2026 The Associated Press. All

Είτε οι σιδηρόδρομοι ανήκουν στο καπιταλιστικό κράτος, είτε μέρος τους - το πιο κερδοφόρο - δίνεται απευθείας σε μονοπωλιακούς ομίλους, το έγκλημα έχει το ίδιο όνομα: Κέρδη, «εξοικονόμηση» σε υποδομές και προσωπικό, «εκπτώσεις» στην ασφάλεια.

Οι παραλληλισμοί με τα «δικά μας» Τέμπη είναι προφανείς και το σύνθημα «Τα κέρδη τους ή οι ζωές μας» αναδεικνύει τη σύγχρονη βαρβαρότητα σε όλη την Ευρώπη.

Η οργή του ελληνικού και του ισπανικού λαού χρειάζεται σήμερα περισσότερο από ποτέ να στραφεί ενάντια στο καπιταλιστικό κέρδος, που σκοτώνει, είτε με τη μάσκα της «εθνικοποίησης - κρατικοποίησης» είτε με την ιδιωτικοποίηση των σιδηρόδρομων.

Εξάλλου, τα καπιταλιστικά κράτη και οι επιχειρηματικοί όμιλοι είναι «συνεταιράκια» όχι μόνο στις μπίζνες, αλλά και στην προσπάθεια απόκρυψης των πραγματικών αιτιών και των ενόχων για τα εγκλήματα πάνω στις ράγες.

Ο υπουργός Μεταφορών της σοσιαλδημοκρατικής κυβέρνησης της Ισπανίας, Οσκαρ Πουέντε, έσπευσε από την πρώτη στιγμή να κάνει λόγο για ένα «εξαιρετικά παράξενο» περιστατικό, αφού το δίκτυο στο σημείο «είχε ανακαινιστεί» και η αμαξοστοιχία της εταιρείας «Iryo» ήταν «σχεδόν καινούργια».

Τελικά, όπως αποδεικνύεται (με τις έρευνες για τα ακριβή αίτια να βρίσκονται σε εξέλιξη), το σιδηροδρομικό δίκτυο τόσο στη γραμμή Μαδρίτης - Σεβίλλης, όπου συνέβη το πολύνεκρο δυστύχημα στην Αδαμούθ, όσο και σε όλη την Ισπανία, είναι ανεπαρκώς συντηρημένο και επιβαρυμένο με περισσότερα δρομολόγια, με τις δαπάνες για συντήρηση να καταρρέουν εδώ και περίπου μια δεκαετία.

Μόνο τυχαίο δεν είναι ότι μέσα σε ένα 48ωρο από την καταστροφή στην Αδαμούθ σημειώθηκαν δύο ακόμα εκτροχιασμοί στην περιοχή της Καταλονίας - στον έναν σκοτώθηκε ο μηχανοδηγός - εξαιτίας πτώσης τοιχίου και βράχου στις ράγες λόγω καταιγίδας.

Χθες, εξάλλου, άλλο ένα τοπικό τρένο συγκρούστηκε με τον βραχίονα ενός γερανού στο Αλούμπρες της Καρθαγένης, στη νοτιοανατολική Ισπανία, στο τέταρτο σιδηροδρομικό συμβάν στη χώρα σε διάστημα λίγων ημερών! Εξι άνθρωποι τραυματίστηκαν καθώς ο βραχίονας του γερανού χτύπησε τα παράθυρα του διερχόμενου τρένου.

Οι έρευνες για το πολύνεκρο δυστύχημα στην Αδαμούθ στρέφονται σε πιθανό ελαττωματικό αρμό της σιδηροτροχιάς, που φαίνεται να δημιούργησε κενό στις ράγες.

Σύμφωνα με πηγές του «Reuters», οι τεχνικοί που εξέτασαν το σημείο του δυστυχήματος εντόπισαν φθορά στον αρμό (αμφιδέτη) που ενώνει δύο σιδηροδρομικές ράγες - φθορά που «υπήρχε εκεί για κάποιο χρονικό διάστημα», πιθανώς αποτέλεσμα κόπωσης του υλικού ή κακής συγκόλλησης.

Ο προβληματικός αρμός δημιούργησε ένα κενό περίπου 30 εκατοστών ανάμεσα στα τμήματα της σιδηροτροχιάς, το οποίο διευρύνθηκε καθώς συνεχιζόταν η διέλευση τρένων.

Τα πρώτα βαγόνια του τρένου, το οποίο λειτουργούσε η ιδιωτική εταιρεία «Iryo», πέρασαν πάνω από το επίμαχο σημείο. Ωστόσο το όγδοο και τελευταίο βαγόνι εκτροχιάστηκε, παρασύροντας το έβδομο και το έκτο. Πάνω στα βαγόνια αυτά έπεσε η διερχόμενη από το αντίθετο ρεύμα αμαξοστοιχία της κρατικής εταιρείας «Renfe».

«Εξαιρετικά παράξενο» είναι ο Ισπανός υπουργός Μεταφορών και οι υπόλοιποι διαχειριστές - εκμεταλλευτές των σιδηροδρόμων της χώρας να μη γνώριζαν τις αναφορές για αυξημένες «δονήσεις» και προβλήματα υποδομής στο τμήμα των γραμμών όπου σημειώθηκε η τραγωδία της Αδαμούθ.

Οπως αποκαλύφθηκε, το Συνδικάτο Μηχανοδηγών της Ισπανίας, SEMAF, είχε προειδοποιήσει την ADIF με επιστολή τον Αύγουστο του 2025 για σοβαρές φθορές που παρατηρούνταν στο πεπαλαιωμένο σιδηροδρομικό δίκτυο στην Κόρδοβα, στο σημείο όπου συγκρούστηκαν τα δύο τρένα.

Οι μηχανοδηγοί που εργάζονται καθημερινά εκεί ανέφεραν «μεγάλο αριθμό λακκουβών, απότομα χτυπήματα», «βαθιά και επιταχυνόμενη υποβάθμιση του τροχαίου υλικού», που προκαλεί «συχνές βλάβες, όπως αστάθεια κύλισης και ζημιές στη δομή των συρμών». Το Συνδικάτο ζητούσε μείωση της μέγιστης ταχύτητας στις εν λόγω γραμμές «μέχρι να γίνουν οι απαραίτητες προσαρμογές» στα πρωτόκολλα συντήρησης - αίτημα που αγνοήθηκε, καθώς θα σήμαινε λιγότερα δρομολόγια και μειωμένα κέρδη για τις εταιρείες.

Μάλιστα, σύμφωνα με στοιχεία της κρατικής εταιρείας διαχείρισης σιδηροδρομικών υποδομών (ADIF) είχαν καταγραφεί προβλήματα υποδομής στην Αδαμούθ τον Οκτώβρη του 2025, καθώς και βλάβη αλλαγής τροχιάς στις 23/12/2025, λίγες βδομάδες πριν τη σύγκρουση.

Μετά το μπαράζ των νέων δυστυχημάτων το Συνδικάτο Μηχανοδηγών SEMAF κήρυξε 3ήμερη απεργία από τις 9 έως τις 11 Φλεβάρη, απαιτώντας την αποκατάσταση των προτύπων ασφαλείας στο σιδηροδρομικό σύστημα, ώστε να εγγυώνται την ασφάλεια τόσο των εργαζομένων στον σιδηρόδρομο όσο και των επιβατών.

Το ένα λοιπόν είναι οι προειδοποιήσεις που αγνοήθηκαν. Πώς όμως φτάσαμε σε αυτό το σημείο της άθλιας και επικίνδυνης κατάστασης στις υποδομές, σε μια εποχή που η τεχνολογία έχει σημειώσει άλματα;

Τα δρομολόγια πολλαπλασιάστηκαν χωρίς αντίστοιχη προσαρμογή και συντήρηση των σιδηροδρομικών γραμμών, με γνώμονα το μέγιστο κέρδος τόσο των επιχειρηματικών ομίλων όσο και του καπιταλιστικού κράτους από την εκμετάλλευση του εκτεταμένου σιδηροδρομικού δικτύου της Ισπανίας.

