«Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα θεωρούν ξανά τον εαυτό τους ένα αναπτυσσόμενο έθνος - που αυξάνει τον πλούτο του, επεκτείνει το έδαφός του, χτίζει τις πόλεις του, ανεβάζει τις προσδοκίες του και μεταφέρει τη σημαία μας σε νέους και όμορφους ορίζοντες. Και θα επιδιώξουμε το προφανές πεπρωμένο μας (manifest destiny) στα άστρα».

Τα παραπάνω ειπώθηκαν από τον Τραμπ κατά την ορκωμοσία του τον Γενάρη του 2025. Ηταν ο πρώτος Πρόεδρος των ΗΠΑ που χρησιμοποιεί τον όρο «manifest destiny» σε ομιλία ανάληψης των καθηκόντων του. Ο όρος αυτός χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την ιδεολογία του 19ου αιώνα στις ΗΠΑ, σύμφωνα με την οποία η επέκταση της χώρας δυτικά, σε βάρος ιθαγενών και Μεξικάνων, θεωρούνταν «θεόσταλτο» και «αναπόφευκτο» πεπρωμένο.

Το περασμένο Σάββατο, 3 Γενάρη, οι αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις πραγματοποίησαν επέμβαση στη Βενεζουέλα. Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι «θα διοικήσουμε τη χώρα» και βάφτισε τη «νέα» πολιτική «Δόγμα Don-roe» - ένα λογοπαίγνιο με το όνομά του και το ιστορικό «Δόγμα Μονρόε», το οποίο αναβίωσε στη σύγχρονη εκδοχή του με την τελευταία «Εθνική Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» του Λευκού Οίκου.

Διαβεβαίωσε επίσης την αστική τάξη της χώρας - στέλνοντας μήνυμα και προς τα αντίπαλα ιμπεριαλιστικά κέντρα - ότι «υπό τη νέα μας στρατηγική εθνικής ασφάλειας, η αμερικανική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο δεν θα αμφισβητηθεί ποτέ ξανά».

Η ορολογία είναι αποκαλυπτική και έχει παρελθόν στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς. Θυμίζουμε ότι μια αλυσίδα γεγονότων, διπλωματικών αντιπαραθέσεων και πολεμικών συγκρούσεων αποτέλεσαν τους κρίκους της ματωμένης αλυσίδας των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιπαραθέσεων για το μοίρασμα του κόσμου, που προετοίμασαν τη μεγάλη πολεμική αναμέτρηση του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.

Τέτοιοι ήταν ο αμερικανοϊσπανικός πόλεμος (1898 - 1902), οι πόλεμοι των Μπόερς (1899 - 1902), ο ρωσοϊαπωνικός πόλεμος (1904 - 1905), η πρώτη μαροκινή κρίση (1905 - 1906), η βοσνιακή κρίση (1908 - 1909), η δεύτερη μαροκινή κρίση (1911) και ο ιταλοτουρκικός πόλεμος. Τελευταίοι χρονικά, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι μετέφεραν το θέατρο των πολεμικών συγκρούσεων στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Εγραφε χαρακτηριστικά ο Λένιν το 1916: «Το μοίρασμα δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά παρά "σύμφωνα με τη δύναμη". Η δύναμη όμως αλλάζει με την πορεία της οικονομικής εξέλιξης. Υστερα από το 1871, η Γερμανία δυνάμωσε 3-4 φορές πιο γρήγορα από την Αγγλία και τη Γαλλία. Η Ιαπωνία δυνάμωσε 10 φορές πιο γρήγορα από τη Ρωσία. Για να ελεγχθεί η πραγματική δύναμη ενός καπιταλιστικού κράτους, δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρξει άλλο μέσο εκτός από τον πόλεμο».

Σήμερα, για να υπερασπιστούν την πρωτοκαθεδρία τους στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα, οι ΗΠΑ προετοιμάζονται για μια γενικευμένη αναμέτρηση με τον βασικό τους ανταγωνιστή, την Κίνα, και τους συμμάχους της. Γι' αυτό επιδιώκουν να εξασφαλίσουν τον «ζωτικό τους χώρο» στην αμερικανική ήπειρο, που θα τους παρέχει πρώτες ύλες, Ενέργεια, στρατηγικό βάθος και απουσία αντίπαλων βάσεων.

Βρισκόμαστε στη φάση που διαμορφώνονται τα στρατόπεδα και το καθένα ετοιμάζεται για την αναπόφευκτη κλιμάκωση της ιμπεριαλιστικής αναμέτρησης... Από αυτήν την άποψη, η επέμβαση στη Βενεζουέλα δεν είναι μεμονωμένο συμβάν, ούτε αποτελεί πιστό αντίγραφο των επεμβάσεων που έκαναν οι ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική σε άλλες ιστορικές περιόδους. Τηρουμένων των αναλογιών, ζούμε την αναβίωση της στρατηγικής του «ζωτικού χώρου», που προετοίμασε τους δυο Παγκόσμιους Πολέμους.

