ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σάββατο 7 Φλεβάρη 2026 - Κυριακή 8 Φλεβάρη 2026
Σελ. /40
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
«ΑΥΤΟΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑΣ»
«Αντισυστημική» θεωρία ή συστημική και κάλπικη «ελεύθερη επιλογή»;

Από την εκδήλωση που οργάνωσε η ΚΝΕ στο Πάντειο στις 11/12/2025, με θέμα «Είναι το φύλο πηγή ανισοτιμίας, βίας, εκμετάλλευσης; Υπάρχει
Από την εκδήλωση που οργάνωσε η ΚΝΕ στο Πάντειο στις 11/12/2025, με θέμα «Είναι το φύλο πηγή ανισοτιμίας, βίας, εκμετάλλευσης; Υπάρχει "φάσμα" ή "αναταραχή φύλου";»
Πολλά γράφτηκαν και ακούστηκαν με αφορμή ανακοίνωση της ΟΒ Ψυχολογίας της ΚΝΕ στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, που κατήγγειλε ένα ακόμα περιστατικό μαθήματος ανορθολογισμού από καθηγητή που απευθύνθηκε στους φοιτητές σε ουδέτερο γένος («τα φοιτητά»).

Στη χυδαία αντικομμουνιστική επίθεση συναντήθηκαν διάφορα ΜΜΕ, λογαριασμοί σε ΜΚΔ με δυνάμεις του οπορτουνιστικού και αναρχικού χώρου που δρουν στα πανεπιστήμια, αναπαράγοντας τα περί «τρανσφοβικού ΚΚΕ» και άλλα παρόμοια.

Βέβαια, οι ίδιες δυνάμεις δεν έβγαλαν άχνα για την επίσκεψη του υπουργού Αμυνας, διαφόρων εκπροσώπων των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της ΕΕ στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, οι οποίοι συμμετείχαν σε εκδηλώσεις όπως για τη «ΝΑΤΟική διεύρυνση στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη» και για την «ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας».

Μάλλον επικαλούνται το δικαίωμα της σιωπής όταν πρόκειται για την παρέμβαση του κράτους και των ΗΠΑ - ΝΑΤΟ - ΕΕ στα πανεπιστήμια με στόχο τη νομιμοποίηση της βαθύτερης εμπλοκής της χώρας στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους στη συνείδηση των φοιτητών και φοιτητριών, ώστε να στηρίξουν και με την επιστήμη τους τα αιματοβαμμένα ιμπεριαλιστικά σχέδια για τα συμφέροντα του κεφαλαίου.

Από την άλλη, είναι λαλίστατοι όταν υπηρετούν την προσπάθεια να καλλιεργήσουν τα περί «συστημικού ΚΚΕ», ταυτίζοντας την επιστημονική του αντίληψη με τις σκοταδιστικές ακροδεξιές δυνάμεις και απόψεις, με τις οποίες μας χωρίζει άβυσσος.

Σκόπιμα επιχειρείται η διαστρέβλωση της θέσης του ΚΚΕ και της πολεμικής του στα ρεύματα του υποκειμενικού ιδεαλισμού, όπως οι θεωρίες περί «απροσδιοριστίας - ρευστότητας φύλου». Οπως επίσης διαστρεβλώνεται η συνεπής στάση του ΚΚΕ και της ΚΝΕ, καταδίκης οποιασδήποτε βίας, διάκρισης, κοινωνικής αποξένωσης με κριτήριο τον σεξουαλικό προσανατολισμό, χτίζοντας ασπίδα προστασίας σε σχολεία και σχολές, σε χώρους δουλειάς, σε γειτονιές.

Θεωρίες περί «ρευστότητας φύλου»

Μέσα από τα δημοσιεύματα και τις ανακοινώσεις που διακινήθηκαν όλο αυτό το διάστημα αναπαράγονταν οι ανορθολογικές θεωρίες περί «ρευστότητας φύλου», προσδίδοντας μάλιστα μανδύα επιστημονικοφάνειας. Αλλωστε, αυτές οι θεωρίες διαπερνούν το πρόγραμμα σπουδών όλο και περισσότερων Τμημάτων και Σχολών, ενώ ακόμα και στα σχολεία γίνεται συζήτηση στις παρέες των μαθητών, συχνά και με την παρέμβαση εκπαιδευτικών, ιδιαίτερα κάτω από την επίδραση του διαδικτύου, των ΜΜΕ και των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης.

Ορισμένοι θεωρητικοί εκπρόσωποι που διδάσκονται κατά κόρον στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, όπως η Τζούντιθ Μπάτλερ, φτάνουν να ισχυρίζονται ότι «το φύλο δεν είναι γεγονός, είναι οι ποικίλες πράξεις φύλου που δημιουργούν την ιδέα του φύλου, και χωρίς αυτές δεν θα υπήρχε φύλο»1.