Η γραμμή Μαδρίτης - Σεβίλλης είναι η παλαιότερη στο σιδηροδρομικό δίκτυο υψηλής ταχύτητας, καθώς τέθηκε σε λειτουργία το 1992, με έξι καθημερινές σιδηροδρομικές υπηρεσίες από τη «Renfe», ενώ η κυκλοφορία τρένων σε αυτήν τη γραμμή έχει πολλαπλασιαστεί με την είσοδο ανταγωνιστών στον δημόσιο φορέα εκμετάλλευσης κατά την «απελευθέρωση» των σιδηροδρόμων το 2019.

Το 2021 μπήκαν στην αγορά η «Iryo» (της ιταλικής «Trenitalia», με μετόχους επίσης την «Air Nostrum» και την «Globalvia») και η «Ouigo» (θυγατρική της γαλλικής κρατικής SNCF). Η ADIF μοίρασε τρία «πακέτα» δρομολογίων: 104 ημερήσια δρομολόγια στη «Renfe», 16 στην «Iryo» και 5 στην «Ouigo».

Η «απελευθέρωση» απέδωσε αύξηση 77% του αριθμού των επιβατών στην Ισπανία, φτάνοντας τα 40 εκατ. το 2024. Ομως η αυξημένη χρήση επιβαρύνει το πεπαλαιωμένο δίκτυο.

Χαρακτηριστικό είναι το εξής: Μέχρι τις αρχές του 2023 ο διάδρομος Ανδαλουσία - Μαδρίτη λειτουργούσε μόνο από την κρατική «Renfe», επειδή «το σύστημα ασφαλείας δεν είχε ενημερωθεί». Μετά από πιέσεις της «Ouigo» και της «Iryo» - που ήθελαν πρόσβαση σε κερδοφόρες γραμμές - η ισπανική κυβέρνηση, ως συλλογικός καπιταλιστής, άνοιξε και αυτόν τον διάδρομο στον ανταγωνισμό.

Οι αστικές κυβερνήσεις στην Ισπανία άνοιξαν την αγορά στον ανταγωνισμό μεταξύ κρατικών εταιρειών και μονοπωλιακών ομίλων.

Παράλληλα περιέκοψαν τα κρατικά κονδύλια - χρήματα του ισπανικού λαού - για συντήρηση και ανακαίνιση του δικτύου, εξοικονομώντας περισσότερες δαπάνες, που καταλήγουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο στην ενίσχυση του ισπανικού κεφαλαίου και στην ανταγωνιστικότητα της καπιταλιστικής οικονομίας.

Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Σιδηροδρόμων της Ισπανίας οι ακαθάριστες πραγματικές επενδύσεις μειώθηκαν μεταξύ 2009 - 2018 από άνω των 6,5 δισ. ευρώ σε μόλις 2,3 δισ. Εφτασαν στα 4 δισ. το 2023, αλλά παραμένουν μακριά από τις ανάγκες. Παράλληλα η μέση ηλικία του τροχαίου υλικού συνεχίζει να αυξάνεται.

Η επιδείνωση είναι εμφανής: Σύμφωνα με στατιστικά της «Renfe», τουλάχιστον 7 στα 10 τρένα υψηλής ταχύτητας είχαν κάποιου είδους καθυστέρηση το 2025, με το 32% να ξεπερνά τα 60 λεπτά. Ομολογώντας αυτήν την κατάσταση, η «Renfe» άλλαξε την πολιτική αποζημίωσης τον Ιούλη του 2024: Ενώ παλιότερα επέστρεφε το 50% του εισιτηρίου για καθυστερήσεις 15 λεπτών και το 100% για καθυστερήσεις άνω των 30 λεπτών, τώρα επιστρέφει μόνο το μισό εισιτήριο για καθυστερήσεις άνω της μίας ώρας.

Σύμφωνα δε με το υπουργείο Μεταφορών της Ισπανίας, η «διατήρηση των υποδομών» έχει τεμαχιστεί, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη συντήρηση και τα απαιτούμενα έργα, πόσο μάλλον που οι εργολαβίες είναι ιδιωτικές εταιρείες, που εξ ορισμού αποσκοπούν στο μέγιστο κέρδος.

Στη γραμμή Αδαμούθ - Βιλανουέβα ντε Κόρδοβα εμπλέκονται τέσσερις πάροχοι υπηρεσιών συντήρησης: Για τις υποδομές και τις γραμμές, για τις εγκαταστάσεις ηλεκτροδότησης, για τις εγκαταστάσεις ασφαλείας και τέλος για το πράσινο γύρω από την υποδομή.

Από αυτές τις αστικές κυβερνήσεις - συνενόχους ζητούν ορισμένοι σοσιαλδημοκράτες να αναλάβουν την «κρατικοποίηση» και των σιδηροδρόμων, παραμυθιάζοντας για «ασφάλεια», καλύτερες υπηρεσίες και εργασιακές σχέσεις.

Το τι σημαίνει «εθνικοποίηση - κρατικοποίηση» του σιδηρόδρομου στο πλαίσιο του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής φαίνεται ξεκάθαρα στη Βρετανία.

Με τις κυβερνήσεις των Συντηρητικών και των Εργατικών εναλλάξ από το 1997 να προχωρούν σε ιδιωτικοποιήσεις και εθνικοποιήσεις του σιδηρόδρομου, ανάλογα με το τι συμφέρει στην κάθε φάση τούς επιχειρηματικούς ομίλους - διαχειριστές, οι Συντηρητικοί έβαλαν πάλι τα θεμέλια το 2021 - 2022 για να μονιμοποιηθεί η κρατικοποίηση του κόστους και η ιδιωτικοποίηση των κερδών, με τη θεσμοθέτηση του κρατικού οργανισμού Σιδηρόδρομοι της Μεγάλης Βρετανίας (Great British Railways).

Το 2024 η σοσιαλδημοκρατική κυβέρνηση των Εργατικών ανακοίνωσε την περιβόητη κρατικοποίηση των σιδηροδρόμων υπό την αιγίδα του ίδιου οργανισμού, και αφού είχε προηγηθεί το 2020 - 21 η ...εξυγίανση, δηλαδή περικοπές χιλιάδων θέσεων εργασίας, αλλά και στη συντήρηση και ασφάλεια των γραμμών, όπως και το «τσάκισμα» του σωματείου των σιδηροδρομικών.

Είναι επίσης πολύ ενδεικτικό ότι αυτή η κρατικοποίηση δεν περιλαμβάνει:

• Τους ιδιώτες που δραστηριοποιούνται στα έργα κατασκευών στο σιδηροδρομικό δίκτυο της χώρας. Η κρατική «Network Rail», που διαχειρίζεται τις υποδομές, απλά μοιράζει λεφτά του βρετανικού λαού σε επιχειρηματικούς ομίλους για να κάνουν έργα που αυτοί κρίνουν «απαραίτητα».
• Τις εταιρείες αμαξοστοιχιών που μεταφέρουν φορτία.
• Τις εταιρείες που έχουν στην ιδιοκτησία τους τις αμαξοστοιχίες, τις Rolling Stock Companies - ROSCOs, που τις νοικιάζουν στους «διαχειριστές» των σιδηροδρόμων. Ενδεικτικά, το 25% των συνολικών εξόδων στον σιδηρόδρομο στη Βρετανία είναι μόνο το κόστος ενοικίασης των αμαξοστοιχιών!
• Ακόμα και η έκδοση των εισιτηρίων μπορεί να γίνεται και από ιδιωτικές εταιρείες, χρεώνοντας έξτρα τους επιβάτες, που πληρώνουν τα πιο ακριβά εισιτήρια στην Ευρώπη. Το κόστος για την παροχή δρομολογίων, ασφάλειας, εξυπηρέτησης κ.λπ. επιβαρύνει εξολοκλήρου το κράτος.