Θυμίζουμε ότι η έννοια του «ζωτικού χώρου» διατυπώθηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 19ου αιώνα. Η Γερμανία, ως «μεγάλο έθνος», χρειαζόταν περισσότερο χώρο από αυτόν που της επέτρεπαν τα σύνορά της για να ανταγωνιστεί τους αντιπάλους της. Καθώς όμως ο γερμανικός ιμπεριαλισμός είχε μείνει έξω από τη μοιρασιά των αποικιών, ο «ζωτικός χώρος» βρέθηκε στην Ανατολική Ευρώπη.

Την ίδια στόχευση είχε η πολιτική και των άλλων ιμπεριαλιστικών - αποικιοκρατικών δυνάμεων (κυρίως της Μ. Βρετανίας), με την πολιτική των κανονιοφόρων για την υπεράσπιση του δικού τους «ζωτικού χώρου».

Κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο η γερμανική ηγεσία υιοθέτησε το σχέδιο «Mitteleuropa» - μια γερμανοκρατούμενη Κεντρική Ευρώπη που θα λειτουργούσε ως οικονομική «αυλή», επιτρέποντας στη γερμανική αστική τάξη να ανταγωνιστεί τη Βρετανία και τις ΗΠΑ. Η ναζιστική Γερμανία επέκτεινε αυτήν την «κληρονομιά», υποστηρίζοντας ότι πρέπει «να συγκεντρώσει όλη της τη δύναμη στη χάραξη ενός τρόπου ζωής για τον λαό μας μέσω της κατανομής επαρκούς "ζωτικού χώρου" για τα επόμενα εκατό χρόνια».

Στη σκιά της ήττας του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, η διέξοδος για τη ναζιστική Γερμανία αναζητήθηκε στη συγκρότηση μιας «αυτοκρατορικής ενδοχώρας» που θα εξασφάλιζε πρόσβαση σε πρώτες ύλες, τρόφιμα και πετρέλαιο, που δεν θα μπορούσαν να κοπούν από κανέναν αντίπαλο. Το καθεστώς παρομοίασε μάλιστα τη γερμανική επέκταση προς ανατολάς με το αμερικανικό «manifest destiny».

Επιβεβαιώνεται ότι ο ιμπεριαλισμός, όποια μάσκα κι αν φοράει, «φασιστική», «δημοκρατική» ή άλλη, δεν διστάζει μπροστά σε κανένα έγκλημα προκειμένου να υπηρετήσει τα συμφέροντα και τους ανταγωνισμούς της αστικής τάξης. Σ' αυτό το πλαίσιο άλλωστε αξιοποιήθηκε και ο φασισμός ως ιδεολογικό και πολιτικό προκάλυμμα της ιμπεριαλιστικής πολιτικής τις δεκαετίες του '30 και του '40.

Στις σημερινές συνθήκες, όπου οι ενδοαστικές αντιθέσεις οξύνονται και μέσα στις ΗΠΑ, η κυβέρνηση Τραμπ έχει αναλάβει να «τρέξει» χωρίς κανέναν δισταγμό και αναστολή το σχέδιο υπεράσπισης της παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας της αμερικανικής αστικής τάξης, πάνω στο τεντωμένο σκοινί των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών.

Με το «Δόγμα Μονρόε» δύο αιώνες πριν (1823), το αναδυόμενο τότε κράτος των ΗΠΑ θωράκιζε τα συμφέροντά του στην αμερικάνικη ήπειρο απέναντι στους Ευρωπαίους αποικιοκράτες, χαρακτηρίζοντας «επιθετική ενέργεια» κάθε προσπάθεια να αναμειχθούν ή και να κυριαρχήσουν στο έδαφος της Βόρειας και Νότιας Αμερικής.

Τις τελευταίες δεκαετίες το «Δόγμα Μονρόε» αφορούσε μόνο τους ιστορικούς. Ομως η Κίνα άρχισε να διεισδύει οικονομικά στη Λατινική Αμερική, και η Ρωσία αναβάθμισε τις στρατιωτικές σχέσεις με κράτη της περιοχής. Η αναβάθμιση της Κίνας σε στρατηγικό αντίπαλο των ΗΠΑ, που απειλεί την πρωτοκαθεδρία τους, κάνει τους Αμερικανούς να στρέψουν ξανά τα φώτα στη Λατινική Αμερική - από την οποία βέβαια δεν αποσύρθηκαν ποτέ - αναβιώνοντας το «Δόγμα Μονρόε» στις σύγχρονες συνθήκες.

