική αλλαγή». Εγινε παγκοσμίως γνωστή όταν η θυγατρική της, «Cambridge Analytica», βρέθηκε στο επίκεντρο μιας σειράς σκανδάλων χειραγώγησης εκλογών σε όλο τον κόσμο, με αποκορύφωμα τις αμερικανικές εκλογές του 2016.

Η MSI ήταν αυτή που έπαιρνε τα συμβόλαια. Με έδρα το Τέξας και αμερικανική ιδιοκτησία, πληρούσε τις προϋποθέσεις για συμβόλαια με το υπουργείο Αμυνας που απαιτούσαν διαβαθμίσεις ασφαλείας.

Στα έγγραφα οι υπηρεσίες περιγράφονταν με τεχνοκρατικούς όρους («Information Environment Assessment», «Influence Mapping», «Behavioral Indicators Analysis», «Target Audience Effectiveness Measurement»).

Με απλά λόγια, η MSI ανέλαβε να μετρά αν οι ψυχολογικές και πληροφοριακές επιχειρήσεις των ειδικών δυνάμεων «λειτουργούν». Το αντικείμενο αυτό αποτελούσε διαχρονικά ένα από τα μεγαλύτερα κενά του στρατιωτικού σχεδιασμού: Η επιρροή στη συμπεριφορά πληθυσμών είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί. Η MSI ισχυριζόταν ότι μπορούσε να το κάνει.

Τα νούμερα είναι εντυπωσιακά: Η MSI έχει λάβει πάνω από 35 εκατομμύρια δολάρια από συμβόλαια με τη Διοίκηση Ειδικών Δυνάμεων του αμερικανικού στρατού. Το 2020 η MSI κέρδισε ένα συμβόλαιο META (MISO Evaluation and Transregional Analysis) αξίας 23,5 εκατομμυρίων δολαρίων, για πέντε και πλέον χρόνια, απευθείας από το Γραφείο του υπουργού Αμυνας των ΗΠΑ που κάλυπτε όλες τις γεωγραφικές διοικήσεις του αμερικανικού στρατού.

MISO σημαίνει «Military Information Support Operations» - ο σύγχρονος στρατιωτικός ευφημισμός για αυτό που παλαιότερα ονομαζόταν PSYOP (Psychological Operations) - ψυχολογικές επιχειρήσεις. Στόχος είναι ο επηρεασμός των αντιλήψεων, στάσεων, συμπεριφορών ξένων πληθυσμών.

Την ίδια χρονιά που ιδρύθηκε η MSI, δύο πρώην στελέχη της SCL, οι Alexis Everington και Richard White, έστησαν την «International Advisory Services» (IAS), με έδρα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οπως εξηγεί η δικαστική αγωγή των Βρετανών συνεργατών του Riesen: «Ενώ ο Riesen ήταν το πρόσωπο της MSI για τους υπάρχοντες και πιθανούς πελάτες στις ΗΠΑ, [οι Everington και White] ήταν η ραχοκοκαλιά της εταιρείας, που δούλευε για την απόκτηση πληροφοριών στο επίπεδο του εδάφους σε ξένες χώρες».

Ενώ η MSI αναλάμβανε τα συμβόλαια με την αμερικανική κυβέρνηση, η IAS εκτελούσε τη βρώμικη δουλειά στο πεδίο. Στρατολόγηση τοπικών συνεργατών, διεξαγωγή ερευνών, συλλογή πληροφοριών σε «ημι-επιτρεπτά και μη-επιτρεπτά ερευνητικά περιβάλλοντα» σε Υεμένη, Συρία, Ιορδανία, Ιράν και Λιβύη, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το βιογραφικό του Everington που κατατέθηκε στο δικαστήριο.

Η δομή της συνεργασίας MSI - IAS ήταν σκόπιμα αδιαφανής. Οι Everington και White κατείχαν το 25% των μετοχών της MSI μέσω της IAS, αλλά η σχέση αυτή παρέμενε κρυφή από τους αμερικανικούς πελάτες και μερικές φορές ακόμα και από τους υπαλλήλους της ίδιας της MSI. Η λειτουργία της IAS εκτός αμερικανικού νομικού πλαισίου παρείχε σημαντική ευελιξία σε δραστηριότητες που θα ήταν δυσκολότερο να υλοποιηθούν μέσω απευθείας αμερικανικών συμβάσεων.

