Οι συνήθεις ανούσιες διαβεβαιώσεις για τη «μηδενική ανοχή» στο φαινόμενο της βίας και η αναπαραγωγή των χιλιοειπωμένων προτροπών στα θύματα να «σπάσουν τη σιωπή τους» συνόδευσαν τις παρεμβάσεις των κυβερνητικών στελεχών με αφορμή την 25η Νοέμβρη, Παγκόσμια Μέρα για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών.

Σε αυτό το μήκος κύματος, η υφυπουργός Εργασίας, Μ. Συρεγγέλα, χαρακτήρισε την Παγκόσμια Μέρα «μία ευκαιρία να αναλογιστούμε την ατομική ευθύνη σε ένα τόσο σημαντικό ζήτημα», προτρέποντας τα θύματα «να μιλάνε και να καταγγέλλουν» και «όλοι μαζί να σπάσουμε τον κύκλο της βίας».

Αλλά και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ, Αλ. Τσίπρας, επισκεπτόμενος το Κέντρο Συμβουλευτικής Υποστήριξης Γυναικών στον δήμο Κερατσινίου - Δραπετσώνας, προέταξε την ανάγκη «να σπάσει η σιωπή, να υπάρξει το θάρρος στις γυναίκες να καταγγείλουν περιστατικά έμφυλης βίας» και άφησε σε δεύτερο πλάνο την ανάγκη «να φτιάξουμε δομές».

Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία της 3ης ετήσιας έκθεσης, που έδωσε στη δημοσιότητα η αρμόδια Γενική Γραμματεία Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων (ΓΓΔΟΠΙΦ) του υπουργείου Εργασίας, αποτυπώνουν - αν και όχι στην πλήρη διάσταση - την έκταση του προβλήματος.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, ο αριθμός των γυναικών θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας που προχώρησαν σε καταγγελία έφτασε το 2021 τις 7.375, καταγράφοντας ραγδαία αύξηση σε σύγκριση με το 2020 (4.264 καταγγελίες γυναικών). Το μεγαλύτερο ποσοστό των δραστών αποτελούσαν οι σύζυγοι των θυμάτων (34,9%), ακολουθούσαν οι μόνιμοι σύντροφοι (11,7%), οι τέως σύζυγοι (6,5%) και οι τέως σύντροφοι (6,3%).

Ο αριθμός των γυναικών που δολοφονήθηκαν από άνδρες του οικογενειακού τους περιβάλλοντος ανήλθε σε 23 (ο μεγαλύτερος αριθμός που έχει καταγραφεί από το 2010 που συλλέγονται σχετικά στοιχεία). Μάλιστα, οι γυναικοκτονίες αποτέλεσαν, για πρώτη φορά μέσα σε αυτά τα 12 έτη, τη συντριπτική πλειοψηφία των καταγεγραμμένων ανθρωποκτονιών με θύματα γυναίκες (69,7%). Οι δράστες ήταν στο 65,3% των δολοφονιών αυτών νυν ή πρώην σύντροφοι ή σύζυγοι των θυμάτων.

Οσον αφορά τη στατική καταγραφή των βιασμών, τα στοιχεία της Αστυνομίας για το 2021 καταγράφουν 353 περιστατικά εξιχνιασθέντων και μη εξιχνιασθέντων βιασμών (330 κακουργήματα και 23 πλημμελήματα). Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει πως τα στοιχεία δεν αποτυπώνουν το πραγματικό μέγεθος του εγκλήματος του βιασμού, ενώ διαφεύγουν της στατιστικής αποτύπωσης περιστατικά σεξουαλικών επιθέσεων ή άλλων μορφών σεξουαλικής βίας.

