Από μεγάλη αντικυβερνητική διαδήλωση στις 8 Γενάρη

Οι προσπάθειες των ΗΠΑ και Ισραήλ να αξιοποιήσουν την οικονομική κρίση και τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν έγιναν ξανά ορατές και σε αυτήν τη συγκυρία, με τη δράση και πρακτόρων τους. Την ίδια ώρα εξελίσσονται απειλές με το υποκριτικό πρόσχημα της «δημοκρατίας» και της «ελευθερίας για τον λαό», που καταπιέζεται από το καπιταλιστικό θεοκρατικό καθεστώς, και ταυτόχρονα παζάρια μαζί του.

Οι γεωστρατηγικοί ανταγωνισμοί και συμμαχίες στην περιοχή μπορεί να οδήγησαν τον Αμερικανό Πρόεδρο Ντ. Τραμπ να μην προχωρήσει σε νέες επιθέσεις έναντι της Τεχεράνης που ακούγονταν για τις 14/1, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα σύννεφα πολέμου απομακρύνονται. Κάθε άλλο.

Στην πραγματικότητα, τα σχέδια στρατιωτικής επέμβασης και κλιμάκωσης της αφόρητης πίεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ έναντι του Ιράν, με κάθε μέσο και τρόπο, παραμένουν «στο τραπέζι». Ο ίδιος ο Τραμπ τη Δευτέρα 12/1 απείλησε με αύξηση των δασμών κατά 25% δεκάδες χώρες που διατηρούν εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν, μεταξύ των οποίων δεν είναι μόνο η Ρωσία και η Κίνα (σταθεροί αντίπαλοι των ΗΠΑ και άλλων «δυτικών» χωρών) αλλά και στενοί εταίροι και σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Τουρκία. Την Πέμπτη 15/1 οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε 18 Ιρανούς αξιωματούχους και τράπεζες, μεταξύ των οποίων στον γραμματέα του Ιρανικού Συμβουλίου Ασφαλείας, Αλί Λαριτζανί, λίγες μέρες αφότου ο τελευταίος είχε προειδοποιήσει ξεκάθαρα ότι τυχόν επίθεση των ΗΠΑ στη χώρα του θα επέφερε αντίποινα, που θα χτυπούσαν και τις κατά τόπους αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις.

Αμερικανοί αξιωματούχοι, μιλώντας την Πέμπτη σε δημοσιογράφους των εφημερίδων «Wall Street Journal» και «New York Times», καθώς και στο «Axios», προειδοποίησαν ότι οι ΗΠΑ συνεχίζουν να παρακολουθούν «στενά» τις εξελίξεις στο Ιράν και μπορεί να το χτυπήσουν «ακόμα και τις επόμενες μέρες».

Ο ίδιος ο Τραμπ - που φέρεται να άλλαξε γνώμη την τελευταία στιγμή, στο φόντο έντονων διπλωματικών παζαριών με Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ομάν και Αίγυπτο και «συστάσεων» στενών συμβούλων ότι οι αμερικανικές επιθέσεις θα πυροδοτήσουν «ευρύτερες συγκρούσεις» χωρίς να εξασφαλίσουν 100% ανατροπή της ιρανικής κυβέρνησης - αρέσκεται να διατηρεί το στοιχείο του αιφνιδιασμού.

Το δε Ισραήλ, που μέχρι την Τετάρτη το βράδυ είχε ανοίξει καταφύγια πολέμου, ενισχύοντας παράλληλα τα πιο «ευάλωτα» τμήματα της αντιπυραυλικής ασπίδας «Iron Dome», εξακολουθεί να πιέζει για «αξιοποίηση» της σημερινής συγκυρίας που δημιούργησαν οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν. Την Παρασκευή ο απερχόμενος διευθυντής της Mossad, Νταβίντ Μπαρνέα, σε μια επίσκεψη - αστραπή μετέβη στο Μαϊάμι προκειμένου να συναντήσει τον άνθρωπο - κλειδί της κυβέρνησης Τραμπ, τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ, και να συζητήσουν τα «επόμενα βήματα» έναντι του Ιράν.

