INTIME NEWS

«Πρώτα λειτουργία - μετά έλεγχος»: Με αυτό το καθεστώς αδειοδοτούνται εργοστάσια - βόμβες

Χαρακτηριστικές είναι οι ρυθμίσεις για την αδειοδότηση και τον έλεγχο επιχειρήσεων, για την πυρασφάλεια και άλλα αναγκαία μέτρα προστασίας. Πλέον, με βάση τους νόμους όλων των κυβερνήσεων, αρκεί μια ...δήλωση του εργοδότη για να λειτουργούν οι χώροι δουλειάς, ενώ οι «έλεγχοι» γίνονται εκ των υστέρων. Πρόκειται για το νομοθετικό πλαίσιο που φέρει την υπογραφή των ΝΔ - ΣΥΡΙΖΑ - ΠΑΣΟΚ και θεσμοθετήθηκε στο όνομα της προσέλκυσης επενδύσεων και της «αντιμετώπισης της γραφειοκρατίας», και που όπως αποδεικνύεται φέρνει θάνατο στους χώρους δουλειάς.

Ενα μέρος όλου αυτού του πολυπλόκαμου πλαισίου και της στήριξής του από όλα τα κόμματα του κεφαλαίου παρουσιάζει σήμερα ο «Ριζοσπάστης».

Το νομοθετικό αυτό πλαίσιο για τους όρους εγκατάστασης και λειτουργίας των επιχειρήσεων εξελίσσεται και αναδιαμορφώνεται διαρκώς, με βασικό κριτήριο τη μεγιστοποίηση των κερδών για τους επιχειρηματικούς ομίλους.

Μια γρήγορη ματιά στην εξέλιξη της νομοθεσίας το επιβεβαιώνει:

- Ο νόμος 3325/2005 όριζε ότι την άδεια εγκατάστασης «χορηγεί η Αδειοδοτούσα Αρχή ύστερα από αυτοψία της» (άρθρο 4), καθώς επίσης πως η άδεια λειτουργίας χορηγείται«εφόσον διαπιστωθεί (...) ότι έχουν τηρηθεί οι όροι και περιορισμοί που αναγράφονται στην άδεια εγκατάστασης και ότι από τη λειτουργία της δραστηριότητας εξασφαλίζεται η προστασία του περιβάλλοντος, η ασφάλεια των εργαζομένων και των περιοίκων».

- Ο νόμος 4442/2016 ψηφίστηκε από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ, με τη σύμφωνη γνώμη και την ψήφιση από τα άλλα αστικά κόμματα. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι ο συγκεκριμένος νόμος ήταν αποτέλεσμα προεργασίας που - όπως θα δούμε παρακάτω - ξεκίνησε το 2014, με κυβέρνηση της ΝΔ, σε συνεργασία με διεθνείς ενώσεις των μονοπωλίων, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα.

Ο στόχος του περιγράφεται με σαφήνεια στην Αιτιολογική Εκθεση: «Το μέχρι σήμερα αδειοδοτικό καθεστώς εξακολουθούσε να βασίζεται πρωτίστως στην "εκ των προτέρων αδειοδότηση", με αρνητικές συνέπειες για την οικονομική ανάπτυξη, τον ανταγωνισμό...».

Γι' αυτό και ο εν λόγω νόμος κάνει μια «τομή», ορίζοντας ότι για την εγκατάσταση και λειτουργία μιας επιχείρησης αρκεί μια «γνωστοποίηση» ή και «έγκριση» από την αρμόδια αρχή, ανάλογα με την ομάδα επικινδυνότητας στην οποία κατατάσσεται μια επιχείρηση, χωρίς να είναι σαφή τα κριτήρια κατάταξης...

Ως «γνωστοποίηση» ορίζεται η διαδικασία «με την οποία ο ενδιαφερόμενος ενημερώνει εκ των προτέρων την αρμόδια αρχή για την έναρξη λειτουργίας της οικονομικής δραστηριότητας, την οποία προτίθεται να ασκήσει (...) χωρίς να απαιτείται εκ των προτέρων έλεγχος». Και «ως έγκριση ορίζεται κάθε πράξη (...) η οποία μπορεί να περιλαμβάνει και εκ των προτέρων έλεγχο από τις αρμόδιες αρχές ως έγκριση».

Χαρακτηριστικά είναι όσα ανέφερε το 2024 σε ημερίδα της «Ανεξάρτητης» Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας ο Διονύσης Τσαγκρής, υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου Ανάπτυξης:«Η πρώτη πλατφόρμα που ξεκίνησε να λειτουργεί το 2017 όσον αφορά την αδειοδότηση σήμερα έχει 240.000 γνωστοποιήσεις» επιχειρήσεων που έκαναν για πρώτη φορά και «πάνω από 100.000» γνωστοποιήσεις που αφορούσαν τροποποιήσεις.

Ωστόσο δεν υπάρχει κανένα δημοσιοποιημένο στοιχείο για το πόσοι και τι είδους έλεγχοι έχουν γίνει, έστω και εκ των υστέρων. Με δεδομένα βέβαια τον κατακερματισμό και την απαξίωση των αρμόδιων υπηρεσιών, είναι σίγουρο ότι οι έλεγχοι είναι ελάχιστοι, με ό,τι αυτό σημαίνει για το πόσες «Βιολάντες» λειτουργούν σε όλη τη χώρα.