Από τη στιγμή που υποστηρίζουν ότι οι ιδέες «φτιάχνουν» το φύλο, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι αν αυτές αλλάξουν, μεταβάλλεται και το φύλο. Δηλαδή, είναι απροσδιόριστο - ρευστό.

Στην ουσία, αμφισβητούν τον αντικειμενικό προσδιορισμό του φύλου, διακηρύσσοντας πως «το φύλο είναι μια κατηγορία που επιβάλλεται στα άτομα από την κοινωνία» και καθορίζεται από την υποκειμενική άποψη και το βίωμα του καθενός και της καθεμιάς. Αμφισβητούν, τελικά, ότι ο γυναικείος και ο αντρικός οργανισμός είναι συμπληρωματικοί μεταξύ τους για την αναπαραγωγική διαδικασία.

Ακόμα και οι περιπτώσεις ανθρώπων με δυσφορία φύλου ή intersex - χωρίς σαφή ή απόλυτη κυριαρχία των ανδρικών ή γυναικείων βιολογικών χαρακτηριστικών - δεν ανατρέπουν τον κανόνα αυτής της συμπληρωματικότητας. Φυσικά, το ΚΚΕ και η ΚΝΕ διεκδικούμε μέτρα επιστημονικής και κοινωνικής στήριξης γι' αυτούς τους ανθρώπους. Ομως αυτές οι περιπτώσεις δεν δικαιολογούν τις ιδεαλιστικές θεωρίες που διαδίδουν ότι «το φύλο είναι φάσμα».

Με αντίστοιχη ανορθολογική μεθοδολογία παραλληλίζουν την ύπαρξη βιολογικών διαφορών των δύο φύλων με τις παλιές, σκοταδιστικές θεωρίες περί «βιολογικής κατωτερότητας» της γυναίκας, που επιδίωκαν να δικαιολογήσουν την υποβαθμισμένη κοινωνική της θέση με βάση τα βιολογικά της χαρακτηριστικά.

Δεν χωράει συζήτηση ότι υπάρχει η ανάγκη διαπαιδαγώγησης των νέων, και μέσω της Εκπαίδευσης, για την ισοτιμία των δύο φύλων, την κατάργηση των διαχωρισμένων κοινωνικών ρόλων για τον άντρα και τη γυναίκα, που τα τείχη τους ορθώθηκαν και σφυρηλατήθηκαν στο πέρας χιλιάδων χρόνων. Αλλο όμως είναι η αντίδραση, η αμφισβήτηση των αναχρονιστικών κοινωνικών χαρακτηριστικών των δύο φύλων, και άλλο η αμφισβήτηση της αντικειμενικής βιολογικής τους διαφοροποίησης.

Η γυναικεία ανισοτιμία έχει αντικειμενική υλική ρίζα: Τις εκμεταλλευτικές σχέσεις παραγωγής. Ιστορικά σχετιζόταν με τις ανάγκες της εκάστοτε τάξης που κατείχε τα μέσα παραγωγής και την εξουσία. Πάνω σε αυτήν τη βάση καθοριζόταν ο χαρακτήρας της εργασίας των γυναικών, σε συνάρτηση με την ανάγκη της ανθρώπινης αναπαραγωγής, τόσο για κληρονόμους της εκμεταλλεύτριας τάξης όσο και για τους απογόνους των εκμεταλλευόμενων - καταπιεζόμενων.

Η συμπληρωματικότητα του άντρα και της γυναίκας στην αναπαραγωγή δεν ταυτίζεται πάντα και απόλυτα με την ανατροφή του παιδιού, εξαιτίας μιας σειράς κοινωνικών παραγόντων (π.χ. απώλεια γονιών, ακαταλληλότητα γονέων και απομάκρυνση του παιδιού με νομικές διαδικασίες, βρεφική εγκατάλειψη λόγω ανέχειας και φτώχειας κ.λπ.). Ομως το γεγονός αυτό δεν αναιρεί αυτήν την αντικειμενική βιολογική βάση της κοινωνικής σχέσης μητρότητας - πατρότητας, από την οποία απορρέει και η γονική ευθύνη απέναντι στη νέα ζωή.

Ούτε η συμβολή του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος στη φροντίδα και ανατροφή των παιδιών, τα συναισθήματα αγάπης και τρυφερότητας, όπως από τους παππούδες και γιαγιάδες, τους θείους και τις θείες, τους φίλους του ζευγαριού κ.λπ. μπορούν να αναιρέσουν, να ακυρώσουν ή να αντικαταστήσουν την κοινωνική σχέση μητρότητας - πατρότητας και την αντικειμενική της βάση.