Ο Γούιτκοφ, συμμετέχοντας το βράδυ της Πέμπτης στη συνδιάσκεψη του Ισραηλινο-αμερικανικού Συμβουλίου στη Φλόριντα, ερωτηθείς σχετικώς υποστήριξε ότι προτιμά σαφώς μια διπλωματική διευθέτηση της κρίσης με το Ιράν, αλλά στη συνέχεια τόνισε πως αυτή θα πρέπει να «αντιμετωπίσει» τα εξής τέσσερα ζητήματα: Τον εμπλουτισμό του ουρανίου στο Ιράν (το Ισραήλ και οι ΗΠΑ απαιτούν τον μηδενικό εμπλουτισμό του επί ιρανικού εδάφους, κάτι που απορρίπτει η Τεχεράνη, για λόγους γοήτρου και ουσίας), τη μείωση του πυραυλικού - βαλλιστικού οπλοστασίου (κάτι που επίσης απορρίπτει το Ιράν, καθώς θεωρεί δικαίωμά του την ανάπτυξη του βαλλιστικού προγράμματος ως βέλτιστη άμυνα της χώρας), την παράδοση του «πραγματικού πυρηνικού υλικού», πιθανώς σε επιθεωρητές του ΟΗΕ, που ο ίδιος προσδιόρισε σε «2.000 κιλά» ουρανίου εμπλουτισμένου μεταξύ 3,67% και 60%, και «τακτοποίηση» των θεμάτων που προκύπτουν με τις δυνάμεις που στηρίζει το Ιράν στην ευρύτερη περιοχή (τη Χαμάς στα παλαιστινιακά εδάφη, τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τις σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ).

Παράλληλα, το πρωί της 16ης Γενάρη ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπ. Νετανιάχου πραγματοποίησε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλ. Πούτιν, με επίκεντρο το Ιράν.

Από τη μεριά του ο Πούτιν λίγες ώρες αργότερα επικοινώνησε τηλεφωνικά και με τον Ιρανό ομόλογό του, Μασούντ Πεζεσκιάν, συζητώντας (σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ) τρόπους αποκλιμάκωσης της έντασης στην περιοχή.

Ωστόσο το κουβάρι των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων παραμένει μπερδεμένο και δεν αρκούν οι μεσολαβήσεις π.χ. του Πούτιν για την αποσόβηση μιας (πολλαπλώς επικίνδυνης) νέας περιφερειακής σύγκρουσης σε Μέση Ανατολή - Ευρασία. Οι ανάγκες των ΗΠΑ και άλλων «δυτικών» χωρών για ακόμα περισσότερους πόρους και δρόμους Ενέργειας και Εμπορίου, στο φόντο των γνωστών σχεδίων τους και για τη δημιουργία του εναλλακτικού εμπορικού διαδρόμου IMEC, που θα περνά από την Ινδία και τη Μέση Ανατολή και θα φτάνει έως την Ευρώπη, ώστε να παρακαμφθούν οι σύγχρονοι κινεζικοί «δρόμοι του μεταξιού», είναι πιεστικές. Οι σφοδροί ανταγωνισμοί τους για εξασφάλιση της διεθνούς πρωτοκαθεδρίας έναντι ανταγωνιστών τους σε ένα ρευστό και αβέβαιο διεθνές σκηνικό χαράσσουν, ολοένα και πιο βαθιά, πορεία σύγκρουσης που θα πληρώσουν για άλλη μια φορά οι λαοί.

Το Ιράν είναι μία αχανής χώρα, έκτασης περίπου 1.648.000 τ.χλμ. γεγονός που την αναδεικνύει ως τη 17η μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο. Διαθέτει σημαντικότατο ορυκτό πλούτο, έχοντας ορισμένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο αλλά και στρατηγικά μέταλλα όπως ο γραφίτης (απαραίτητος για μπαταρίες ηλεκτροκίνησης) και σπάνιες γαίες όπως κοιτάσματα λιθίου. Διαθέτει παράλληλα αξιόλογο πολιτισμικό πλούτο, που διανθίζεται από τη διάδραση με πλειάδα εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτήτων όπως οι Αζέροι στο βορειοδυτικό Ιράν, οι Κούρδοι στο δυτικό και βορειοδυτικό τμήμα της χώρας, οι Αραβες στη νοτιοδυτική επαρχία Χουζεστάν και στις παράκτιες περιοχές του Κόλπου, οι Μπαλούχοι στα νοτιοανατολικά και οι Τουρκμένοι στα βορειοανατολικά (κατά μήκος των συνόρων με Τουρκμενιστάν). Αν και οι Σιίτες αποτελούν το 90% του πληθυσμού, στο Ιράν ζουν (πάνω από 5%) Σουνίτες (κυρίως Κούρδοι, Μπαλούχοι, Αραβες) ενώ σε πολύ μικρό ποσοστό (περίπου 1%) συναντά κανείς Χριστιανούς (Αρμένιοι, Ασσύριοι, Χαλδαίοι) και Εβραίους (που καίτοι μικρή παραμένει έως σήμερα σημαντική κοινότητα).

Κορυφαία είναι επίσης η γεωστρατηγική θέση της χώρας, καθώς ελέγχει τη βόρεια πλευρά του Στενού του Ορμούζ, από όπου περνά πάνω από το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και LNG της Αραβικής Χερσονήσου. Οποιαδήποτε απόπειρα στρατιωτικής επέμβασης στο Ιράν επισείει περιφερειακές και (εν δυνάμει) διεθνείς επιπτώσεις, πρώτα από όλα στις διεθνείς τιμές Ενέργειας.