Ο αντιλαϊκός προσανατολισμός της διαδικασίας εγκατάστασης και λειτουργίας των επιχειρήσεων συνδέεται άμεσα με τον έλεγχο των επιχειρήσεων για την τήρηση των μέτρων Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία.

Από την προαναφερθείσα ημερίδα της «Ανεξάρτητης» Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας έχουν μεγάλο ενδιαφέρον οι τοποθετήσεις δύο εκπροσώπων της, και κυρίως της Θέμιδος Ευτυχίδου. Πρόκειται για την γενική γραμματέα του υπουργείου Ανάπτυξης το 2024, η οποία το 2014 συμμετείχε σε ομάδα εργασίας εκ μέρους της Παγκόσμιας Τράπεζας που έργο της ήταν ο νόμος 4442/2016, τον οποίο έφερε ο ΣΥΡΙΖΑ.

Ο πρώτος εκπρόσωπος της «Ανεξάρτητης» Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας, δείχνοντας πώς εμπλέκονται άμεσα οι νόμοι προστασίας των εργαζομένων και εγκατάστασης - λειτουργίας των επιχειρήσεων, σημείωσε: «Το πιο σημαντικό γεγονός για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία αυτό το πρώτο έτος της Ανεξάρτητης Αρχής ήταν η προετοιμασία για την έκδοση της Δευτερογενούς Νομοθεσίας για τον Καθορισμό του Νέου Πλαισίου Εποπτείας και Εφαρμογής του 4512/18, περί Εποπτείας των Οικονομικών Δραστηριοτήτων».

Παρακάτω επεσήμανε ότι αυτός ο νόμος 4512/18 συνδέεται με τον 4442/2016, γιατί «ένα νέο μοντέλο στην αδειοδότηση θα απαιτούσε και ένα νέο μοντέλο για την εποπτεία των αδειοδοτούμενων επιχειρήσεων (...) αυτοί οι δύο νόμοι συνδέονται μεταξύ τους και κινούνται κατά κάποιον τρόπο παράλληλα και συμπληρωματικά».

Να σημειωθεί μάλιστα ότι και ο νόμος 4512/2018 υπερψηφίστηκε από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ, με τη σύμφωνη γνώμη και την ψήφιση από τα άλλα αστικά κόμματα.

Στη συνέχεια ο παραπάνω εκπρόσωπος παρουσίασε ως «αναχρονιστικό» τον τρόπο λειτουργίας της Επιθεώρησης Εργασίας, λέγοντας ότι χρειάζεται νέο πλαίσιο, ώστε να αντιστοιχηθεί με τη φιλοσοφία του νέου νομικού πλαισίου. Γι' αυτό και έκανε λόγο για «πέντε ή έξι νομοθετήματα» που θα έρθουν (μάλλον το 2026). Ο ίδιος μίλησε και για την ομάδα εργασίας που συγκροτείται προκειμένου να επεξεργαστεί τη «μετάβαση της Επιθεώρησης στην καινούργια εποχή», δηλαδή να ευθυγραμμιστεί με το πλαίσιο της ολοκληρωτικής ασυλίας της εργοδοσίας... Αλλωστε, όπως ανέφερε, πρόκειται για μια υπηρεσία που φτιάχτηκε ως «μνημονιακή επιταγή», και για αυτό «παρακολουθήθηκε από τους θεσμούς».

Ως προς τη στελέχωσή της, είπε ότι ο ίδιος κλήθηκε να αναλάβει αυτό το έργο μόλις που είχε «επιστρέψει τότε από τις Βρυξέλλες», ενώ τεχνικοί σύμβουλοι ήταν «τότε η Παγκόσμια Τράπεζα, τώρα είναι ο ΟΟΣΑ».

Ακόμα πιο αποκαλυπτική αλλά και εξοργιστική είναι η τοποθέτηση της Θέμιδος Ευτυχίδου. Οπως είπε, «η μεταρρύθμιση (σ.σ. που κατέληξε στον νόμο 4442/2016) ξεκίνησε το 2014», δηλαδή ψηφίστηκε από τον ΣΥΡΙΖΑ ενώ είχε ετοιμαστεί από τους προηγούμενους. Και τονίζει χαρακτηριστικά: «Ελήφθη μία κυβερνητική τότε απόφαση να απλουστεύσουμε το επιχειρηματικό περιβάλλον και συγκεκριμένα να βοηθήσουμε (όλες) τις επιχειρήσεις να συναντούν απλές διαδικασίες όταν πρέπει να αδειοδοτηθούν». Η προσπάθεια αυτή «συστηματοποιήθηκε τέλη του 2015 - αρχές του 2016, όπου με τη βοήθεια του τότε συμβούλου μας της Παγκόσμιας Τράπεζας, που υπήρξα και εγώ μέλος αυτής της ομάδας της Παγκόσμιας Τράπεζας (...), και βεβαίως τα στελέχη της υπηρεσίας, βάλαμε κάτω το πώς θα μπορούσαμε να απλουστεύσουμε πραγματικά και να συστηματοποιήσουμε την απλούστευση της αδειοδότησης σε αυτήν τη χώρα (...) αρχίσαμε να κάνουμε μια ευρύτερη συζήτηση, γιατί τελικά χρειαζόμαστε άδεια για τα πάντα; (...)Αρα, λοιπόν, προτάξαμε την καλή πρακτική τότε της ανάλυσης κινδύνου, και είπαμε ότι θα πρέπει να φτιάξουμε ένα μοντέλο, το οποίο εν συνεχεία ήταν ο νόμος 4442/16».