Περιλαμβάνει όμως περικοπές στο προσωπικό συντήρησης των γραμμών που δεν ολοκλήρωσε η προηγούμενη κυβέρνηση και μείωση του χρόνου μεταξύ ελέγχων ασφαλείας, δημιουργώντας συνθήκες για «Τέμπη» και στη Βρετανία! Για την περίοδο 2024 - 2029 η «Network Rail» με εντολές της κυβέρνησης σκοπεύει να περικόψει 1,2 δισ. σε Αγγλία και Ουαλία και 315 εκατ. λίρες στη Σκωτία.

Αποκαλυπτική για μία ακόμα συνεδρίαση ήταν η σύγκλιση όλων των αστικών κομμάτων:

• Την έκθεση για «Το 28ο καθεστώς: ένα νέο νομικό πλαίσιο για καινοτόμες επιχειρήσεις» υπερψήφισαν ΠΑΣΟΚ και ΝΔ, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ διάλεξε τη βολική «αποχή».
• Την πρόταση κανονισμού για τα «φάρμακα κρίσιμης σημασίας» υπερψήφισαν ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ και Λατινοπούλου, ενώ «Νίκη» και Πλεύση Ελευθερίας δήλωσαν «αποχή».
• Την ετήσια έκθεση (2025) για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας και Αμυνας υπερψήφισαν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, ενώ Ν. Φαραντούρης και Ν. Παππάς πήγαν «αποχή».
• Για την ετήσια έκθεση (2025) Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας υπερψήφισαν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, και η Ελληνική Λύση δήλωσε αποχή.
• Την ευρωνωσιακή ετήσια έκθεση - παρωδία για τα «ανθρώπινα δικαιώματα» υπερψήφισαν ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, Ν. Φαραντούρης και Ν. Παππάς, ενώ ο Κ. Αρβανίτης του ΣΥΡΙΖΑ και η Πλεύση Ελευθερίας επέλεξαν «αποχή».
• Τη «Μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Εκλογικής Πράξης - εμπόδια στην επικύρωση και την εφαρμογή της στα κράτη - μέλη» υπερψήφισαν ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ.

Ποιος δεν ψήφισε κανένα από τα παραπάνω ευρωενωσιακά εκτρώματα, αναδεικνύοντας συγχρόνως τον πραγματικό αντιλαϊκό χαρακτήρα τους; Μόνο το ΚΚΕ.

Στην ίδια Ολομέλεια, υπερψηφίστηκε ο κανονισμός για τα λεγόμενα «φάρμακα κρίσιμης σημασίας» που διαμορφώνει το νομοθετικό πλαίσιο για την ενίσχυση των επενδύσεων των φαρμακευτικών ομίλων στα φάρμακα που θεωρούνται από την ΕΕ ως «κρίσιμης σημασίας», προκειμένου να διασφαλιστούν τα συμφέροντα της ευρωπαϊκής φαρμακοβιομηχανίας, απέναντι σε ανταγωνιστικούς μονοπωλιακούς ομίλους, προβλέποντας αυξανόμενη γραμμή παραγωγής αποκλειστικά κερδοφόρων φαρμάκων με γοργούς ρυθμούς και διαφοροποιώντας συγχρόνως τις αγορές και πηγές πρώτων υλών, εξασφαλίζοντας τις δικές της αλυσίδες εφοδιασμού.

Ηξερες ότι:

• Ο κανονισμός εξασφαλίζει απρόσκοπτη πρόσβαση στα μεγαθήρια της φαρμακοβιομηχανίας σε χρηματοδότηση από τα κράτη μέλη της ΕΕ αλλά και από ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το Horizon Europe και το EU4Health, για «έργα» τα οποία θεωρούνται «στρατηγικά», που σχετίζονται δηλαδή με τη δημιουργία ή την αύξηση της παρασκευαστικής ικανότητας για τα φάρμακα «κρίσιμης σημασίας» ή για τις δραστικές ουσίες αυτών;

Επομένως, την ώρα που συνολικά καταγράφονται τεράστιες ελλείψεις φαρμάκων σε όλη την ΕΕ, αφού τα φάρμακα ως εμπορεύματα υπόκεινται στους όρους της καπιταλιστικής αγοράς, ο κανονισμός αυτός για τα «φάρμακα κρίσιμης σημασίας» δείχνει πως η μόνη κρίσιμη σημασία για τα επιτελεία της ΕΕ είναι η κερδοφορία των μονοπωλίων του κλάδου, εις βάρος των λαϊκών αναγκών.

Σκέψου κι αυτό: Ευσταθεί ο χαρακτηρισμός «φάρμακα κρίσιμης σημασίας»; Υπάρχουν φάρμακα που λογίζονται ως μη κρίσιμης σημασίας, όταν πρόκειται για την ανθρώπινη ζωή και την υγεία του λαού;

Ακόμη, στην Ολομέλεια του Γενάρη στο τραπέζι έπεσε προς συζήτηση η «διχογνωμία» Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και Ευρωκοινοβουλίου αναφορικά με τα «δικαιώματα των επιβατών αεροπορικών μεταφορών». Μόνο που... στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για καμιά πραγματική «έριδα» αφού το παζάρεμα για τα «ψιλά» ορισμένων κουτσουρεμένων αποζημιώσεων, αφορά την παραπέρα διασφάλιση της κερδοφορίας των αεροπορικών εταιρειών και το πώς αυτά θα διασφαλίζεται.

Eurokinissi

Ο επικίνδυνος «μπαχτσές» της πολεμικής οικονομίας είχε απ' όλα. Από συζήτηση σχετικά με τις απειλές των ΗΠΑ και τον κλιμακούμενο ανταγωνισμό με την ΕΕ με επίκεντρο τη Γροιλανδία, τα ευρωενωσιακά δάνεια για το ιμπεριαλιστικό σφαγείο στην Ουκρανία, μέχρι τις εξελίξεις στο Ιράν και τη Βενεζουέλα και βέβαια το λεγόμενο «28ο καθεστώς» (βλέπε δίπλα θέμα), που προβλέπει μια απέραντη «ειδική οικονομική ζώνη» με ξηλωμένα εργασιακά δικαιώματα στον βωμό της πολεμικής οικονομίας και προετοιμασίας.

Οι εκθέσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το 2025 που υπερψηφίστηκαν, ξεγυμνώνουν την πραγματική στρατηγική της ΕΕ: Πρόκειται για την ετήσια έκθεση για την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας και την έκθεση για την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Αμυνας, σύμφωνα με τις οποίες Κίνα, Ρωσία, Λευκορωσία και Βόρεια Κορέα βαφτίζονται «απειλές», ενώ ο Ινδο-Ειρηνικός, η Μέση Ανατολή, η Αρκτική και η Ουκρανία μετατρέπονται σε πεδία όπου επιχειρεί να προβάλλει «ισχύ» για τα συμφέροντά της. Καταρρίπτονται έτσι και οι μύθοι περί της «μοιραίας και άβουλης» ΕΕ.