Τα δικαστικά έγγραφα που κατατέθηκαν στην υπόθεση «Everington & White εναντίον Riesen» περιλαμβάνουν έναν εκτενή κατάλογο κωδικών ονομασιών επιχειρήσεων. Είναι ένας εντυπωσιακός χάρτης των μυστικών δραστηριοτήτων του δικτύου σε όλο τον κόσμο.

Το Ιράν ήταν αναμενόμενα ένας από τους κύριους στόχους. Οι επιχειρήσεις ξεκίνησαν από το 2012 και συνεχίστηκαν τουλάχιστον μέχρι το 2020, με κωδικές ονομασίες όπως ELBOW, ZHUKOV, GENESIS, NIRVANA, METALLICA, BEOWULF και πολλές άλλες. Η επιχείρηση BEOWULF (2019 - 2020) αφορούσε συλλογή πληροφοριών σε 10 ιρανικές πόλεις, με κόστος 4,5 εκατομμύρια δολάρια. Η FINN παρακολουθούσε δίκτυα WiFi, η GATSBY αφορούσε «Iran Purchases» (παρακολούθηση αγορών / εμπορίου), ενώ η LORNA ήταν μια «Iran Area Survey» (χαρτογράφηση περιοχών).

Η Συρία, εν μέσω εμφυλίου πολέμου, ήταν επίσης κύριος στόχος, με επιχειρήσεις όπως οι BRADLEY (2013 - 2014), WELLINGTON I - IV (2015 - 2018), TESLA, U2 και WHITESNAKE. Στην Υεμένη οι επιχειρήσεις ξεκίνησαν ήδη από το 2009 και συνεχίστηκαν με επιχειρήσεις όπως οι ALLENBY, DOOLITTLE, HUDAYDA, ADEN, TITO και XTC.

Τα δικαστικά έγγραφα αποκαλύπτουν επίσης δύο ευρωπαϊκές επιχειρήσεις: Την επιχείρηση DOORS (2018), που κάλυπτε 11 χώρες της Ευρώπης, και την επιχείρηση ELVIS (2018 - 2019), που είχε ως στόχο την Ελλάδα. Δεν γίνεται γνωστό στα δικαστικά έγγραφα τι ακριβώς περιλάμβανε η επιχείρηση ELVIS ή ποιες ήταν οι 11 χώρες της DOORS.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η MSI έλαβε περίπου 5,5 εκατομμύρια δολάρια σε υπεργολαβίες μέσω άλλης εταιρείας από τη SOCEUR - US Army Special Operations Command Europe (Διοίκηση Ειδικών Επιχειρήσεων Στρατού Ξηράς των ΗΠΑ - Ευρώπη) μεταξύ Μαρτίου 2018 και Αυγούστου 2020 - ακριβώς την περίοδο που διεξήχθη η επιχείρηση ELVIS στην Ελλάδα. Τα συμβόλαια αυτά περιλάμβαναν «ανάλυση απειλών και πληροφοριών, υποστήριξη προγράμματος, πλατφόρμα επιχειρησιακής επιρροής και υποστήριξη εκπαίδευσης».

Ο κατάλογος είναι εντυπωσιακός και περιλαμβάνει κι άλλους στόχους σε όλο τον κόσμο: Ουκρανία (ITO), Βόρεια Κορέα (AEROSMITH, FOREIGNER), Κίνα (OHARA), Αφγανιστάν (KHATTABI), Ιορδανία (CLAUSEWITZ), Λίβανος (NAPOLEON), Μάλι (BEATLES), Φιλιππίνες (INXS), Πακιστάν (ULYSSES), Μολδαβία (POTTER). Μια επιχείρηση με το όνομα NEMO αναφέρεται ότι κάλυπτε 30 χώρες με την περιγραφή Vital National Security Interests (ζωτικά συμφέροντα εθνικής ασφάλειας).

Παράλληλα, το δίκτυο αυτό έστηνε και χρησιμοποιούσε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και «ακαδημαϊκά» προγράμματα ως κάλυψη για επιχειρήσεις συλλογής πληροφοριών. Για παράδειγμα, ο Alexis Everington παράλληλα με τον ρόλο του στην IAS υπηρέτησε ως «σύμβουλος στρατηγικής επικοινωνίας» στην «Karama», ΜΚΟ για τα δικαιώματα των γυναικών, με έδρα το Κάιρο. Δημοσιευμένες φωτογραφίες δείχνουν τον Everington να παρέχει «εκπαίδευση στρατηγικής επικοινωνίας» σε «ακτιβιστές» στην Ιορδανία, στη Λιβύη και στην Υεμένη - τις ίδιες χώρες όπου η IAS διεξήγαγε επιχειρήσεις συλλογής πληροφοριών.