«Σε εμάς, στο υπουργείο Ανάπτυξης, μας ενδιαφέρει η ανάπτυξη. Αρα μας ενδιαφέρουν οι επιχειρήσεις», λέει η κα Ευτυχίδου και εξηγεί «το όραμά τους»:

«Πρώτα, ξεκινώ την επιχειρηματική δραστηριότητά μου. Δεν περιμένω κανέναν να με ελέγξει και είμαι υπόλογος και υπεύθυνος, το οποίο είναι σημαντικό, γιατί έτσι κάνεις και τον επιχειρηματία υπεύθυνο (!) γι' αυτά που πρέπει να τηρεί. Είμαι υπεύθυνος και υπόλογος και αναμένω τον έλεγχο. Πάμε λοιπόν τώρα στον έλεγχο. Οταν έγινε όλη αυτή η συζήτηση και η άσκηση, η πρώτη αντίδραση ήταν: "Θα αφήσω μια επιχείρηση να ανοίξει χωρίς να την έχω ελέγξει;".

Η απάντησή ήταν, ναι. Σαφώς θα αφήσουμε τις επιχειρήσεις να ανοίξουν, να πάρουν την ευθύνη τους, να ξέρουν τη νομοθεσία, να είναι σαφής η νομοθεσία, για να μπορούμε μετά να ελέγξουμε. Και εδώ ερχόμαστε στα εργαλεία που θέσπισε ο 4512/16».

Και ξεκαθάρισε: «Αν πρέπει να ελέγχουμε το 100% των επιχειρήσεων, δεν θα τελειώσουμε ποτέ. Δεν είναι λογικό και σύμφωνα με τις διεθνείς καλές πρακτικές γίνεται η παραδοχή ότι είναι αδύνατον μία χώρα να ελέγχει το 100% των επιχειρήσεων...».

Ο δεύτερος εκπρόσωπος της «Ανεξάρτητης» Αρχής Επιθεώρησης Εργασίας παρουσίασε τότε τον σχεδιασμό για την αξιολόγηση της επικινδυνότητας μιας επιχείρησης και τον τρόπο που αυτή θα ελέγχεται. Με όσα είπε, λοιπόν, περισσότερο συσκότισε παρά αποσαφήνισε το από ποιον θα γίνεται αρχικά ο έλεγχος, αλλά και το πώς θα αποφασίζει η Επιθεώρηση Εργασίας να κάνει έλεγχο σε ορισμένες επιχειρήσεις και όχι σε άλλες.

Η φράση - κλειδί είναι η «ανάλυση κινδύνου», που θα ορίζει τον προγραμματισμό των τακτικών ελέγχων. Η ανάλυση θα καταλήγει στην κατάταξη των επιχειρήσεων σε ένα από τα τρία επίπεδα επικινδυνότητας και θα γίνεται με βάση τέσσερα κριτήρια:

α) Η επικινδυνότητα του κλάδου στην οποία ανήκει μια επιχείρηση, όπως αυτή περιγράφεται στον νόμο 3850/2010, β) το φύλλο ελέγχου, γ) τα καταγεγραμμένα «ατυχήματα» και επαγγελματικές ασθένειες σε μια επιχείρηση τα τελευταία τρία έτη και δ) οι τυχόν ποινικές ή διοικητικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί.

Βέβαια, η όποια δράση της Επιθεώρησης Εργασίας με βάση τα κριτήρια (γ) και (δ) έχει κατά βάση κατασταλτικό και αποσπασματικό χαρακτήρα, αφού λαμβάνει χώρα μετά το «ατύχημα» ή την επαγγελματική ασθένεια.

Ενώ τα κριτήρια (α) και (β) είναι «σχέδια επί χάρτου» και όχι «δράση στο πεδίο».

Πρακτικά, τα κριτήρια αυτά παραπέμπουν στην ...καλή προαίρεση των εργοδοτών. Αυτοί άλλωστε είναι που θα κρίνουν σε πρώτη φάση αν ένα «ατύχημα» είναι εργατικό ή όχι. Και στην περίπτωση που το χαρακτηρίσουν εργατικό, όμως, είναι αμφίβολο ότι θα το αναγγείλουν. Αυτοί είναι που θα αναγγείλουν μια επαγγελματική ασθένεια, δηλαδή ποτέ, καθώς μέχρι σήμερα η καταγραφή τους είναι μηδενική.

Περαιτέρω, έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στο φύλλο ελέγχου, λέγοντας: «Το φύλλο αποτελεί το βασικό εργαλείο για την κατηγοριοποίηση των εγκαταστάσεων και την κατάταξή τους σε υψηλού, μεσαίου και χαμηλού επιπέδου κινδύνου».Αυτό που δεν ξεκαθάρισε είναι από ποιον και κάθε πότε θα συμπληρώνεται. Από τον εργοδότη, που θα γράφει ό,τι θέλει, ή από την Επιθεώρηση Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία, που διαθέτει μόλις 233 επιθεωρητές για 350.000 επιχειρήσεις;

Αν κάτι περιγράφουν με σαφήνεια τα παραπάνω, είναι ότι για τη θωράκιση της κερδοφορίας οι κυβερνήσεις διαχρονικά δίνουν στην εργοδοσία το «ελεύθερο» να δρα όπως θέλει, βάζοντας σε κίνδυνο τους εργαζόμενους, όλο τον λαό και το περιβάλλον.