Πιο συγκεκριμένα:

• Για την Ουκρανία: Η ΕΕ «τροφοδοτεί» με όπλα και ποικιλοτρόπως το μακελειό και επιχειρεί να αρπάξει κομμάτι από την πίτα της «ανοικοδόμησης» για τα ευρωπαϊκά μονοπώλια.
• Μέση Ανατολή - Παλαιστίνη: Το Ισραήλ ξεπλένεται, η γενοκτονία των Παλαιστινίων αποσιωπάται και τονίζεται η διασφάλιση της «αποστρατικοποίησης της Γάζας», την ώρα που ενώ η ΕΕ επιδιώκει τον έλεγχο της κατάστασης στην περιοχή με το βλέμμα στραμμένο στις Συμφωνίες του Αβραάμ.
• Κίνα - Ινδο-Ειρηνικός: Η Κίνα παρουσιάζεται ως «εταίρος, ανταγωνιστής και συστημικός αντίπαλος», ενώ η ΕΕ προετοιμάζει στρατιωτική παρουσία στον Ινδο-Ειρηνικό και συζητάει για συμφωνία με την Ινδία για να μη μείνει πίσω στον ανταγωνισμό με ΗΠΑ και Κίνα.
• Αφρική: Υπογραμμίζονται τα «στρατιωτικά πραξικοπήματα και η δημοκρατική οπισθοδρόμηση ιδίως στο Σαχέλ», ενώ συγχρόνως επισημαίνεται πως Ρωσία και Κίνα διευρύνουν την επιρροή τους στην περιοχή.
• Λατινική Αμερική: Οι εκθέσεις «αναγνωρίζουν» φιλικούς ηγέτες, καταδικάζουν χώρες που αντιστέκονται όπως η Κούβα και χαράσσουν χάρτη ιμπεριαλιστικής παρέμβασης, με στόχο την επέκταση των συμφερόντων της ΕΕ και την ενίσχυση των εγχώριων μονοπωλίων.
• Αρκτική: Εκφράζεται η επιδίωξη της ΕΕ να παίξει ενεργά «ρόλο παρατηρητή» με πλήρη δικαιώματα ή «ρόλο συμμετέχοντος σε όλους τους σχετικούς φορείς».
• Τουρκία: Χαρακτηρίζεται ως κρίσιμος στρατηγικός σύμμαχος για το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, ενώ για τον ανταγωνισμό των αστικών τάξεων Ελλάδας - Τουρκίας η ΕΕ σημειώνει πως το τουρκολιβυκό μνημόνιο για τις θαλάσσιες ζώνες «παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών», εκφράζοντας τη... «λύπη» της.

Κατά τα άλλα οι εκθέσεις της ΕΕ προβλέπουν αυξημένες στρατιωτικές δαπάνες, διπλής χρήσης τεχνολογίες, στρατιωτικές ασκήσεις και μηχανισμούς ελέγχου όλα στην υπηρεσία της πολεμικής προετοιμασίας.

Από τον μπαξέ δεν λείπει και ο «φερετζές» περί «ανθρωπίνων δικαιωμάτων», με την υποκρισία να ξεχειλίζει στη σχετική έκθεση (τα «Ανθρώπινα Δικαιώματα και τη Δημοκρατία στον κόσμο και την πολιτική της ΕΕ») που υπερψηφίστηκε κι αυτή, ενώ την ίδια στιγμή οι άλλες δύο εκθέσεις αποδεικνύουν ότι δεν εννοεί ούτε λέξη. Η γενοκτονία στην Παλαιστίνη, το αιματοκύλισμα στην Ουκρανία, οι απειλές κατά του Ιράν και οι επεμβάσεις στη Λατινική Αμερική (για τα οποία βέβαια δεν βγαίνει μιλιά στην έκθεση) αποκαλύπτουν ότι τα δικαιώματα των λαών είναι για την ΕΕ «άλλοθι» επεμβάσεων και «δούρειος ίππος» για τα πολεμικά της σχέδια.

Στην Ολομέλεια του Γενάρη το Ευρωκοινοβούλιο κλήθηκε να συζητήσει δύο καίρια ψηφίσματα που αφορούσαν τη Συμφωνία ΕΕ - Mercosur.

Την πρόταση μομφής κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από την ακροδεξιά («Πατριώτες») για την υπογραφή της Συμφωνίας ΕΕ - Mercosur, ένα ακόμα πυροτέχνημα της ακροδεξιάς δημαγωγικής προπαγάνδας, που επιχειρεί να εκμεταλλευτεί την ογκούμενη λαϊκή δυσαρέσκεια από την αντιλαϊκή πολιτική της ΕΕ, να καπηλευτεί την πραγματική αντίσταση στην αντιαγροτική πολιτική της ΕΕ και στη Συμφωνία, που πρόβαλαν οι μεγάλες αγροτικές κινητοποιήσεις σε Ελλάδα και Ευρώπη, με μπλόκα μέχρι και έξω από το Ευρωκοινοβούλιο. Καμία σχέση με αυτές δεν είχε η εν λόγω μομφή, η οποία αποτέλεσε αντανάκλαση των σφοδρών αντιπαραθέσεων ανάμεσα σε αστικές τάξεις και τμήματα του κεφαλαίου, ιδίως της Γαλλίας, που θεωρεί ότι είναι «ριγμένο» από τη Συμφωνία, απέναντι σε Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία κ.ά., με επίκεντρο την κατάκτηση μεγαλύτερου μεριδίου στις αγορές της Λατινικής Αμερικής.

Αλλωστε, κάτω από τη δημαγωγία απέμειναν οι διατυπώσεις περί κινδύνων από τη συμμόρφωση «με τα ευρωπαϊκά περιβαλλοντικά, κοινωνικά, υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά πρότυπα και τα πρότυπα καλής διαβίωσης των ζώων», βγάζοντας δηλαδή «λάδι» τον αντίπαλο της αγροτιάς, την ΚΑΠ και τα «πρότυπά» της, καθώς αυτή επιδοτεί αγρότες για να πουλούν κάτω του κόστους προκειμένου να θησαυρίζουν οι αγροτοβιομήχανοι. Εχει μόνο να της προσάψει ...κατακερματισμό και ότι δεν ανταποκρίνεται στο όραμα των ευρωσυνθηκών, πίνοντας μαζί με τα άλλα αστικά κόμματα νερό στο όνομά τους. Την ίδια ώρα η εν λόγω μομφή αθωώνει την ΚΑΠ όχι μόνο αλλά και την ίδια τη Συμφωνία ΕΕ - Mercosur, καθώς την αποσυνδέει από το γεγονός ότι είναι συμπλήρωμα και αναγκαίο αποτέλεσμα της ΚΑΠ και των στόχων της για φτηνές πρώτες ύλες στο μεγάλο κεφάλαιο, καλλιεργώντας την ίδια αυταπάτη με τις άλλες αστικές δυνάμεις (όπως της σοσιαλδημοκρατίας), ότι θα μπορούσε να υπάρξει μια άλλη, καλύτερη Συμφωνία, τάχα προς το συμφέρον των βιοπαλαιστών αγροτών.

Η Ευρωκοινοβουλευτική Ομάδα του ΚΚΕ δεν νομιμοποίησε με την ψήφο της τα δημαγωγικά παιχνίδια της ακροδεξιάς, ούτε την επιχείρηση ξεπλύματος της ΕΕ των μονοπωλίων, της ένοχης ΚΑΠ, από τις άλλες αστικές πολιτικές ομάδες.

Το δεύτερο ψήφισμα, που ζητούσε γνωμοδότηση από το Δικαστήριο της ΕΕ για τη συμβατότητα της Συμφωνίας με τις Ευρωπαϊκές Συνθήκες και το οποίο υπερψηφίστηκε, υποστηρίχθηκε από τη σοσιαλδημοκρατία και άλλες δυνάμεις του Ευρωκοινοβουλίου, με προέλευση κυρίως από χώρες που έχουν αντιταχθεί στη Συμφωνία, επιδιώκοντας μια «βελτίωσή» της για τα εγχώρια μονοπώλιά τους και συγχρόνως σηκώνοντας ως «παντιέρα» την αντίθεσή τους στη Συμφωνία για να κρύψουν τη «συνομολογία» τους στην ΚΑΠ της ΕΕ. Με την υπερψήφισή του, η νομική βάση της Συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΕΕ - Mercosur και η ενδιάμεση εμπορική συμφωνία θα επανεξεταστούν τώρα από το Δικαστήριο της ΕΕ.