Από τα Συμβουλευτικά Κέντρα του δικτύου δομών της ΓΓΔΟΠΙΦ υποστηρίχθηκαν πανελλαδικά 5.295 γυναίκες (περίοδος αναφοράς από 1/11/2021 έως 30/9/2022). Οσον αφορά τα αιτήματά τους, το 31,2% αναζήτησε νομική στήριξη, το 29,7% ψυχολογική στήριξη - συμβουλευτική, το 13,1% πληροφόρηση, το 11,4% κοινωνική στήριξη και το 4,6% φιλοξενία στους ξενώνες. Σε ποσοστό 41,4% ήταν άνεργες.

Την περίοδο αναφοράς στους Ξενώνες του Δικτύου φιλοξενήθηκαν 223 γυναίκες και 251 παιδιά, εκ των οποίων οι 53 γυναίκες και τα 81 παιδιά ήταν πρόσφυγες. Οι φιλοξενούμενες γυναίκες σε ποσοστό 83% ανέφεραν ότι ήταν άνεργες. Τέλος, η τηλεφωνική γραμμή SOS 15900 δέχθηκε 10.324 κλήσεις, εκ των οποίων οι 6.969 αφορούσαν σε περιστατικά βίας.

Από τα στοιχεία για το 2021 επιβεβαιώνεται η επιτακτική ανάγκη για συγκεκριμένα μέτρα προστασίας, υποστήριξης, ουσιαστικής βοήθειας των γυναικών που βρίσκονται αντιμέτωπες με βίαιες, παθογόνες διαπροσωπικές και οικογενειακές σχέσεις. Επιβεβαιώνεται επίσης η ανάγκη για εκτεταμένο δίκτυο δημόσιων και δωρεάν κοινωνικών υπηρεσιών και υποδομών, χωρίς εμπλοκή ΜΚΟ, με γενναία χρηματοδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Απευθυνόμενη σε όλες τις γυναίκες της βιοπάλης που οργίζονται με τη βία και την κακοποίηση, που αγωνιούν μπροστά στα φρικιαστικά εγκλήματα σε βάρος παιδιών τα οποία βλέπουν το φως της δημοσιότητας αυτήν την περίοδο, που νιώθουν εγκλωβισμένες μέσα στις βάρβαρες συνθήκες ζωής και δουλειάς που αντιμετωπίζουν, τις κάλεσε να αντλήσουν κουράγιο και δύναμη από τη συλλογική οργάνωση.

Με τις πικέτες, τα πανό και τα συνθήματά τους, γυναίκες από Συλλόγους και Ομάδες της Ομοσπονδίας απαίτησαν δημόσιες και δωρεάν κοινωνικές δομές για την πρόληψη, την προστασία γυναικών και παιδιών από τη βία, την ολόπλευρη κοινωνική, νομική, ψυχολογική, οικονομική στήριξη των θυμάτων. Διεκδίκησαν «ξενώνες με μόνιμο προσωπικό, χωρίς ιδιώτες και ΜΚΟ», ενώ κατήγγειλαν το πρόσφορο έδαφος που δημιουργεί η έλλειψη πρόνοιας για να θεριεύουν η εκμετάλλευση και η κακοποίηση.

Οπως κατήγγειλε η πρόεδρος της ΟΓΕ, Χριστίνα Σκαλούμπακα, η υφυπουργός Δ. Μιχαηλίδου δεν δέχθηκε να συναντηθεί με αντιπροσωπεία της Ομοσπονδίας. Μάλιστα, αποχώρησε από το υπουργείο ενώ η κινητοποίηση βρισκόταν σε εξέλιξη, προφανώς «για να πάρει μέρος στις φιέστες που οργανώνει η κυβέρνηση» με αφορμή την 25η Νοέμβρη.