Η «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» που δημοσίευσε η κυβέρνηση Τραμπ τον Δεκέμβρη του 2025 είναι σαφής: «Θα επαναβεβαιώσουμε και θα επιβάλουμε το Δόγμα Μονρόε για την αποκατάσταση της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας στο δυτικό ημισφαίριο (...) Θα αρνηθούμε σε ανταγωνιστές εκτός ημισφαιρίου την ικανότητα να τοποθετούν δυνάμεις ή να κατέχουν ή να ελέγχουν περιουσιακά στοιχεία στρατηγικής σημασίας στο δικό μας ημισφαίριο». Η φράση «δικό μας ημισφαίριο» είναι η σύγχρονη, αμερικανική εκδοχή του «ζωτικού χώρου».

Δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων το τελευταίο διάστημα περιγράφουν με αποκαλυπτικό τρόπο τη σύγχρονη εκδοχή του «ζωτικού χώρου». Ο επικεφαλής του αμερικανικού Πενταγώνου, Πιτ Χέγκσεθ, τον οποίο ο Τραμπ μετονόμασε σε «υπουργό Πολέμου», δήλωσε στο «Reagan Defense Forum» τον Δεκέμβρη του 2025:

«Μετά από χρόνια παραμέλησης, οι ΗΠΑ θα αποκαταστήσουν την αμερικανική στρατιωτική κυριαρχία στο δυτικό ημισφαίριο. Θα τη χρησιμοποιήσουμε για να προστατεύσουμε την πατρίδα μας και να αποκτήσουμε πρόσβαση σε βασικά εδάφη σε όλη την περιοχή. Θα στερήσουμε επίσης από τους αντιπάλους τη δυνατότητα να αναπτύσσουν δυνάμεις ή άλλες απειλητικές ικανότητες στο ημισφαίριό μας».

Μετά τη σύλληψη του Μαδούρο, ο Χέγκσεθ ήταν ακόμα πιο ωμός: «Εμείς τώρα υπαγορεύουμε τους όρους (...) Ξένες δυνάμεις δεν θα έχουν πλέον βάση στο ημισφαίριό μας (...) Πρόκειται για την επανεγκαθίδρυση της αμερικανικής αποτροπής και κυριαρχίας στο δυτικό ημισφαίριο».

Ο αναπληρωτής προσωπάρχης του Λευκού Οίκου, Στίβεν Μίλερ, σε συνέντευξη στο CNN επεξήγησε τη στρατηγική και το πώς επεκτείνεται σε όλο το δυτικό ημισφαίριο: «Επειδή η Γροιλανδία βρίσκεται στο δυτικό ημισφαίριο, εμπίπτει στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ όπως ορίζεται από το Δόγμα Μονρόε, και συνεπώς δεν πρέπει να παραμείνει ημιαυτόνομο έδαφος της Δανίας».

Το «Atlantic Council», μία από τις πιο επιδραστικές «δεξαμενές σκέψης» της Ουάσιγκτον, σημειώνει σε πρόσφατο άρθρο ότι «ο Λευκός Οίκος θα πρέπει στη συνέχεια να διευρύνει την έννοια της "ημισφαιρικής άμυνας" και να αυξήσει τη στρατιωτική του παρουσία, περιορίζοντας περαιτέρω την κινεζική, ρωσική και ιρανική επιρροή στο δυτικό ημισφαίριo».

Και προσθέτει πως η πρόσφατη επιχείρηση στη Βενεζουέλα εντάσσεται στο ίδιο πλαίσιο με την επιμονή του Τραμπ στην «απόκτηση» της Γροιλανδίας και τις απειλές του για επαναφορά του αμερικανικού ελέγχου στη Διώρυγα του Παναμά.

«Σε κάθε περίπτωση, η εξωημισφαιρική επιρροή διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην κινητοποίηση της ανησυχίας της Ουάσιγκτον: Κινεζικές εταιρείες κατέχουν κρίσιμες υποδομές κατά μήκος της Διώρυγας. Η Ρωσία και η Κίνα διεξάγουν στρατιωτική δραστηριότητα κοντά στη Γροιλανδία και στην Αρκτική Ζώνη. Και το Πεκίνο, η Μόσχα και η Τεχεράνη διατηρούν μακροχρόνια επιρροή στο Καράκας. Με τη σύλληψη του Μαδούρο η Ουάσιγκτον στέλνει ένα ισχυρό μήνυμα ότι λαμβάνει σοβαρά υπόψη της τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας και ότι είναι έτοιμη να κινηθεί άμεσα για την επιβολή του "Δόγματος Τραμπ"», αναφέρει η «δεξαμενή σκέψης», επιβεβαιώνοντας ότι «ο κύβος ερρίφθη»...