Το ΚΚΕ, κατανοώντας τη σκοπιμότητα αυτών των ψηφισμάτων να καθυστερήσουν την εφαρμογή της Συμφωνίας, δεν έχει αυταπάτες για τον ρόλο του Δικαστηρίου της ΕΕ, το οποίο υπερασπίζεται πάντα τα συμφέροντα των μονοπωλίων. Ωστόσο, στήριξε το δεύτερο ψήφισμα, με κριτήριο ότι η καθυστέρηση της εφαρμογής της Συμφωνίας προσφέρει χρόνο για να ενισχυθεί η αγωνιστική αντίσταση, να συνεχιστεί η πίεση στις αστικές κυβερνήσεις και να καταδειχθεί η πραγματική φύση της Συμφωνίας, που είναι συνεπακόλουθο της ΚΑΠ.

Ανέδειξε ότι ο δίκαιος αγώνας των αγροτών, όπως εκφράστηκε και μέσα από τις κινητοποιήσεις των αγροτών με τρακτέρ στις Βρυξέλλες τις μέρες της Ολομέλειας, είναι ο καθρέφτης των πραγματικών συμφερόντων που εξυπηρετεί η Συμφωνία ΕΕ - Mercosur, καθιστώντας σαφές πως κανένα «τέχνασμα» των αστικών επιτελείων της ΕΕ δεν μπορεί να κρύψει ότι η Συμφωνία δεν εξυπηρετεί τους λαούς της Ευρώπης ή της Λατινικής Αμερικής, αλλά τα συμφέροντα των μονοπωλίων.

Η έκθεση πρωτοβουλίας για την καθιέρωση του «28ου καθεστώτος: του νέου νομικού πλαισίου για τις καινοτόμες επιχειρήσεις», που υπερψηφίστηκε στο Ευρωκοινοβούλιο και που στην πραγματικότητα έρχεται να «λύσει» παντελώς τα χέρια των μονοπωλιακών ομίλων, αποτελεί ένα ακόμη βήμα στην ενίσχυση της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και ευθεία επίθεση στα εργασιακά δικαιώματα και στις κατακτήσεις των εργαζομένων.

Τι είναι το «28ο καθεστώς»;

Το σχέδιο αφορά τη δημιουργία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής εταιρικής μορφής (Societas Europaea Unificata, S.EU) που θα επιτρέπει στις πολυεθνικές να λειτουργούν χωρίς εμπόδια σε όλη την ΕΕ.

- Μεταξύ άλλων προβλέπει ότι οι ήδη υπάρχουσες εθνικές εταιρείες περιορισμένης ευθύνης θα μπορούν να επιλέξουν το 28ο καθεστώς καταχωρούμενες ως Societas Europaea Unificata (S.EU), επωφελούμενες έτσι από την αυτόματη αναγνώριση σε όλα τα κράτη - μέλη.

- Προωθεί πλήρως ψηφιοποιημένες διαδικασίες επιτρέποντας ίδρυση εταιρειών εντός 48 ωρών σε οποιοδήποτε κράτος - μέλος.

- Οι μονοπωλιακοί όμιλοι θα μπορούν να μεταφέρουν την έδρα τους μεταξύ κρατών - μελών, χωρίς να χρειάζεται διάλυση κι επανασύσταση.

- Η ΕΕ επιδιώκει μέσω αυτού να διευκολύνει τη μετατροπή επιχειρήσεων σε βιομηχανίες «διπλής χρήσης» για τους πολεμικούς σκοπούς της και για να κερδοφορήσουν ακόμη περισσότερο, με φόντο τους οξυμένους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς.

Ποιοι θα πληρώσουν το τίμημα;

Το νέο καθεστώς θα επιτρέπει στο κεφάλαιο να εκμεταλλεύεται τους εργαζόμενους ακόμη παραπάνω, αφού ανάμεσα σε άλλα:

- Η ελεύθερη μεταφορά των εταιρειών θα επιτρέπει στις πολυεθνικές να εγκαθίστανται σε χώρες με χαμηλότερα πρότυπα εργατικής νομοθεσίας, καταργώντας τα υπολείμματα προστασίας των εργαζομένων.

- Θα ενισχυθεί η «ευελιξία» στην εργασία, η κατάργηση των Συλλογικών Συμβάσεων και η υποβάθμιση των συνθηκών εργασίας, κι όλα αυτά στο όνομα του ανταγωνισμού από τις αστικές κυβερνήσεις, για προσέλκυση καπιταλιστικών κεφαλαίων.

Ορισμένες από τις εταιρείες που έκαναν «λόμπινγκ» για το «28ο Καθεστώς»

Ετσι στη συνεδρίαση του Ευρωκοινοβουλίου στις 19 Γενάρη του 2026, μπήκαν τα θεμέλια για τη δημιουργία ενός νέου ενιαίου νομικού πλαισίου στο επίπεδο της ΕΕ για τη σύσταση επιχειρήσεων, με την ονομασία «Καθεστώς 28», που αναμένεται να ψηφιστεί στο α' τρίμηνο του 2026.

Το Ευρωκοινοβούλιο, υιοθετώντας την έκθεση του σοσιαλδημοκράτη Γερμανού ευρωβουλευτή Rene Repasi, θα καταρτίζει μια σειρά νομικών αλλαγών για ένα ενιαίο ευρωπαϊκό Δίκαιο σε όλες τις χώρες, ξεπερνώντας τα εθνικά, ώστε «νεοφυείς επιχειρήσεις» να μπορούν να συστήνονται σε όλο το ευρωπαϊκό έδαφος εντός 48 ωρών, μέσω ψηφιακών διαδικασιών.

Το ίδιο και όσον αφορά το κλείσιμό τους, ξεπερνώντας «νομικά και γραφειοκρατικά» εμπόδια που μέχρι τώρα επέτρεπαν τη σύστασή τους, αλλά και την επέκτασή τους σε ευρωπαϊκό έδαφος. Ετσι με αυτόν τον τρόπο, στοχεύει να θωρακίσει τη θέση της στη σημαντική υστέρηση στις νέες τεχνολογίες, έναντι των άλλων ιμπεριαλιστικών κέντρων, εντείνοντας την εκμετάλλευση των εργαζομένων στο πλαίσιο της προσέλκυσης «ταλέντων».

Η πολεμική προετοιμασία αποδεικνύεται έτσι ότι αποτελεί καταλύτη έντασης της εκμετάλλευσης, με τα εργατικά δικαιώματα να αποτελούν το πρώτο θύμα των πολέμων των ιμπεριαλιστών, πριν τους στείλουν να θυσιαστούν και στα πολεμικά μέτωπα.

Οπως αναφέρεται στο προοίμιο της Εκθεσης Repasi, το υπόβαθρο της σύνταξης των κατευθυντήριων γραμμών, που υπερψήφισε το Ευρωκοινοβούλιο, βασίζεται πάνω στην έκθεση Letta (2024) για την θωράκιση της ανταγωνιστικότητας των μονοπωλιακών ομίλων.

Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται ότι το «Καθεστώς 28» θα επέτρεπε στις εταιρείες να «λειτουργούν σε ολόκληρη την ΕΕ βάσει ενός ενιαίου συνόλου κανόνων. Θα επέλυε το "μωσαϊκό των εθνικών κανονισμών" και θα "ξεκλείδωνε" πλήρως τις δυνατότητες της ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της ΕΕ». Οι μονοπωλιακοί όμιλοι θα μπορούν να συστήνουν καινούργιες νομικές οντότητες τεχνολογιών αιχμής μέσα σε ένα 48ωρο, υπαγόμενοι σε ένα ενιαίο νομικό καθεστώς, που θα επιτρέπει την ακόμα μεγαλύτερη απελευθέρωση της ευρωπαϊκής αγοράς και της ευελιξίας, ώστε να «πιάσουν τόπο» οι επενδύσεις της πολεμικής οικονομίας.