Ανορθολογισμός και στην προσέγγιση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας

Με την ίδια ανορθολογική μέθοδο προσεγγίζουν οι θεωρίες περί «υποκειμενικού προσδιορισμού του φύλου» και τη σεξουαλικότητα του ανθρώπου, που διαμορφώνεται στο πλαίσιο μιας σύνθετης κοινωνικής διαδικασίας.

Υποστηρίζουν ότι η σεξουαλικότητα κάθε ανθρώπου καταπιέζεται από την «κυρίαρχη ετεροκανονικότητα», όπως βαφτίζουν την ετεροφυλοφιλική έκφραση της σεξουαλικότητας, την οποία συστηματικά ενοχοποιούν για τα προβλήματα συνεννόησης μεταξύ των δύο φύλων, τις ερωτικές σχέσεις και συμπεριφορές. Ουσιαστικά κρύβουν ότι αυτά τα προβλήματα έχουν ιστορικό κοινωνικό περιεχόμενο.

Οπως αναφέρεται και στον πρόλογο του Τμήματος της ΚΕ του ΚΚΕ για την Ισοτιμία και τη Χειραφέτηση των Γυναικών στην έκδοση της «Σύγχρονης Εποχής» «Σεξουαλικότητα και επανάσταση», του Βάλτερ Χόλιτσερ: «Η ανθρώπινη σεξουαλικότητα σχετίζεται με τις κυρίαρχες οικονομικές, κοινωνικές σχέσεις, μέσα στις οποίες διαμορφώνεται η κάθε ξεχωριστή προσωπικότητα. Σε αυτήν επιδρούν πολύπλευρα κοινωνικοί παράγοντες, με τον ιδιαίτερο προσωπικό τρόπο που τους προσλαμβάνει ο καθένας και η καθεμία. Τέτοιοι είναι οι κυρίαρχες κοινωνικές αντιλήψεις για τη σχέση των δύο φύλων, οι οικονομικοί - πολιτικοί - κοινωνικοί περιορισμοί για τη σεξουαλική ζωή, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις, η επίδραση των γονιών, αλλά και των συνομηλίκων, της παρέας κ.ά.».

Αραγε, για ποια σεξουαλικότητα μπορούμε να μιλήσουμε για τις γυναίκες στη δουλοκτησία, που θεωρούνταν ζωντανές μηχανές αναπαραγωγής παιδιών από τους άντρες δουλοκτήτες; Για ποια ερωτική επιλογή των νεαρών εργατριών στον καπιταλισμό μπορούμε να μιλήσουμε, όταν εξαναγκάζονταν στην πορνεία για να επιβιώσουν;

Αλλά και σήμερα, που η σεξουαλική συμπεριφορά ενός 16χρονου αγοριού ή κοριτσιού διαμορφώνεται σε συνθήκες που οι νέοι και νέες κατακλύζονται από τραγούδια ορισμένης κατεύθυνσης και με στίχους που έχουν χυδαίο περιεχόμενο για τη γυναίκα; 'H όταν γίνονται viral οι διάφορες διαδικτυακές πλατφόρμες εμπορευματοποίησης της σεξουαλικότητας και του σώματος, τύπου OnlyFans;

Προσπάθεια διαμόρφωσης «νέου επαναστατικού υποκειμένου»

Το «είσαι ό,τι νιώθεις» βαφτίζεται «ελευθερία» και «ατομικό δικαίωμα», γίνεται ανορθολογικό κριτήριο σκέψης για τον καθορισμό κάθε ανθρώπου στην κοινωνία, απογυμνώνοντας τον εργαζόμενο άνθρωπο από κάθε αντικειμενικό προσδιορισμό.

Οι θεωρίες αυτές προβάλλονται ως «αντισυστημικές» - μαζί με αντίστοιχα «κινήματα» - την ώρα που χρηματοδοτούνται και προωθούνται από το ίδιο το σύστημα, από όλους τους θεσμούς του αστικού κράτους και τους ιδεολογικούς μηχανισμούς της καπιταλιστικής εξουσίας.

Το πόσο βολικές είναι οι υπηρεσίες που προσφέρουν αυτές οι αντιδραστικές θεωρίες στην καπιταλιστική εξουσία φανερώνεται και από το γεγονός ότι ισχυρές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, όπως οι ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και η ΕΕ, και μια σειρά καπιταλιστικά κράτη, όπως το κράτος - δολοφόνος Ισραήλ, τις μεταφράζουν σε πολιτικές κατευθύνσεις. Τέτοια είναι η λεγόμενη «συμπεριληπτικότητα», που προβάλλεται από επιχειρηματικούς κολοσσούς των κλάδων της Ενέργειας, του Φαρμάκου, της Πληροφορικής, των Τηλεπικοινωνιών κ.ά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η «Teleperformance», που βγάζει σποτάκια διαφημίζοντας το «συμπεριληπτικό προφίλ» της εταιρείας την ώρα που διατηρεί σε καθεστώς ομηρίας δεκάδες μετανάστες εργαζόμενους, για πιο φτηνό και «ευέλικτο» εργατικό δυναμικό.