Στην κινητοποίηση συμμετείχαν οι Φοιτητικοί Σύλλογοι Τουρκικών Σπουδών, Κοινωνιολογίας, Φιλοσοφικής, ΠΤΔΕ, ΤΕΑΠΗ, Οδοντιατρικής ΕΚΠΑ, Αρχιτεκτονικής, Τοπογράφων ΕΜΠ καθώς και οι Σύλλογοι Οικότροφων της Φοιτητικής Εστίας Πανεπιστημίου Αθηνών και των Νέων Φοιτητικών Εστιών ΕΜΠ. «Ο σάπιος κόσμος μάς φέρνει ασφυξία! Αγώνας για τις ανάγκες μας, πρόληψη και προστασία», έγραψαν στο πανό τους. Το δικό τους «παρών» έδωσαν και οι μαθητές με τη Συντονιστική τους Επιτροπή, διεκδικώντας «μέτρα προστασίας σε όλα τα σχολεία».

«Βρισκόμαστε σήμερα εδώ προκειμένου να διατρανώσουμε τη δίκαιη οργή και αγανάκτηση που νιώθουμε για τη βία κατά των γυναικών με όποια μορφή κι αν εκφράζεται», σημείωσε η Κωνσταντίνα Τσότρα, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Ομοσπονδίας, και πρόσθεσε:

«Δεν είναι ατομικό ζήτημα της κάθε γυναίκας να σπάσει τη σιωπή της, όπως προβάλλεται από την κυβέρνηση, άλλα κόμματα, ΜΜΕ, Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Το θάρρος, η τόλμη, η χειραφέτηση και η αντοχή απέναντι στις πιέσεις μπορούν να αναπτυχθούν στο έδαφος της συλλογικότητας, της συναδελφικότητας, της αλληλεγγύης, που είναι το πραγματικό δίχτυ ασφαλείας στους χώρους δουλειάς, που είναι η ασπίδα προστασίας για τη γυναίκα».

Στη συγκέντρωση μίλησαν επίσης η Χρύσα Λεμπέση - Πάκου, πρόεδρος του Συλλόγου Φοιτητών Φιλοσοφικής, και ο Γιώργος Παυλής, μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής Μαθητών και του 15μελούς 15ου ΓΕΛ Αθηνών.

Παράσταση διαμαρτυρίας έγινε την Παρασκευή και στην Πρυτανεία του ΑΠΘ, από εκπροσώπους Φοιτητικών Συλλόγων, με σύνθημα «Σπάμε τη σιωπή για τις πραγματικές αιτίες της βίας κατά των γυναικών! Οπλα μας η αλληλεγγύη και ο αγώνας!». Συμμετείχαν εκπρόσωποι των Φοιτητικών Συλλόγων Ηλεκτρολόγων - Μηχανολόγων Μηχανικών, Μαθηματικού, Φυσικού, Χημικού, Βιολογικού, Γεωλογικού, Ιατρικής, Φαρμακευτικής, Δασολογίας, Νομικής, ΜΜΕ, ΠΤΔΕ, Μηχανικών και Επιστημών Υγείας του ΔΙΠΑΕ και των Οικότροφων.

Μαζικές εξορμήσεις και άλλες παρεμβάσεις πραγματοποίησαν την Παρασκευή οι Σύλλογοι και οι Ομάδες Γυναικών (μέλη της ΟΓΕ) Κεντρικής Μακεδονίας στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Μέρας εξάλειψης της βίας κατά των γυναικών. Στο Κιλκίς έγινε πικετοφορία και στις Σέρρες κοινή εκδήλωση του Δημοκρατικού Συλλόγου Γυναικών και του Φοιτητικού Συλλόγου της Σχολής Μηχανικών του ΔΙΠΑΕ. Τις επόμενες μέρες προγραμματίζονται επίσης οι εξής εκδηλώσεις:

• Σάββατο 26/11: Από τον Σύλλογο Γυναικών Συκεών, στις 6 μ.μ., στα γραφεία του.
• Κυριακή 27/11: Από τον Σύλλογο Γυναικών Χορτιάτη και Ασβεστοχωρίου, στις 6.30 μ.μ. Από τον Σύλλογο Γυναικών Κιλκίς, στις 6 μ.μ., στο Εργατικό Κέντρο.
• Δευτέρα 28/11: Από την Ομάδα Γυναικών Ευκαρπίας, παρεμβάσεις σε σχολεία, πάρκα και καταστήματα. Από την Ομάδα Γυναικών δήμου Χαλκηδόνας, στις 6.30 μ.μ., παρεμβάσεις σε Χαλκηδόνα και Λουδία. Την Τρίτη 29/11, παρέμβαση στη λαϊκή αγορά του Βαθύλακκου.
• Τετάρτη 30/11: Οι Σύλλογοι και Ομάδες του δήμου Θεσσαλονίκης, μαζί με τα Σωματεία Επισιτισμού - Τουρισμού, Εμποροϋπαλλήλων και Λογιστών, στις 6.30 μ.μ. στο ΕΚΘ, διοργανώνουν εκδήλωση για την παρενόχληση στους χώρους δουλειάς και την προστασία των παιδιών.

Την αλληλεγγύη του σε κάθε γυναίκα «που βιώνει τη βία, την ανασφάλεια στον χώρο δουλειάς, στην καθημερινή ζωή», εξέφρασε το ΠΑΜΕ με αφορμή την Παγκόσμια Μέρα για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών. Με ανακοίνωσή του καλεί τα σωματεία «να δυναμώσουν τον αγώνα για σύγχρονα δικαιώματα των γυναικών στην εργασία, στην προστασία της μητρότητας, ώστε καμία εργαζόμενη να μην είναι ευάλωτη σε οικονομικές, κοινωνικές πιέσεις κι εκβιασμούς».

«Ασπίδα προστασίας για κάθε γυναίκα της εργατικής τάξης, για τα παιδιά της είναι ο συλλογικός, οργανωμένος αγώνας μέσα από τα σωματεία και τους μαζικούς φορείς του κινήματος, η συμμετοχή στον αγώνα για ζωή και δουλειά με δικαιώματα. Ετσι σπάει ο φόβος, η απομόνωση, για να μη βρίσκουν έδαφος ακραίες και βίαιες συμπεριφορές», καταλήγει μεταξύ άλλων το ΠΑΜΕ.

Σε δήλωσή του για την Παγκόσμια Μέρα για την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών, ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ Δημήτρης Κουτσούμπας αναφέρει: «Καταδικάζουμε τα φρικιαστικά εγκλήματα κακοποίησης σε βάρος γυναικών, παιδιών, που δικαίως προκαλούν τη λαϊκή οργή. Η αγανάκτηση μπορεί να μετατραπεί σε δύναμη οργάνωσης και διεκδίκησης των σύγχρονων αναγκών των γυναικών, των παιδιών, για ολόπλευρη κοινωνική προστασία και στήριξη. Ασπίδα προστασίας κάθε γυναίκας από την πολύμορφη βία είναι ο αγώνας ενάντια στην πολιτική διαχρονικά των κυβερνήσεων, που υποκαθιστούν την κρατική ευθύνη με την παραπέρα εμπλοκή ιδιωτών και ΜΚΟ στον τομέα της πρόληψης και κοινωνικής προστασίας. Μπορούμε να νικήσουμε τη θλίψη με τη θέληση της δράσης για την ανατροπή του κόσμου της εκμετάλλευσης, της βίας, της γυναικείας ανισοτιμίας, που γεννά τους δράστες - τέρατα και τις σάπιες αξίες».

Με αφορμή την Παγκόσμια Μέρα για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών, Οργανώσεις του ΚΚΕ και της ΚΝΕ καλούν σε εκδηλώσεις:

-- Το Σάββατο 26/11, στις 18.30, στην εναλλακτική σκηνή του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης θα πραγματοποιηθεί σύσκεψη με την Μαρία Αραπογιάννη, μέλος της ΕΠ Δυτ. Μακεδονίας του ΚΚΕ, και νέες κοπέλες.

-- Την Κυριακή 27/11, στις 11 το πρωί, στο καφέ Doufas (Κηφισίας 36), η ΚΟΒ Καλαμαριάς οργανώνει εκδήλωση με ομιλήτρια την Αθανασία Χατζή, υπεύθυνη του Τμήματος Γυναικών Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ.