Αντίστοιχα, διαρροές εσωτερικών εγγράφων της SCL αποκάλυψαν ότι οι ερευνητές στο πεδίο έπρεπε να χρησιμοποιούν ψεύτικες ιστορίες κάλυψης. Ενα έγγραφο για την επιχείρηση στην Υεμένη αναφέρει ρητά: «Θα χρησιμοποιηθεί μια ιστορία κάλυψης για να εξηγηθεί ο σκοπός της έρευνας στους ερευνητές. Οι τοπικοί ερευνητές δεν θα ενημερωθούν για τους στόχους ή τους χορηγούς της μελέτης». Η πρόταση προσθέτει πως στους συμμετέχοντες μπορεί να πουν «ότι η μελέτη είναι μέρος ενός πανεπιστημιακού ερευνητικού προγράμματος ή ενός προγράμματος έρευνας αγοράς».

Τον Ιούνιο του 2022 η «Premise Data Corporation» εξαγόρασε μυστικά την MSI, μέσω μιας πολύπλοκης διαδικασίας. Στη βιτρίνα της η «Premise» ήταν μια εταιρεία «έρευνας αγοράς», που χρησιμοποιούσε εργαζόμενους σε πλατφόρμες για να συλλέγει δεδομένα μέσω μιας εφαρμογής κινητού.

Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Τον Ιούνιο του 2021 η «Wall Street Journal» αποκάλυψε ότι η «Premise» είχε λάβει περίπου 5 εκατομμύρια δολάρια σε στρατιωτικά συμβόλαια από το 2017. Μια διαρροή παρουσίασης της «Premise» στη Διοίκηση Ειδικών Επιχειρήσεων του αμερικανικού στρατού στο Αφγανιστάν τον Μάη του 2019 αποκάλυψε τις πραγματικές δυνατότητες της πλατφόρμας, η οποία αξιοποιούσε πάνω από 600.000 «τοπικούς συνεισφέροντες δεδομένων», συμπεριλαμβανομένων 340 στο Αφγανιστάν.

Οι «εργασίες» που ανατίθεντο στους χρήστες της εφαρμογής περιλάμβαναν χαρτογράφηση κυψελών κινητής τηλεφωνίας και δικτύων WiFi, παρακολούθηση δραστηριότητας γύρω από τζαμιά και άλλες τοποθεσίες, καθώς και τη διεξαγωγή «ερευνών κοινής γνώμης», που στην πραγματικότητα ήταν κάλυψη για επιχειρήσεις πληροφοριών.

Υπήρχε επίσης η ρητή δέσμευση ότι οι εργασίες θα σχεδιάζονταν για να «διασφαλίζουν την πραγματική πρόθεση» - δηλαδή οι χρήστες της εφαρμογής δεν θα μπορούσαν να ξέρουν ότι συλλέγουν δεδομένα για έναν εργολάβο του αμερικανικού στρατού.

Στην παρουσίασή της η «Premise» αναφέρει ότι προσφέρει υπηρεσίες «Πληροφοριών - Επιτήρησης - Αναγνώρισης». Στις διαφάνειες αναφέρεται επίσης πως οι χρήστες της εφαρμογής μπορούν να παρακολουθούν και να αξιολογούν μηνύματα, να τραβούν φωτογραφίες, να εντοπίζουν τοποθεσίες, να χαρτογραφούν διαδρομές μετακίνησης, να αναγνωρίζουν, να εντοπίζουν και να φωτογραφίζουν κρίσιμο έδαφος, να διεξάγουν έρευνες στον πληθυσμό και να χαρτογραφούν ασύρματα δίκτυα.