Ετσι εξασφαλίζονται τα επενδυτικά «Ελντοράντο» που διαφημίζουν οι κυβερνήσεις, και η «υγιής επιχειρηματικότητα», με τις εργατικές διεκδικήσεις για μέτρα υγείας και ασφάλειας να θεωρούνται εμπόδιο στα κέρδη. Επομένως, η πάλη για να γυρνάνε οι εργάτες όρθιοι από το μεροκάματο σημαίνει σύγκρουση με όλο αυτό το νομοθετικό πλαίσιο, με την ίδια τη στρατηγική του κεφαλαίου, που θεωρεί «κόστος» την ουσιαστική προστασία στους χώρους δουλειάς.

Η ίδια η ζωή αποδεικνύει ότι όσο βρίσκεται σταθερός και ακλόνητος στη θέση του ο πραγματικός αντίπαλος, το κεφάλαιο, το κράτος του και οι κυβερνήσεις του, εμείς δεν θα σταματήσουμε να θρηνούμε «νέα Τέμπη». Οι κίνδυνοι αυξάνονται, καθώς βρισκόμαστε σε περίοδο πολεμικής προετοιμασίας και σε συνθήκες πολεμικής οικονομίας. Είναι ώρα ευθύνης, μαχητικού αγώνα και σύγκρουσης με τη στρατηγική του κεφαλαίου, που απειλεί όχι μόνο το εισόδημα, αλλά και την ίδια μας τη ζωή.

Η φονική έκρηξη στη βιομηχανία «Βιολάντα», αποτέλεσμα εκτεταμένης και πολύμηνης διαρροής υγραερίου που οδήγησε στον θάνατο πέντε εργαζόμενων γυναικών, μπορούσε να προβλεφθεί και να αποφευχθεί.

Πρόκειται για ένα προδιαγεγραμμένο έγκλημα, όπως αναδεικνύεται από τις αρνητικές απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα, όπως:

• Η εγκατάσταση υγραερίου (δεξαμενές, σωληνώσεις κ.λπ.) είχε κατασκευαστεί και λειτουργούσε σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές που προβλέπει η Υπ. Απόφαση Δ3/14858/1993 και σχετικά τεχνικά πρότυπα;
• Γίνονταν προληπτική συντήρηση και έλεγχος;
• Πώς ελέγχονταν οι υπόγειες σωληνώσεις για τον κίνδυνο διάβρωσης; Είχε εξασφαλιστεί η προστασία από κραδασμούς;
• Μετά την πλημμύρα «Ντάνιελ», πραγματοποιήθηκε έλεγχος για ενδεχόμενη επίπτωση στις υπόγειες σωληνώσεις;
• Υπήρχαν συστήματα ασφαλείας, όπως εξοπλισμός ανίχνευσης διαρροών;
• Δεδομένης της επικινδυνότητας του υγραερίου (δημιουργεί εκρηκτικό μείγμα, είναι βαρύτερο του αέρα και μπορεί να εισχωρήσει σε υπόγειους χώρους και να αναφλεγεί σε μεγάλη απόσταση με έναν σπινθήρα κ.λπ.), υπήρχε εκτίμηση κινδύνων, εξοπλισμός αντιεκρηκτικού τύπου και έλεγχος πηγών ανάφλεξης, όπως προβλέπεται και από το ΠΔ 42/2003;
• Γιατί δεν ελήφθησαν άμεσα μέτρα διακοπής λειτουργίας και αποκατάστασης βλαβών, όταν επισημάνθηκε από εργαζόμενους οσμή αερίου;
• Υπήρχε εκτίμηση για όλους τους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων (ΥΑΕ) και πρόβλεψη για μέτρα πρόληψης και προστασίας; Οι εργαζόμενοι είχαν ενημερωθεί;
• Είχαν γίνει ουσιαστικοί έλεγχοι από την Επιθεώρηση Εργασίας, την Πυροσβεστική και άλλες εμπλεκόμενες κρατικές υπηρεσίες;
• Πριν εγκριθούν αδειοδοτήσεις και επιδοτήσεις, είχαν γίνει έλεγχοι από τις αρμόδιες αρχές για θέματα ασφάλειας, πυρασφάλειας και προστασίας του περιβάλλοντος;

Υπενθυμίζεται ότι πέραν των ειδικών προβλέψεων (υγραέριο, πυροπροστασία κ.λπ.), υπάρχει από τη νομοθεσία για την ΥΑΕ (Ν. 3850/2010 και ΠΔ 63/2025) η υποχρέωση του εργοδότη να εξασφαλίζει την υγεία και ασφάλεια για όλους τους εργαζόμενους, να έχει στη διάθεσή του γραπτή εκτίμηση των κινδύνων και να λαμβάνει τα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης, να συντηρεί τους χώρους εργασίας και τις υποδομές, να ενημερώνει τους εργαζόμενους, να διακόπτει άμεσα τις εργασίες μέχρι την αποκατάσταση των βλαβών.