Αξιόλογη είναι η γεωπολιτική επιρροή που ασκεί το Ιράν στην ευρύτερη περιοχή, που περνά και από τις στενές, πολυετείς σχέσεις που έχει αναπτύξει με κινήματα και οργανώσεις στη Μέση Ανατολή, όπως οι σιιτικές πολιτοφυλακές του Ιράκ, το κίνημα «Ανσάρ Αλλάχ» των Χούθι στην Υεμένη έως τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και τη Χαμάς στα παλαιστινιακά εδάφη. Η όποια σκέψη για επίθεση εναντίον του Ιράν προκαλεί συχνά επιπτώσεις και στις σχέσεις αυτές.

Η γεωπολιτική αξία του Ιράν ενισχύεται παράλληλα από τις στρατηγικές σχέσεις που αναπτύσσει μεθοδικά τις τελευταίες δεκαετίες με ανταγωνιστές των ΗΠΑ σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, όπως είναι η Κίνα και η Ρωσία και τις διακρατικές ιμπεριαλιστικές ενώσεις όπως τους BRICS, που από το 2024 έχει συνδεθεί.

Το αμερικανικό σαμποτάρισμα στη διεθνή συμφωνία του 2015 για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα που επήλθε οριστικά με την αποχώρηση των ΗΠΑ τον Μάη του 2018 έριξε «νερό στον μύλο» συνεργασιών του Ιράν με ισχυρούς ανταγωνιστές της Δύσης.

Εκτοτε οι σχέσεις του Ιράν με Ρωσία και Κίνα έγιναν στενότερες σε ευρύ πλέγμα τομέων όπως εκείνοι σε ορυκτό πλούτο, έργα υποδομών σε λιμάνια, αεροδρόμια, στρατιωτικά συστήματα.

Ξεχωρίζει το στρατηγικό 25ετές σύμφωνο («Comprehensive Strategic Partnership») που υπέγραψε το Ιράν με την Κίνα τον Μάρτιο του 2021, που δρομολόγησε κινέζικες επενδύσεις (αξίας τουλάχιστον 400 δισ. δολαρίων) σε υποδομές, Ενέργεια, τεχνολογία αιχμής, με μεταξύ άλλων αντάλλαγμα καλής ποιότητας πετρέλαιο σε προνομιακές τιμές. Οι επιθέσεις ΗΠΑ - Ισραήλ στο Ιράν τον Ιούνιο του 2025 επιτάχυναν τα σινικά έργα υποδομών σε τομείς όπως οι σιδηρόδρομοι υψηλής ταχύτητας και σύγχρονα οδικά δίκτυα για την εξυπηρέτηση του σύνθετου δικτύου των σύγχρονων δρόμων του μεταξιού (Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ενας Δρόμος» - BRI). Επιπλέον επισπεύστηκε η ιρανο-σινική συνεργασία και σε τομείς όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι τηλεπικοινωνίες, προγράμματα ηλεκτρονικού πολέμου και «έξυπνη» βιομηχανία.

Εξίσου ανεπτυγμένες σχέσεις ανέπτυξε την ίδια περίοδο το Ιράν και με τη Ρωσία, η οποία κορυφώθηκε στις 17 Ιανουαρίου 2025 με την υπογραφή του 20ετούς «Στρατηγικού Συμφώνου Εταιρικής Σχέσης», που επιδιώκει στενότερες και βαθύτερες σχέσεις σε οικονομία, εμπόριο (και μέσω παράκαμψης σκληρών αμερικανικών κυρώσεων που ασκούνται ταυτόχρονα σε Μόσχα - Τεχεράνη), ειρηνική πυρηνική ενέργεια, άμυνα και πολεμικές βιομηχανίες, πολιτική συνεργασία. Μολονότι το ρωσο-ιρανικό σύμφωνο δεν εμπεριέχει ρήτρα αμοιβαίας στρατιωτικής άμυνας, δημιουργεί συνθήκες στενότερου συντονισμού σχέσεων έναντι δυτικών χωρών.

Στους σχεδιασμούς των ΗΠΑ για τη λεγόμενη «νέα» Μέση Ανατολή στο πλαίσιο μετατόπισης της βαρύτητας του γεωπολιτικού ενδιαφέροντος της κυβέρνησης Τραμπ σε Δυτικό Ημισφαίριο και Ασία - Ειρηνικό, εντάσσεται και η κλιμάκωση ασφυκτικών πιέσεων σε βάρος του Ιράν, ώστε να επιτευχθούν οι αμερικανο-ισραηλινές επιδιώξεις με κάθε τρόπο. Είτε με ακόμη σκληρότερο παζάρι, είτε με πόλεμο.