Για την προσέλκυση χρηστών της εφαρμογής, φτιάχνονταν και διαφημίσεις. Μία απ' αυτές είναι στα Ουκρανικά και αναφέρει: «Εχεις τηλέφωνο Android; Κέρδισε bitcoin για τις απαντήσεις σου και τις φωτογραφίες σου στην Ουκρανία! Μοιράσου τοπικές γνώσεις. Κέρδισε χρήματα». Μια άλλη απευθύνεται σε κοινό στη Τουρκία: «Εχεις Android τηλέφωνο; Στείλε μας τις απαντήσεις σου και τις φωτογραφίες που τραβάς στην Αγκυρα, κέρδισε 30 TL», ενώ η τρίτη απευθύνεται προς τους κατοίκους της πρωτεύουσας της Γκάνας:«Βελτίωσε την Ακρα και κέρδισε χρήματα βγάζοντας φωτογραφίες με το Android τηλέφωνό σου. Πληρώνουμε για φωτογραφίες και έρευνα στην Ακρα».

Πέραν του περιεχομένου που παρείχαν οι χρήστες μέσω φωτογραφιών ή απαντήσεων, εσωτερικά έγγραφα και κυβερνητικές προτάσεις της «Premise» αποκάλυπταν ότι η εφαρμογή ήταν σε θέση να καταγράφει εκτεταμένο φάσμα μεταδεδομένων.

Σε πρόταση που κατατέθηκε το 2020 προς τη βρετανική κυβέρνηση, η «Premise» ανέφερε ότι μπορούσε να συλλέγει περισσότερους από 100 διαφορετικούς τύπους δεδομένων από τις συσκευές των χρηστών, συμπεριλαμβανομένων γεωγραφικής θέσης, χρονικών σημάνσεων, στοιχείων συσκευής και λειτουργικών χαρακτηριστικών.

Η συνδυαστική αξιοποίηση τέτοιων δεδομένων επέτρεπε την εξαγωγή χωρικών και συμπεριφορικών μοτίβων, χωρίς να απαιτείται άμεση γνώση ή πρόθεση του χρήστη. Το μοντέλο αυτό προσέφερε στις κυβερνήσεις ένα εργαλείο μαζικής, χαμηλού κόστους συλλογής πληροφοριών σε περιοχές όπου η παραδοσιακή παρουσία προσωπικού θα ήταν επικίνδυνη ή πολιτικά ευαίσθητη.

Στις 25 Φλεβάρη 2022, την επομένη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, το Γενικό Επιτελείο των ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων εξέδωσε ανακοίνωση κατηγορώντας την «Premise» ότι χρησιμοποιούνταν από τις ρωσικές δυνάμεις για τη συλλογή δεδομένων. Ουκρανοί χρήστες της εφαρμογής ανέφεραν ότι είδαν αγγελίες για εργασίες που ζητούσαν τη θέση του πλησιέστερου νοσοκομείου, της πλησιέστερης γέφυρας, και φωτογραφίες «κρατήρων από βομβαρδισμούς». Ορισμένες εργασίες πλήρωναν 3,25 δολάρια, ένα ασυνήθιστα υψηλό ποσό για την πλατφόρμα.

Τον Αύγουστο του 2024, τόσο η «Premise» όσο και η MSI εξαγοράστηκαν από την «Culmen International», έναν εργολάβο του αμερικανικού Πενταγώνου. Σύμφωνα με το γαλλικό «Intelligence Online», «η Culmen ειδικεύεται στην απόκτηση ξένων όπλων που μπορούν να σταλούν στις ΗΠΑ για ανάλυση». Η «Culmen» προσπάθησε να κρύψει τη σύνδεση μεταξύ «Premise» και MSI, διαχωρίζοντας τις ανακοινώσεις για τις δύο εξαγορές. Η μυστική εξαγορά του 2022 αποκαλύφθηκε μόνο μέσω της δικαστικής διαμάχης.

Το αποτέλεσμα είναι ένας κάθετα δομημένος εργολάβος, που μπορεί πλέον να παρέχει στον αμερικανικό στρατό από την απόκτηση ξένων όπλων μέχρι τη συλλογή και αξιολόγηση πληροφοριών, ψυχολογικές επιχειρήσεις μέχρι παρακολούθηση δικτύων.

Η δίκη συνεχίζεται, αλλά στις 2 Φλεβάρη ο αρμόδιος ομοσπονδιακός δικαστής διέταξε την αναδρομική σφράγιση των δικαστικών εγγράφων, για να εμποδίσει τη δημοσίευση «άκρως ευαίσθητων πληροφοριών». Είναι κι αυτό μια επιβεβαίωση της εγκυρότητας των στοιχείων που πρόλαβαν να βγουν στη δημοσιότητα, αλλά και της σοβαρότητας της υπόθεσης που κρύβεται πίσω από τη δικαστική διαμάχη...