Ερχεται έτσι να προσθέσει έναν ακόμα κρίκο στα όσα επιτάσσουν οι βασικές κατευθύνσεις του προγράμματος ReArm, με στόχο την «κινητοποίηση» ιδιωτικών κεφαλαίων, όπως π.χ. η «Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων», που όπως λέγεται «θα διευκολύνει την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, διασφαλίζοντας βιώσιμη χρηματοδότηση για τον αμυντικό τομέα, από νεοσύστατες επιχειρήσεις έως σημαντικούς παράγοντες του κλάδου», ληστεύοντας ασφαλιστικά ταμεία και αποταμιεύσεις των λαϊκών νοικοκυριών σε όλη την ΕΕ.

Εντελώς προσχηματικά, η ΕΕ μιλά για διασφάλιση εργασιακών δικαιωμάτων, καθώς όπως και η ίδια διαπιστώνει στην εκτίμηση επιπτώσεων, στο άρθρο 10 «Εχει επίγνωση του κινδύνου ότι το 28ο καθεστώς θα μπορούσε να καταστήσει δυνατή την καταστρατήγηση των υποχρεωτικών εθνικών μέτρων προστασίας για τους εργαζομένους, τους εκπροσώπους και τις συνδικαλιστικές οργανώσεις τους καθώς και για άλλα ευάλωτα μέρη. (...) Επιμένει ότι πρέπει να θεσπιστούν αποτελεσματικές εγγυήσεις μέσω κανόνων ουσιαστικού δικαίου, που προσφέρουν υψηλό επίπεδο προστασίας και μέσω κανόνων περί σύγκρουσης νόμων που διασφαλίζουν την εφαρμογή των εθνικών κανόνων αναγκαστικού Δικαίου».

Η παραπάνω διαπίστωση είναι κάτι παραπάνω από προσχηματική, καθώς η ίδια η ύπαρξη τέτοιας μορφής ευρωενωσιακών εταιρειών, μπορεί να επιτρέψει τη μεταφορά τους από το ένα κράτος - μέλος στο άλλο, ανάλογα με το πού θα υπάρχουν ευνοϊκότεροι όροι για το κεφάλαιο.

Οσο για τη... θέσπιση κανόνων, μόνο ως κακόγουστο αστείο μπορεί να θεωρηθεί. Υπενθυμίζεται πως το 2017 στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, που επικυρώθηκε ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων, ήδη από την αρχή ο Jean-Claude Juncker (τότε πρόεδρος της Κομισιόν) έκανε λόγο ότι «πρέπει να επισπεύσουμε τις εργασίες για τη δημιουργία μιας δίκαιης και αληθινά πανευρωπαϊκής αγοράς εργασίας», ενώ στην εισαγωγή σημειώνεται πως «η έκθεση επισημαίνει την ανάγκη να επιτευχθεί περαιτέρω πρόοδος και να προχωρήσει σε βάθος η ολοκλήρωση των εθνικών αγορών εργασίας μέσα από την ενίσχυση της γεωγραφικής και επαγγελματικής κινητικότητας».

Δηλαδή να μπορούν ακόμα πιο ευέλικτα και ανεμπόδιστα οι εργαζόμενοι να μετακινούνται στο έδαφος της ΕΕ και οι μονοπωλιακοί όμιλοι να τους ξεζουμίζουν χωρίς κανένα εμπόδιο.

Σε αυτό το πλαίσιο εμβληματικές είναι οι Οδηγίες ΕΚ/ 2003/88 για την οργάνωση του χρόνου εργασίας με μέγιστο εβδομαδιαίο τις 48ώρες, με το άρθρο 17 να περιλαμβάνει τις ...παρεκκλίσεις, με τη δυνατότητα ο εργάσιμος χρόνος σε μια σειρά από κλάδους να φτάνει έως και 78 ώρες εβδομαδιαίως.

Αυτό ακριβώς το νομοθετικό πλαίσιο καλούσε πέρυσι τέτοια εποχή ο επίτροπος της ΕΕ για την Αμυνα και το Διάστημα, Αντριους Κουμπίλιους, να επεκταθεί ώστε να «πιάσουν τόπο» οι επενδύσεις των καπιταλιστών στην πολεμική οικονομία. «Θέλουμε να συνεργαστούμε με τις κυβερνήσεις και τους κοινωνικούς εταίρους για το εάν είναι απαραίτητο να εξεταστεί η Οδηγία για τον Χρόνο Εργασίας όσον αφορά το στρατιωτικό προσωπικό για την υποστήριξη της αμυντικής ετοιμότητας», έλεγε χαρακτηριστικά παρουσιάζοντας την πρόταση της Κομισιόν για την απλούστευση και επιτάχυνση των επενδύσεων στην ΕΕ για την Αμυνά της («Γενικό Πλαίσιο Αμυντικής Ικανότητας» - «Defence Readiness Omnibus»).

Επίσης η ΕΚ/2022/41, για την επάρκεια μισθών στην ΕΕ, που η σοσιαλδημοκρατία έχει κάνει παντιέρα, μιλά γενικόλογα για επαρκείς μισθούς και «αξιοπρεπείς» όρους διαβίωσης όμως στο άρθρο 6, ρητά αναφέρεται «λαμβάνοντας υπόψη τις επιπτώσεις τους στην ανταγωνιστικότητα». Δηλαδή, να πετιούνται λίγα ψίχουλα στους εργάτες και το κεφάλαιο να μπουκώνει κέρδη.

Και, βέβαια, το νέο καθεστώς έρχεται να χτίσει - και να θυμίσει - τις ευρωενωσιακές οδηγίες για τις Ειδικές Οικονομικές Ζώνες, «απλώνοντας» επί της ουσίας το καθεστώς τους στο πλαίσιο της πολεμικής οικονομίας, όπως και την περιβόητη Οδηγία Μπολκενστάιν, που δίνει το δικαίωμα στους εργοδότες να εφαρμόζουν την αρχή της «χώρας προέλευσης» για τα εργασιακά δικαιώματα, κάνοντάς τα «κόσκινο».

Δεν θα μπορούσαν να λείπουν από αυτήν τη συζήτηση οι εργατοπατέρες της ETUC (της οποίας η ΓΣΕΕ είναι μέλος), τονίζοντας πως το «Καθεστώς 28» θα επιβραβεύσει «τους χειρότερους τύπους εταιρικής εκμετάλλευσης αμερικανικού στιλ και θα υπονομεύσει τους εργοδότες των οποίων ο εποικοδομητικός διάλογος με τα συνδικάτα προσφέρει ποιοτικές θέσεις εργασίας στην Ευρώπη», ενώ «όλες οι έρευνες δείχνουν ότι η καινοτομία είναι ισχυρότερη στα κράτη - μέλη με ισχυρές συλλογικές διαπραγματεύσεις. Αυτό καταδεικνύει την ανάγκη να αξιοποιηθεί η πλούσια κληρονομιά της Ευρώπης στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, στον κοινωνικό διάλογο και στην εθνική εργατική νομοθεσία που προσφέρουν λύσεις τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους εργοδότες», έλεγε η Esther Lynch, γενική γραμματέας της ETUC, ενώ οι εργατοπατέρες της όπου σταθούν κι όπου βρεθούν λένε ότι «η ETUC τάσσεται γενικά υπέρ των προτάσεων που συμβάλλουν στη βαθύτερη ολοκλήρωση της ΕΕ, υπό την προϋπόθεση ότι οι προτάσεις αυτές σέβονται και ενισχύουν τα δικαιώματα και τις ευκαιρίες των εργαζομένων».