Επίσης, η ΠΟ Σπουδάζουσας Αθήνας της ΚΝΕ προγραμματίζει τις εξής εκδηλώσεις:

-- Στη Φοιτητική Εστία του Πανεπιστημίου Αθηνών, την Κυριακή 27/11, στις 7 μ.μ., ισόγειο Α' ΦΕΠΑ. Θα μιλήσει η Βικτωρία Κούτση, μέλος του ΚΣ της ΚΝΕ και επικεφαλής της Επιτροπής του ΚΣ της ΚΝΕ για τις νέες γυναίκες και τα νέα ζευγάρια.

-- Στις Σχολές Υγείας, την Τρίτη 29/11, στις 3 μ.μ., στο αμφιθέατρο Παθ. Αν. της Ιατρικής Σχολής. Θα μιλήσει η Ελένη Μπέλλου, μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ.

Κλινική στην Ουκρανία που προσφέρει «υπηρεσίες» παρένθετης μητρότητας

Σύντομα βρέθηκαν στο επίκεντρο οι επιπτώσεις του πολέμου και σε μια άλλη, πιο «ειδική» κατηγορία νεογέννητων: Στα παιδιά που γεννιούνται στην Ουκρανία από παρένθετες μητέρες για λογαριασμό ζευγαριών από μια σειρά χώρες σε όλο τον κόσμο.

Με τον όρο «παρένθετη μητρότητα» ή «παρένθετη κυοφορία» περιγράφεται η διαδικασία κατά την οποία μια γυναίκα κυοφορεί και γεννά για λογαριασμό ενός άλλου ατόμου. Η κύηση είναι αποτέλεσμα εξωσωματικής γονιμοποίησης και μεταφοράς γονιμοποιημένων ωαρίων, με χρήση ωαρίου ξένου προς την γυναίκα που εγκυμονεί το έμβρυο.

Η διαδικασία της παρένθετης κυοφορίας αναγνωρίζεται ως ένα ζήτημα ιδιαίτερης ηθικής πολυπλοκότητας, το οποίο εγείρει σειρά ερωτημάτων και προβληματισμών για τα δικαιώματα των γυναικών που εμπλέκονται και των παιδιών που γεννιούνται μέσα απ' αυτή.

Η συνθετότητα του θέματος αποτυπώνεται και στα διαφορετικά νομοθετικά πλαίσια ανά τον κόσμο, με τις ρυθμίσεις να κινούνται από την πλήρη απαγόρευση της διαδικασίας μέχρι τη θεσμοθέτηση της εμπορικής παρένθετης μητρότητας. Οι όποιες νομοθετικές ρυθμίσεις δεν μπορούν να αναιρέσουν το γεγονός της εμπορευματοποίησης της αναπαραγωγικής διαδικασίας, με αποτέλεσμα γυναίκες να εκτίθενται σε μια ακραία μορφή εκμετάλλευσης.

Η Ουκρανία - όπως άλλωστε και η Ρωσία - είναι από τις λίγες χώρες στις οποίες επιτρέπεται η διαδικασία της παρένθετης κύησης με οικονομικά ανταλλάγματα. Εκτιμάται μάλιστα ότι οι γεννήσεις από παρένθετες μητέρες αγγίζουν τις 2.500 ή και τις 3.000 κάθε χρόνο, καθώς η χώρα είχε μετατραπεί σε προορισμό για χιλιάδες ζευγάρια.

Τη διαδικασία αναλαμβάνουν εταιρείες, οι οποίες κάνουν «μπίζνες» με την αγωνία ζευγαριών από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη, τη Νότια Αμερική και την Κίνα τα οποία θέλουν να αποκτήσουν παιδί. Η σχετική «βιομηχανία» στηρίζεται παράλληλα στη φτώχεια και την ανέχεια, που οδηγούν πολλές γυναίκες να στρέφονται στην παρένθετη μητρότητα προκειμένου να βιοποριστούν, να αντιμετωπίσουν έκτακτα έξοδα.