Μεγάλος αριθμός ΒΑΜΕ έχει συμβεί διεθνώς σε εγκαταστάσεις που διαχειρίζονται υγραέριο. Ο κίνδυνος φαινομένου BLEVE (απότομη ρήξη δεξαμενής που περιέχει υγροποιημένο, εύφλεκτο αέριο υπό πίεση και άμεση ανάφλεξή του με δημιουργία πύρινης σφαίρας), με καταστροφικές συνέπειες για ανθρώπους και υποδομές, είναι από τα βασικά σενάρια που εξετάζονται στις σχετικές μελέτες εκτίμησης επικινδυνότητας.

Τέτοιου είδους εγκαταστάσεις εμφανίζουν τη μεγαλύτερη συχνότητα αλυσιδωτών ατυχημάτων (φαινόμενο «ντόμινο»), όπου ένα ατύχημα επηρεάζει διαδοχικά και γειτονικές εγκαταστάσεις. Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι το ατύχημα στο Μεξικό το 1984, με διαδοχικές εκρήξεις στις εγκαταστάσεις υγραερίου, που είχαν ως αποτέλεσμα πάνω από 650 νεκρούς και πάνω από 6.500 τραυματίες και καταστροφές.

INTIME NEWS

Ο κίνδυνος μεγάλων ατυχημάτων με καταστροφικές συνέπειες σε εργαζόμενους και πληθυσμό αφορά επίσης δραστηριότητες οδικής, σιδηροδρομικής και άλλης μεταφοράς. Δυστυχώς δεν είναι μόνο το έγκλημα των Τεμπών. Θυμίζουμε ενδεικτικά το τραγικό ατύχημα το 1999 στα Καμένα Βούρλα, με το βυτιοφόρο που μετέφερε προπάνιο, με αποτέλεσμα τον θάνατο τριών πυροσβεστών και του οδηγού του βυτιοφόρου.

Ας σκεφτούμε. Κάθε μέρα κυκλοφορεί πλήθος βυτιοφόρων με επικίνδυνες ουσίες στους δρόμους. Πώς ελέγχονται από το κράτος για την ασφάλειά τους; Τι θα συμβεί αν προκύψει μεγάλο ατύχημα σε ώρα κυκλοφοριακής αιχμής; Θυμίζουμε τον εγκλωβισμό των οδηγών στην Αθηνών - Κορίνθου λόγω πυρκαγιάς σε βυτιοφόρο το καλοκαίρι του 2023 και την πυρκαγιά βυτιοφόρου που κατέστρεψε γέφυρα στην Κόρινθο το 2024.

INTIME NEWS

Ποιος εγγυάται ότι δεν θα κινδυνεύουν εργαζόμενοι και πληθυσμός από ένα ΒΑΜΕ, σε περιοχές όπου εγκαταστάσεις υψηλού κινδύνου με επικίνδυνες ουσίες (εύφλεκτες, εκρηκτικές, τοξικές) λειτουργούν χωρίς τα αναγκαία μέτρα πρόληψης και χωρίς επαρκείς αποστάσεις ασφαλείας μεταξύ τους και από κατοικημένες περιοχές;

Πόσο αυξάνονται οι κίνδυνοι με τους νέους σχεδιασμούς σε λιμάνια και άλλες περιοχές, όπως τα σχέδια για επέκταση εγκαταστάσεων LNG; Ιδιαίτερα σε μια περίοδο πολεμικής προετοιμασίας, όπου η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει να εμπλέκει τη χώρα σε επικίνδυνους σχεδιασμούς. Θυμίζουμε τη μεταφορά εκρηκτικών στο Λαύριο μέσα από την πόλη χωρίς μέτρα προστασίας, όπως κατήγγειλε το Εργατικό Κέντρο.

Η απουσία εφαρμογής μέτρων πρόληψης σε εγκαταστάσεις υγραερίου δεν είναι ούτε μόνο ελληνικό, ούτε τυχαίο φαινόμενο. Στη μελέτη του JRC για ατυχήματα σε εμπορικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις LPG σε Ευρώπη, Αμερική από το 1966 έως το 2019, διαπιστώθηκε ότι η πλειοψηφία αυτών προκλήθηκαν λόγω μη τήρησης διαδικασιών (χειρισμός/λειτουργία), μη συμμόρφωσης με πρακτικές συντήρησης ή πρότυπα εξοπλισμού, που είναι κρίσιμα για την ελαχιστοποίηση της πιθανότητας καταστροφικής διαρροής.

Σε ατύχημα σε εγκατάσταση πλαστικών στη Γλασκόβη το 2004, αναδείχθηκαν παρόμοιες ελλείψεις με αυτές του ατυχήματος στη «Βιολάντα». Σημειώθηκε έκρηξη μετά από διαφυγή υγραερίου από τον έντονα διαβρωμένο υπόγειο σωληναγωγό, που προκάλεσε κατάρρευση του κεντρικού κτιρίου, 9 νεκρούς και 45 τραυματίες.