Οι αμαρτωλοί σοσιαλδημοκράτες της ETUC, όχι μόνο «ξεπλένουν» όλο το αντεργατικό νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ, παρουσιάζοντάς το περίπου ως «φιλεργατικό παράδεισο» και ρίχνοντας το δηλητήριο περί «κοινών συμφερόντων» εργαζομένων και εργοδοτών, όχι μόνο δεν αντιτίθενται στον πυρήνα της απόφασης, αλλά επί της ουσίας διά της υποτιθέμενης «κριτικής» δηλώνουν διαθέσιμοι για νέους βρώμικους ρόλους, αναλαμβάνοντας διά της «συναίνεσης» να ζέψουν τους εργαζόμενους στο άρμα της πολεμικής οικονομίας.

Ο διευθυντής του Ευρωπαϊκού Κέντρου του «Atlantic Council», Τζερν Φλεκ, υπογράμμισε ότι η αξία που δίνουν οι ΗΠΑ στα Βαλκάνια αποτυπωνόταν και στις κατευθυντήριες διατάξεις του αμερικανικού Πενταγώνου για τη νέα χρονιά, με «ένα σημαντικό και πολύ ισχυρό μήνυμα: Οτι υπάρχει συνεχές δικομματικό (Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών) ενδιαφέρον και προσοχή προς τα Δυτικά Βαλκάνια στο σύνολό τους για το μέλλον της περιοχής και τις εξελίξεις σε αυτήν - από μέλη τόσο της Γερουσίας όσο και της Βουλής των Αντιπροσώπων. Είναι ένα πολύ θετικό μήνυμα για την περιοχή, γιατί δείχνει τη συνέχιση της αμερικανικής δέσμευσης».

Και πρόσθεσε: «Αυτό περιλαμβάνει την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων, και την αντιμετώπιση της κακόβουλης ρωσικής και κινεζικής επιρροής στην περιοχή. Ο νόμος αφορά επίσης πρωτοβουλίες αναπτυξιακής και οικονομικής συνεργασίας».

Κληθείς δε να σχολιάσει εκτιμήσεις ότι οι ΗΠΑ ίσως «αποσύρονται» από τα Βαλκάνια, ανέφερε μεταξύ άλλων πως μέσα και από τη «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας» η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανέδειξε ότι «θα επικεντρωθεί στην ασφάλεια, στην άμυνα και την οικονομική ανθεκτικότητα της αμερικανικής ηπείρου», αλλά «ταυτόχρονα δεν νομίζω ότι αυτό σημαίνει πως αυτή η κυβέρνηση μπορεί ή θέλει να αγνοήσει εντελώς αυτό που συμβαίνει στην Ευρώπη. Αυτό μπορεί να φανεί μέσω της συνεχούς δέσμευσης στις προσπάθειες για την επίτευξη ειρηνικής λύσης στη ρωσική επίθεση κατά της Ουκρανίας».

2026 The Associated Press. All

Ο Σερβοβόσνιος ηγέτης Μ. Ντόντικ (στο κέντρο της φωτογραφίας) φέρεται να αποτελεί «κρίκο» στη νέα «προσέγγιση» των ΗΠΑ προς την Μπάνια Λούκα

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, αντιπροσωπείες αμερικανικών εταιρειών υπενθύμισαν τη σημασία των Βαλκανίων και ειδικά του προτεκτοράτου της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης για την αναδιάταξη του ενεργειακού ανεφοδιασμού όλης της Ευρώπης, μέσα από την αξιοποίηση του λεγόμενου «Νότιου Διαδρόμου».

Οπως σημείωνε και το φθινόπωρο, ο Αμερικανός υπουργός Εσωτερικών και επικεφαλής του Συμβουλίου Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ, Νταγκ Μπέργκαμ, από την Ελλάδα - όπου βρέθηκε για τη συνεδρίαση της «Σύμπραξης για τη Διατλαντική Συνεργασία στην Ενέργεια» (P-TECC) - στόχος είναι «να χτίσουμε υποδομές στην Ανατολική Ευρώπη, ώστε να έχουν εναλλακτικές πηγές από τις ΗΠΑ».

• Προχτές Τετάρτη, βρέθηκαν στο Σαράγεβο αντιπρόσωποι της αμερικανικής κατασκευαστικής εταιρείας «Bechtel» αλλά και της Υπηρεσίας Εμπορίου και Ανάπτυξης της αμερικανικής κυβέρνησης (USTDA - παρέχει χρηματοδότηση και τεχνική στήριξη για διεθνή έργα), που συζήτησαν για τη δημιουργία τριών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη (Β-Ε).

Πρόκειται για μονάδες που θα συνδεθούν με τη σχεδιαζόμενη Νότια Διασύνδεση Φυσικού Αερίου και συγκεκριμένα με τον κροατικό τερματικό σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) που βρίσκεται στο νησί Κρκ - ο οποίος εκτιμάται γενικά ότι μπορεί να διαδραματίσει ρόλο - κλειδί στην προμήθεια της Ευρώπης με αμερικανικό LNG.

Οι Αμερικανοί συναντήθηκαν με τον Ντράγκαν Τσόβιτς, Α' αντιπρόεδρο της Βουλής των Λαών της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης (15μελές όργανο, του οποίου τα 2/3 απαρτίζουν εκπρόσωποι της κροατο-βοσνιακής «Ομοσπονδίας Βοσνίας και Ερζεγοβίνης» και το 1/3 εκπρόσωποι της «Σερβικής Δημοκρατίας») που χαρακτήρισε το έργο «ζωτικής σημασίας» για τη χώρα αλλά και κρίσιμο για τη «μακροπρόθεσμη ενεργειακή και πολιτική σταθερότητά της».

Συναντήθηκαν όμως και με την προσωρινή πρόεδρο της «Σερβικής Δημοκρατίας» Ana Tricic-Babic, η οποία περιγράφοντας τη θέση από την οποία η χώρα της καλείται να διαμορφώσει συμμαχίες, εξηγούσε: «Η Ανατολή ή η Δύση είναι ένα ψευδές δίλημμα για μικρές χώρες όπως η δική μας. Εχοντας επίγνωση του μεγέθους μας, αλλά και του μεγέθους των δυνάμεων στην παγκόσμια σκηνή, μπορούμε μόνο να πούμε ότι θέλουμε να είμαστε σοφοί, γενναίοι και ανοιχτοί, αλλά πάντα και πάνω απ' όλα να προσέχουμε τα δικά μας συμφέροντα».

• Πριν από ένα δεκαήμερο, στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη βρέθηκαν επίσης εκπρόσωποι της αμερικανικής εταιρείας AAFS Infrastructure and Energy, διερευνώντας - σύμφωνα με εκτενές δημοσίευμα και του «Guardian» - πώς μπορούν να επιταχυνθούν επίσης τα σχέδια για τη Νότια Διασύνδεση Φυσικού Αερίου, εκφράζοντας ενδιαφέρον για επένδυση συνολικού ύψους περίπου 200 εκατ. δολαρίων. Η εταιρεία - που στην ιστοσελίδα της τονίζει ότι έχει «δεκαετίες συνδυασμένης εμπειρίας στην Ενέργεια, τις υποδομές, τη χρηματοδότηση και την ανάπτυξη διεθνών έργων» - φέρεται μάλιστα έτοιμη να «κλείσει» συμφωνία για 30ετή διαχείριση του αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει τη Βοσνία με την Κροατία.

Σημειωτέον ότι διευκρινίσεις για το αυξανόμενο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για τα Δυτικά Βαλκάνια συνολικά, αλλά και ειδικά τη Βοσνία - Ερζεγοβίνη, είχε δώσει σε εκτενή του ανακοίνωση, την 1η Δεκέμβρη, ο επιτετραμμένος της αμερικανικής πρεσβείας στο Σαράγεβο, Τζον Γκίνκελ.