Χαρακτηριστικά, μια παρένθετη μητέρα δέχτηκε να κυοφορήσει το παιδί ενός ζευγαριού για να πληρώσει τα ιατρικά έξοδα μιας εγχείρησης που θα έκανε ο πατέρας της. Στο έδαφος της οικονομικής δυσχέρειας, γυναίκες κυοφορούν και γεννούν παιδιά για λογαριασμό ξένων ζευγαριών, αμειβόμενες με ποσά της τάξης των 15.000 δολαρίων για κάθε κύηση.

Η Ουκρανία διαφημίζεται ως ένας πιο «προσβάσιμος» και φτηνός προορισμός σε σχέση με τις ΗΠΑ, που αποτελεί την «ατμομηχανή» για τη διαδικασία της παρένθετης μητρότητας στην παγκόσμια «αγορά», με κύκλο εργασιών που φτάνει τα 5 δισ. δολάρια. Ετσι, στην Ουκρανία το κόστος κυμαίνεται από 40.000 έως 60.000 δολάρια, ενώ αντίστοιχα στις ΗΠΑ αρχίζει από 80.000 και φτάνει τα 130.000 δολάρια.

Ο πόλεμος ήταν η δεύτερη αφορμή που έθεσε στο επίκεντρο της προσοχής την «αγορά» της παρένθετης μητρότητας στην Ουκρανία. Είχε προηγηθεί το αδιέξοδο που προκάλεσαν τα μέτρα για την απαγόρευση των ταξιδιών κατά τη διάρκεια των lockdowns για την πανδημία, καθώς δεκάδες ζευγάρια δεν μπορούσαν να ταξιδέψουν για να παραλάβουν τα νεογέννητα μωρά.

Παρόμοια προβλήματα, σε ακόμα πιο έντονη μορφή, έχουν προκύψει και τώρα: Εγκυμονούσες έχουν βρεθεί εγκλωβισμένες σε εμπόλεμες ζώνες, δυσκολεύονται να μεταφερθούν σε ασφαλή σημεία, τα ζευγάρια των γονιών ταξιδεύουν με δυσκολία στη χώρα για να πάρουν τα μωρά.

Οσον αφορά τη δεινή θέση στην οποία βρίσκονται οι παρένθετες μητέρες, αξίζει να σημειωθεί ότι είναι δεμένες «χειροπόδαρα» από τα συμβόλαια που υπογράφουν με τις εταιρείες που διαχειρίζονται την «αγορά» της παρένθετης κυοφορίας. Συμβόλαια που τους απαγορεύουν να εγκαταλείψουν τη χώρα για να γλιτώσουν από τον πόλεμο, ενώ τις εκβιάζουν με την καταβολή της αμοιβής τους σε δόσεις.

Στο φόντο των αντίξοων συνθηκών που έχει διαμορφώσει ο πόλεμος, ωφελημένες αναδεικνύονται οι ιδιωτικές κλινικές που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας. Σύμφωνα με δηλώσεις εκπροσώπων τους στον Τύπο, τους τελευταίους μήνες ζευγάρια από όλο τον κόσμο στρέφονται στις «υπηρεσίες» τους.

Η ζήτηση που υπήρχε στην Ουκρανία «ανακατευθύνεται» στην Ελλάδα, όπου υπάρχουν «ανταγωνιστικές τιμές» και «ευνοϊκή νομοθεσία». Εξάλλου, με το νέο νομοθετικό πλαίσιο για την Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή (ΙΥΑ), που ψηφίστηκε τον περασμένο Ιούλη, κυβέρνηση και υπουργείο Υγείας έσπευσαν να «υποβοηθήσουν» ακόμα περισσότερο τα κέρδη των επιχειρηματικών κολοσσών που κυριαρχούν σε αυτόν τον τομέα, μέσα από μέτρα για την παραπέρα ανάπτυξη του αναπαραγωγικού ιατρικού τουρισμού.