Το αστικό κράτος ποτίζει με το αίμα και τον ιδρώτα της εργατικής τάξης την κερδοφορία του κεφαλαίου. Η πολιτική για την ΥΑΕ, για την προστασία του περιβάλλοντος, για τα ΒΑΜΕ, καθορίζεται από τις στρατηγικές κατευθύνσεις της ΕΕ, που υποτάσσουν την πρόληψη στην πολιτική του κόστους - οφέλους για το κεφάλαιο και το κράτος του, όπως π.χ. το στρατηγικό πλαίσιο της ΕΕ για την ΥΑΕ (2021-2027,) με βάση το οποίο καθορίζεται και η εθνική στρατηγική.

Πίσω από τις μεγάλες ελλείψεις βρίσκεται ο στόχος του κεφαλαίου να αυξήσει το ποσοστό κέρδους του. Κάθε επιχείρηση καθορίζει το αν και τι μέτρα πρόληψης θα λάβει, με κριτήριο την επίδραση που θα έχουν αυτά στην κερδοφορία της.

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσονται και η πολιτική της εμπορευματοποίησης του τομέα Υγείας - Πρόνοιας, η ελλιπής καταγραφή εργατικών «ατυχημάτων», η απουσία καταγραφής επαγγελματικών ασθενειών, η εμπορευματοποίηση των υπηρεσιών ΥΑΕ, η υποβάθμιση της επιστημονικής έρευνας, οι ελλείψεις στο νομοθετικό πλαίσιο.

Ο ρόλος του αστικού κράτους αναδεικνύεται και με την προώθηση αντιδραστικών αναδιαρθρώσεων της πολιτικής της ΕΕ (διευθέτηση του χρόνου εργασίας, 13ωρο, ελαστικές εργασιακές σχέσεις, αύξηση ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης κ.λπ.), που επηρεάζουν αρνητικά και την ΥΑΕ, όπως αναδεικνύεται και από επιστημονικές μελέτες. Ενδεικτικά, σύμφωνα με μελέτη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO) που δημοσιεύτηκε το 2021, οι πολλές ώρες εργασίας (>55 ώρες την εβδομάδα) συνέβαλαν σε χιλιάδες θανάτους από εγκεφαλικό επεισόδιο και καρδιοπάθειες, αναφέροντας αύξηση του κινδύνου κατά 35% σε σχέση με την εργασία 35-40 ωρών.

Από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του εχθρικού για τον λαό ρόλου του αστικού κράτους, είναι η διαμόρφωση ενός πλαισίου από τη μια ενίσχυσης πολλαπλά των επιχειρηματικών ομίλων στη λογική τού «ό,τι και όπου θέλει ο επενδυτής», και από την άλλη ψευδεπίγραφων ελέγχων της εργοδοτικής ευθύνης από τους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Ο αριθμός των Επιθεωρητών Υγείας και Ασφάλειας (233 πανελλαδικά), Επιθεωρητών Μεταλλείων (6 πανελλαδικά το 2024), Επιθεωρητών Περιβάλλοντος (22 το 2024), του προσωπικού της Πυροσβεστικής, των τεχνικών και άλλων εμπλεκόμενων υπηρεσιών σε δήμους και Περιφέρειες κ.ο.κ. είναι ελάχιστος σε σχέση με τις ανάγκες για προληπτικό, ουσιαστικό έλεγχο. Δεν υπάρχει στις σχετικές υπηρεσίες ο αναγκαίος εξοπλισμός και υποδομές (π.χ. για μετρήσεις βλαπτικών παραγόντων).

Η κυβερνητική προπαγάνδα εστιάζει στο ότι αυξήθηκε ο συνολικός αριθμός των ελέγχων. Λαμβάνοντας υπόψη, όμως, τον συνολικό αριθμό επιχειρήσεων που απασχολούν έστω και έναν εργαζόμενο, το ποσοστό των ελέγχων δεν ξεπέρασε το 8% (π.χ. με τα στοιχεία του 2023 για τους ελέγχους σε θέματα ΥΑΕ). Αυτό το ποσοστό κατεβαίνει δραματικά αν υπολογίσουμε και τον δημόσιο τομέα, που έχει χιλιάδες εργασιακούς χώρους.

Δηλαδή, ούτε 1 στους 100 εργασιακούς χώρους, κατά μέσο όρο, δεν ελέγχεται έστω μία φορά κάθε χρόνο. Τι ισχυρίζεται λοιπόν με θράσος η κυβέρνηση; Οτι θα πρέπει να τη «χειροκροτήσουμε» επειδή επί των ημερών της μπορεί αυτό το ποσοστό να ανέβηκε κατά π.χ. 1% σε σχέση με την περίοδο διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ;

Πέραν της υποστελέχωσης, το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει και τυπικά να μη γίνονται ουσιαστικοί έλεγχοι. Τα προγράμματα ελέγχων καταρτίζονται με βάση μια αυθαίρετη «κατάταξη επικινδυνότητας» και ομολογείται ότι για πλήθος δραστηριοτήτων («χαμηλής» επικινδυνότητας) δεν γίνεται έλεγχος, ενώ για άλλες μπορεί να γίνει μόνο δειγματοληπτικός ή υπάρχει δυνατότητα να γίνει τα επόμενα χρόνια, αφού πρώτα ξεκινήσει μια δραστηριότητα να λειτουργεί. Αυτή είναι η φιλοσοφία του ν.4512/2018 για τον έλεγχο οικονομικών δραστηριοτήτων, του πλαισίου ελέγχων της Πυροσβεστικής (Απόφ. 8484οικ.Φ.708.2/2024), των στόχων που μπαίνουν για την Επιθεώρηση Εργασίας (ΦΕΚ 2934/Β/12.6.2025).