«Καθώς ο κόσμος πλοηγείται σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη βρίσκεται σε σταυροδρόμι» σημείωνε, συμπληρώνοντας ότι σήμερα «η Βοσνία και Ερζεγοβίνη εξαρτάται από τη Ρωσία για το 100% του φυσικού αερίου της και αυτή η προμήθεια δεν είναι αξιόπιστη».

Εσπευδε δε να θυμίσει προσπάθειες που εντείνονται για να «κλείσουν» οι στρόφιγγες του ρωσικού αερίου σε όλα τα Βαλκάνια, για παράδειγμα, «η Βουλγαρία ανακοίνωσε ότι θα σταματήσει τη διέλευση ρωσικού φυσικού αερίου από το έδαφός της έως το 2028».

Χαρακτηρίζοντας λοιπόν «σαφή λύση» για την «ενεργειακή ασφάλεια» της Β-Ε τον αγωγό φυσικού αερίου Southern Interconnection, ο Γκίνκελ υπογράμμισε ότι αυτός «θα εμβαθύνει τους εμπορικούς και στρατηγικούς δεσμούς της με ασφαλείς παρόχους Ενέργειας, ειδικά τις Ηνωμένες Πολιτείες», θυμίζοντας και το συνέδριο της Σύμπραξης για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-TEC) που έγινε στην Αθήνα τον Νοέμβρη. Εκεί ανώτατα στελέχη της κυβέρνησης των ΗΠΑ «τόνισαν τη σημασία της εξεύρεσης συμβιβασμού για την προώθηση του αγωγού φυσικού αερίου και κάλεσαν όλα τα μέρη να τερματίσουν τις καθυστερήσεις».

Στο πλαίσιο, λοιπόν, αυτής της δράσης για να «τερματιστούν οι καθυστερήσεις», ο Γκίνκελ είπε ότι σε πρόσφατες συναντήσεις με ηγέτες της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης «για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, βρήκαμε συναίνεση για μια πορεία προς τα εμπρός» και «μαζί συμφωνήσαμε, κατ' αρχήν, ότι μια αμερικανική εταιρεία θα ήταν σε καλύτερη θέση για να κατασκευάσει, να διαχειριστεί και να λειτουργήσει τον αγωγό», αναγγέλλοντας μάλιστα και «εντατικές συζητήσεις τις επόμενες εβδομάδες» και ζητώντας «τολμηρή δράση για την προώθηση αυτού του κρίσιμου έργου».

Θυμίζουμε ότι τον περασμένο Οκτώβρη, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών είχε ανακοινώσει - αιφνίδια όπως σχολίασαν πολλοί - την άρση κυρώσεων που είχαν επιβληθεί σε βάρος του πρώην Προέδρου της «Σερβικής Δημοκρατίας» της Βοσνίας - Ερζεγοβίνης, Μ. Ντόντικ, έναν από τους Βαλκάνιους ηγέτες που προέκρινε σταθερά για χρόνια τη στενή συνεργασία με τη Σερβία και ειδικά τη Ρωσία.

Διευκρινίσεις για την άρση των κυρώσεων δεν είχαν δοθεί, ωστόσο Σερβοβόσνιοι αξιωματούχοι φέρονταν να δηλώνουν ότι εργάζονταν μυστικά για την εγκαθίδρυση μιας «νέας σχέσης» ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Μπάνια Λούκα (πρωτεύουσα της «Σερβικής Δημοκρατίας»).

Το δε Στέιτ Ντιπάρτμεντ είχε σπεύσει να χαιρετίσει την άρση των κυρώσεων, αποκαλώντας την αποτέλεσμα των προσπαθειών των ΗΠΑ «να αποκλιμακώσουν την κρίση στη Βοσνία - Ερζεγοβίνη».

Τους προηγούμενους μήνες, ο Ντόντικ και συνολικά η ηγεσία της «Σερβικής Δημοκρατίας» είχαν προκαλέσει νέες αντιδράσεις, μετά από νόμους που ενέκρινε η τοπική Βουλή, προκρίνοντας την αυτοτέλεια της «Σερβικής Δημοκρατίας» έναντι της κεντρικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης της Β-Ε, αναζωπυρώνοντας σενάρια για «απόσχιση των Σερβοβόσνιων».

Η άρση των αμερικανικών κυρώσεων σε βάρος του Ντόντικ έγινε σε μία συγκυρία που ο ίδιος είχε πειστεί να «απομακρυνθεί» από την ηγεσία της «Σερβικής Δημοκρατίας» και νέες προεδρικές εκλογές προκηρύχτηκαν τον Νοέμβρη (στις οποίες οριακά επικράτησε ξανά το κόμμα του Ντόντικ, ενώ η αποχή ξεπέρασε το 60%).

Τέλη Δεκέμβρη, προστέθηκε στα παραπάνω και η εξής είδηση: Το Γραφείο ελέγχου ξένων περιουσιακών στοιχείων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών (OFAC) εξέδωσε «ειδική άδεια» για τη σερβική ενεργειακή εταιρεία NIS έως τις 23 Γενάρη, προκειμένου να συνεχίσει να λειτουργεί, παρά τις κυρώσεις που εδώ και μήνες είχαν εκδοθεί επειδή την πλειοψηφία των μετοχών της εξακολουθούσαν να έχουν ρωσικά κεφάλαια.

Την περασμένη Δευτέρα, λίγες μέρες πριν τη λήξη της «ειδικής άδειας», το Βελιγράδι ανακοίνωσε ότι επετεύχθη συμφωνία για την εξαγορά από την ουγγρική MOL του πλειοψηφικού πακέτου των μετοχών της σερβικής βιομηχανίας πετρελαίου NIS που κατέχει η ρωσική «GazpronNeft». Η σχετική συμφωνία αναμένεται να αποσταλεί προς έγκριση στο υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ.

Σε κάθε περίπτωση, η νέα αυτή «αμερικανική κατανόηση» απέναντι στο Βελιγράδι (επίσης έναν από τους έως τώρα στενότερους συμμάχους της Ρωσίας στην περιοχή) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για το πώς οι ΗΠΑ αναπροσαρμόζουν την τακτική διείσδυσής τους στα Δυτικά Βαλκάνια.

Στελέχη της κυβέρνησης Τραμπ στην αντιπροσωπεία των ΗΠΑ στον ΟΗΕ (όπως η αναπληρώτρια αντιπρόσωπος Ντόροθι Σι) ισχυρίζονταν στα τέλη Οκτώβρη ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιδιώκουν πλέον τη σκληρή διεθνή παρέμβαση. Τώρα είναι η ώρα για τοπικές λύσεις, υπό την ηγεσία τοπικών παραγόντων» στην περιοχή, και μιλούσαν για «ενέργειες» που «αντικατοπτρίζουν» το νέο «πνεύμα της πολιτικής των ΗΠΑ».

Ο δε διευθυντής του Ευρωπαϊκού Κέντρου της «δεξαμενής σκέψης» Atlantic Council, Τζερν Φλεκ, μιλώντας πρόσφατα στο σερβικό δίκτυο «N1», σχολιάζοντας την αμερικανική «καρτερικότητα» απέναντι στη μετοχική σύνθεση της ΝΙS, υπενθύμισε και τον ειδικό νόμο «για τη Δημοκρατία και Ευημερία των Δυτικών Βαλκανίων» (Law on Democracy and Prosperity of the Western Balkans) που ενέκρινε το Κογκρέσο το φθινόπωρο, καθιστώντας σαφές «ότι η διαφοροποίηση και η μείωση της εξάρτησης από τις ρωσικές πηγές Ενέργειας αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα και προς το στρατηγικό συμφέρον των ΗΠΑ».