Στη χώρα μας η παρένθετη μητρότητα επιτρέπεται, με προϋπόθεση τη χορήγηση δικαστικής άδειας και «χωρίς οικονομικά ανταλλάγματα». Ωστόσο το υπάρχον πλαίσιο δεν αναιρεί την ολοένα και εντονότερη εμπορευματοποίηση, αλλά παρουσιάζεται από τους επιχειρηματικούς ομίλους ως ένα ακόμα εργαλείο με το οποίο επιδιώκουν να προσελκύσουν ζευγάρια από όλο τον κόσμο και να αυξήσουν την πελατεία τους.

Συγκεκριμένα, για να ξεκινήσει η διαδικασία πρέπει να επιτευχθεί έγγραφη και χωρίς αντάλλαγμα συμφωνία των προσώπων που επιδιώκουν να αποκτήσουν παιδί και της γυναίκας που θα το κυοφορήσει (καθώς και του συζύγου της, αν αυτή είναι έγγαμη).

Η δικαστική άδεια παρέχεται ύστερα από αίτηση της γυναίκας που επιθυμεί να αποκτήσει τέκνο, εφόσον αποδεικνύεται ότι αυτή είναι ιατρικώς αδύνατο να κυοφορήσει και ότι η γυναίκα που προσφέρεται να κυοφορήσει είναι - με βάση την κατάσταση της υγείας της - κατάλληλη για κυοφορία και δεν πάσχει από κάποια ψυχική ή νευρολογική νόσο.

Πλέον, με το νέο νομοθετικό πλαίσιο, η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής αναλαμβάνει την ανεύρεση παρένθετης μητέρας, λειτουργώντας ως ...ενδιάμεσος ανάμεσα στην υποψήφια μητέρα και στην γυναίκα που θα κυοφορήσει το έμβρυο, με στόχο προφανώς να διευκολύνει τη λειτουργία της σχετικής «αγοράς».

Παρότι στη χώρα μας τα οικονομικά ανταλλάγματα δεν επιτρέπονται, προβλέπονται ορισμένα ποσά ως αποζημίωση της παρένθετης μητέρας. Συγκεκριμένα, προβλέπεται αποζημίωση για το διάστημα της αναγκαίας αποχής από την εργασία της, ή, στην περίπτωση που είναι άνεργη, αποζημίωση που θα κάλυπτε την αμοιβή που θα εισέπραττε με βάση την επαγγελματική της κατάρτιση αν εργαζόταν.

«Σε κάθε περίπτωση, η αποζημίωση δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό των 10.000 ευρώ», ορίζεται στη σχετική απόφαση της Εθνικής Αρχής Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Επίσης, καταβάλλονται στις γυναίκες «οι δαπάνες που απαιτούνται για την επίτευξη της εγκυμοσύνης, την κυοφορία και τον τοκετό, εφόσον αυτές δεν καλύπτονται από τον ασφαλιστικό φορέα».

Και στη χώρα μας οι γυναίκες που προσφέρονται να φέρουν στον κόσμο το παιδί ενός άλλου ζευγαριού βρίσκονται - τουλάχιστον στις περισσότερες περιπτώσεις - σε καθεστώς ευαλωτότητας. Ανεργες και εργαζόμενες με προσωρινές συμβάσεις και χαμηλούς μισθούς, οικονομικές μετανάστριες, γυναίκες Ρομά, φαίνεται να στρέφονται στην «επιλογή» της παρένθετης μητρότητας, προσβλέποντας στην επίσημη αποζημίωση, καθώς και σε άλλα τυχόν «ανταλλάγματα» που κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι συμφωνούνται κάτω από το τραπέζι.

Ετσι, στην πράξη η κατάσταση που διαμορφώνεται δεν έχει σε τίποτα να κάνει με την απόφαση αλτρουισμού και προσφοράς μιας γυναίκας να κυοφορήσει και να γεννήσει το παιδί μιας άλλης, προερχόμενης κατά κανόνα από το στενό της περιβάλλον.