Στην πραγματικότητα, με το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο, ο «ελεγχόμενος» (η επιχείρηση/οργανισμός) είναι ταυτόχρονα ο ίδιος και «ελεγκτής» του εαυτού του.

Από την άλλη, ακόμη και στην περίπτωση που γίνονται έλεγχοι - για παράδειγμα από τις Επιθεωρήσεις ΥΑΕ μετά από θανατηφόρα ή σοβαρά εργατικά ατυχήματα - συχνά ο έλεγχος δεν προσανατολίζεται στην ευθύνη του εργοδότη, αλλά γίνεται προσπάθεια μετατόπισης της ευθύνης στις πλάτες του εργαζόμενου, του Τεχνικού Ασφάλειας κ.ά. Υπενθυμίζουμε, όμως, ότι «οι υποχρεώσεις του τεχνικού ασφάλειας, του ιατρού εργασίας και των εκπροσώπων των εργαζομένων δεν θίγουν την αρχή της ευθύνης του εργοδότη για την ΥΑΕ» (αρθ.42 Ν.3850/2010).

Με βάση το σημερινό νομοθετικό πλαίσιο, ο Τεχνικός Ασφάλειας και ο Γιατρός Εργασίας, πέραν των πολύ λίγων ωρών που προβλέπεται να παρέχουν υπηρεσίες ανά εργαζόμενο, έχουν συμβουλευτικές αρμοδιότητες, τελούν σε σχέση εξαρτημένης εργασίας προς τον εργοδότη και μπορεί να δεχτούν αντικειμενικά την εργοδοτική πίεση, στον βαθμό που οι υποδείξεις τους και η δραστηριότητά τους αξιολογούνται ως περιοριστικές για την κερδοφορία και την ανταγωνιστικότητα της επιχείρησης. Το ουσιαστικό αυτό πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται φυσικά με τις φραστικές αναφορές περί «ηθικής ανεξαρτησίας τους από τον εργοδότη».

Η κυβέρνηση, αντί να απολογηθεί για την κατάσταση που επικρατεί, καυχιέται για τη «χαμηλή» τάχα θέση της χώρας μας σε σύγκριση με τις υπόλοιπες της ΕΕ ως προς τον αριθμό των εργατικών ατυχημάτων. Ποια είναι η αλήθεια; Η αλήθεια είναι ότι οι επίσημοι αριθμοί για τον αριθμό των εργατικών ατυχημάτων είναι ψεύτικοι, αποκρύπτουν την πραγματικότητα.

Από τη μια, τα στοιχεία είναι παραπλανητικά γιατί τα περισσότερα εργατικά ατυχήματα δεν δηλώνονται καν από την εργοδοσία στις αρμόδιες αρχές. Συχνά οι εργαζόμενοι πιέζονται να μη δηλώνουν το ατύχημα ούτε στον ΕΦΚΑ (παλαιότερα ΙΚΑ), χάνοντας έτσι και τις ελάχιστες παροχές που προβλέπονται.

Οσο για τους ανασφάλιστους, ούτε λόγος. Ας σκεφτούμε: Αν δεν υπήρχε η άμεση παρέμβαση του Σωματείου Εργαζομένων Ελληνικού όταν συνέβησαν τα ατυχήματα μεταναστών στο «μεγαλύτερο εργοτάξιο της Ευρώπης», θα καταγράφονταν αυτά; Ο καθένας μπορεί να σκεφτεί την απάντηση.

Αλλά και από αυτά που δηλώνονται, «δεν βγαίνει άκρη» πόσα είναι τελικά τα εργατικά ατυχήματα στη χώρα. Διαφορετικές υπηρεσίες δίνουν διαφορετικά στοιχεία, και μάλιστα με μεγάλη καθυστέρηση που ξεπερνά τα 2 έτη. Αναφέρουμε μόνο ένα παράδειγμα, που δείχνει το αλαλούμ που επικρατεί. Σύμφωνα με την Εκθεση της Επιθεώρησης Εργασίας, το 2023 αναγγέλθηκαν 14.920 εργατικά ατυχήματα και διερευνήθηκαν 7.827. Για την ίδια χρονιά η ΕΛΣΤΑΤ δημοσιεύει ως αριθμό εργατικών ατυχημάτων 4.847.

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ περιλαμβάνουν κατά κύριο λόγο στοιχεία του ΕΦΚΑ. Σε αυτά δηλαδή δεν περιλαμβάνονται πολλοί κλάδοι, όπως ο αγροτικός τομέας, ανασφάλιστοι, εργαζόμενοι με «μπλοκάκι», που ενώ παρέχουν στην πραγματικότητα εξαρτημένη εργασία, εμφανίζονται από τους εργοδότες ως «αυτοαπασχολούμενοι» κ.λπ.

Η Επιθεώρηση Εργασίας δεν διερευνά ατυχήματα που αυθαίρετα τα βαφτίζει «παθολογικά». Πώς αποφασίζεται ότι δεν θα διερευνηθεί ένα ατύχημα και χαρακτηρίζεται «παθολογικό», πριν διερευνηθεί αν σχετίζεται ή όχι με την εργασία; Η Επιθεώρηση δεν διερευνά, επίσης, τροχαία που έγιναν με όχημα του εργαζόμενου, ατυχήματα εργαζομένων με «μπλοκάκι», ατυχήματα σε μεταλλεία, λατομεία, ορυχεία, παραγωγή εκρηκτικών υλών, θαλάσσιες, σιδηροδρομικές και αεροπορικές μεταφορές, αλιευτικά σκάφη, οικιακό προσωπικό, στο ένστολο προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, ομάδες διάσωσης κ.ά.