Φυσικά, το ΚΚΕ και η ΚΝΕ δεν υποτιμούμε την ανάγκη το σχολείο και το πανεπιστήμιο να μην αναπαράγουν αποκλεισμούς, βία και καταπίεση λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού και άλλων προσωπικών γνωρισμάτων. Αλλά δεν σβήνονται η ταξική ανισότητα, η φτώχεια, η προσφυγιά, η μετανάστευση, που είναι στο DNA του καπιταλισμού.

Οι συγκεκριμένες αστικές πολιτικές κατευθύνσεις αξιοποιούν αντιδραστικά την υγιή ευαισθητοποίηση που υπάρχει στις νέες και στους νέους, για να θολώσουν την ταξική υλική βάση των διακρίσεων. Πίσω από τις διακηρύξεις περί «ισότητας των πολιτών» κρύβουν ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ισοτιμία σε μια ταξική, εκμεταλλευτική κοινωνία.

Ουσιαστικά στις μέρες μας ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια νέα προσπάθεια της καπιταλιστικής εξουσίας, μέσω των θεσμών της, ειδικά μέσω της Εκπαίδευσης, να αναγάγει τη σεξουαλικότητα ως το καθοριστικό στοιχείο της συνείδησης και της στάσης ζωής του ανθρώπου, σε αντιπαράθεση με το κύριο κοινωνικό γνώρισμα, την ταξική του θέση. Επιδιώκουν να θολώσουν πως ο άνθρωπος πρέπει να διαμορφώνει την κοινωνική του δράση με κριτήριο τα ταξικά του συμφέροντα και όχι με κριτήριο τη σεξουαλικότητά του, τα προσωπικά βιώματα.

Οπως υποστηρίζουν οι θεωρητικοί τους εκπρόσωποι, καμία πολιτική επανάσταση δεν είναι δυνατή «χωρίς να αμφισβητηθεί η πραγματικότητα του φύλου». Στο πραγματικό υποκείμενο των επαναστατικών αλλαγών, δηλαδή την εργατική τάξη, που - σε επαναστατικές συνθήκες, όξυνσης της ταξικής πάλης και με την καθοδήγηση του ΚΚ - θα ανατρέψει τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής και θα οικοδομήσει τις σοσιαλιστικές, αντιπαραθέτουν ένα νέο υποκείμενο - απροσδιόριστο, αταξικό - που αμφισβητεί γενικά και αόριστα «το σύστημα», χωρίς τον οικονομικό του προσδιορισμό, και έτσι θα απελευθερώσει δήθεν την ανθρωπότητα από το «άκαμπτο δίπολο σύστημα άντρα - γυναίκας».

Η επίδραση των συγκεκριμένων θεωριών στη συνείδηση, στον τρόπο σκέψης και στη στάση ζωής των νέων δεν περιορίζεται στα αμφιθέατρα. Σε τελική ανάλυση, σχετίζεται με τη διαμόρφωση του νέου ανθρώπου ως αυριανού εργαζόμενου, σύμφωνα με τις επιταγές και τις ανάγκες του κεφαλαίου. Η μεγαλύτερη συνεισφορά τους στην καπιταλιστική εξουσία είναι η άρνηση της αντικειμενικής κοινωνικής πραγματικότητας, και συνεπώς της δυνατότητας να τη γνωρίσουμε για να την αλλάξουμε.

Συνεπώς, η ιδεολογική αντιπαράθεση με τις συγκεκριμένες θεωρίες δεν είναι μια θεωρητική συζήτηση που αφορά λίγους. Είναι μια σκληρή μάχη ανάμεσα στην κοσμοθεωρία του επιστημονικού κομμουνισμού και στην ιδεαλιστική, αντιεπιστημονική προσέγγιση της αντικειμενικής πραγματικότητας.

Παραπομπή:

1. «Αναταραχή Φύλου. Ο φεμινισμός και η ανατροπή της ταυτότητας», Τζούντιθ Μπάτλερ


Της
Βικτωρίας ΚΟΥΤΣΗ*
* Η Βικτωρία Κούτση είναι μέλος του Τμήματος της ΚΕ του ΚΚΕ για την Ισοτιμία και τη Χειραφέτηση των Γυναικών



Μνημεία & Μουσεία Αγώνων του Λαού
Ο καθημερινός ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 1 ευρώ