Ανάλογο είναι το σκηνικό που έχει διαμορφωθεί γύρω από τη διαδικασία της δωρεάς ωαρίων. Μπορεί στις διατάξεις του νόμου η σχετική διαδικασία να περιγράφεται ως «αλτρουιστική πράξη», στην πράξη όμως οι δότριες είναι κυρίως γυναίκες που προβλέπουν στα χρήματα της αποζημίωσης, με σκοπό την επιβίωσή τους. Εξάλλου, οι ίδιες οι κλινικές διαφημίζουν στις υποψήφιες δότριες τα «πλεονεκτήματα» της αμοιβής, που συχνά συναρτάται με τον αριθμό και την ποιότητα των ωαρίων τους.

Από τις απαρχές της «βιομηχανίας» της παρένθετης μητρότητας, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, μέχρι τις μέρες μας, έχουν αναδειχθεί μια σειρά παθογένειες που δημιουργεί και διογκώνει η εμπορευματοποίηση της αναπαραγωγικής διαδικασίας.

Στην υπόθεση «Baby M», ενός παιδιού που γεννήθηκε το 1986 στις ΗΠΑ, η μητέρα άλλαξε γνώμη και δεν θέλησε να αποχωριστεί το μωρό (το οποίο, σημειωτέον, προερχόταν και από δικό της ωάριο). Η υπόθεση πυροδότησε μακρόχρονες δικαστικές διαμάχες, στις οποίες μια σειρά αποφάσεων αρχικά στέρησαν και στη συνέχεια περιόρισαν τα γονικά δικαιώματα της μητέρας.

Σε άλλες περιπτώσεις, μωρά που γεννήθηκαν με προβλήματα υγείας εγκαταλείφθηκαν από τους γονείς ως ...«ελαττωματικά προϊόντα», ενώ ζευγάρια που ξεκίνησαν τη διαδικασία ...άλλαξαν γνώμη, με αποτέλεσμα τα παιδιά να μείνουν χωρίς γονείς. Από το «κάδρο» δεν λείπουν οι περιπτώσεις εκκεντρικών δισεκατομμυριούχων που ...παραγγέλνουν μια ντουζίνα παιδιά σε διαφορετικές κλινικές.

Οσο για τις παρένθετες μητέρες, τα συμβόλαια που καλούνται να υπογράψουν τις υποβάλλουν σε σοβαρούς περιορισμούς και υπονομεύουν βαθιά τις επιλογές τους. Για παράδειγμα, η απόφαση να διακόψουν την κύηση δεν είναι πια δική τους, αλλά των «εργοδοτών» τους. Σε πολλές περιπτώσεις τα συμβόλαια προβλέπουν περιορισμούς στις μετακινήσεις τους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ενώ κατά κανόνα δεν πληρώνονται μέχρι τα παιδιά να παραληφθούν από τους γονείς.

Η συνήθης πρακτική που εφαρμόζεται είναι να μην έρχονται σε καμία επαφή με τα μωρά που γεννούν, ενώ φυσικά δεν έχουν καμία υποστήριξη και βοήθεια να αντιμετωπίσουν μια εμπειρία που για πολλές μπορεί να αποδειχθεί τραυματική.

Στα παραπάνω αποτυπώνονται οι «παρενέργειες» που προκαλεί η μετατροπή των επιστημονικών κατακτήσεων σε εμπορεύματα. Στο έδαφος της εμπορευματοποίησης της αναπαραγωγικής διαδικασίας, τα ίδια επιτεύγματα της ιατρικής επιστήμης αξιοποιούνται με βάση το κριτήριο του καπιταλιστικού κέρδους, ακόμα και σε βάρος της υγείας των γυναικών και της ψυχοσυναισθηματικής - διανοητικής ανάπτυξης των παιδιών.