Τα στοιχεία που δημοσιεύει η Eurostat για τη χώρα, παρέχονται από την ΕΛΣΤΑΤ και αφορούν ατυχήματα που είχαν ως αποτέλεσμα απουσία από την εργασία πάνω από 3 μέρες. Η αναντιστοιχία των επίσημων στοιχείων σε σχέση με το σύνολο των κλάδων επισημαίνεται και από ευρωπαϊκές μελέτες (π.χ. Eurogip), αναφέροντας περίπου 60% υποκαταγραφή.

Για τις επαγγελματικές ασθένειες (που σύμφωνα με διεθνείς μελέτες είναι πολλαπλάσιες από τα εργατικά ατυχήματα), η χώρα μας εμφανίζει «μηδέν» στις επίσημες ευρωπαϊκές στατιστικές. Αραγε τι σημαίνει αυτό, με το σκεπτικό της κυβέρνησης που συγκρίνει με άλλες χώρες; Οτι η Ελλάδα πρέπει να πάρει βραβείο επίτευξης μηδενικής νοσηρότητας από επαγγελματικές ασθένειες;

Ενα είναι βέβαιο. Οτι οι θάνατοι και οι ασθένειες και τραυματισμοί από την εργασία αφορούν χιλιάδες εργαζόμενους και εργαζόμενες στη χώρα μας, χιλιάδες οικογένειες.

Οι αντιπολιτευτικές κορόνες του ΣΥΡΙΖΑ, του ΠΑΣΟΚ, της Νέας Αριστεράς και της Πλεύσης Ελευθερίας δεν μπορούν εύκολα να ξεγελάσουν τους εργαζόμενους, γιατί υπάρχει πλέον πλούσια πείρα από την εφαρμογή της αντεργατικής πολιτικής. Ολα τα κόμματα του συστήματος και οι εκπρόσωποί τους έχουν κυβερνήσει και αποδέχονται το ευρωενωσιακό πλαίσιο, έχουν νομοθετήσει και εφαρμόσει τους αντιλαϊκούς νόμους.

Ολες οι κυβερνήσεις ευθύνονται για την πολιτική των «ματωμένων πλεονασμάτων» της ΕΕ, όπου την ίδια στιγμή που δαπανώνται δισεκατομμύρια για τις ανάγκες του ΝΑΤΟ και για την επιδότηση επιχειρηματικών ομίλων, περικόπτονται κρατικές δαπάνες για την πρόληψη, τη στελέχωση κρατικών υπηρεσιών ελέγχου, την Υγεία κ.λπ.

Οσοι εμφανίζονται σήμερα στη συστημική αντιπολίτευση να φωνάζουν για ελλιπή καταγραφή και απόκρυψη, ας απαντήσουν. Τι έκαναν όλα τα προηγούμενα χρόνια, όταν κυβέρνησαν; Μήπως τότε καταγράφονταν ολοκληρωμένα τα εργατικά ατυχήματα, καταγράφονταν οι επαγγελματικές ασθένειες και οι εργαζόμενοι είχαν ουσιαστική ασφαλιστική κάλυψη του επαγγελματικού κινδύνου; Γνωρίζουμε την απάντηση.

Με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ ψηφίστηκαν οι αναπτυξιακοί νόμοι που επιδοτούν τους ομίλους και εφαρμόζονται σήμερα από τη ΝΔ. Ολα αυτά τα χρόνια, με διαφορετικές περιφερειακές αρχές, δόθηκαν αδειοδοτήσεις και επιδοτήσεις στη «Βιολάντα» με βάση τη γραμμή «ό,τι θέλει ο επενδυτής».

Οι εκατοντάδες εργαζόμενοι και εργαζόμενες που έχασαν τη ζωή τους από εργατικά «ατυχήματα» και επαγγελματικές ασθένειες, οι νεκροί του δυστυχήματος των Τεμπών, οι νεκροί από πλημμύρες, δασικές πυρκαγιές, σεισμούς, οι χιλιάδες νεκροί από τη ρύπανση, οι κάτοικοι που ζουν μια ανάσα απ' τα «καζάνια του θανάτου», αποδεικνύουν ότι το σάπιο σύστημα της εκμετάλλευσης και της εγκληματικής πολιτικής του κέρδους δεν εξανθρωπίζεται, δεν διορθώνεται. Μπορεί και πρέπει να ανατραπεί, με την οργάνωση της μεγάλης εργατικής - λαϊκής αντεπίθεσης.

Η πραγματική διέξοδος για τους εργαζόμενους και τον λαό βρίσκεται στον αντίποδα αυτής της πολιτικής, στην προοπτική μιας οικονομίας που θα σχεδιάζεται κεντρικά με κριτήριο την ικανοποίηση του συνόλου των κοινωνικών αναγκών και όχι το καπιταλιστικό κέρδος. Στο έδαφος του σοσιαλισμού, η εργατική δύναμη, το περιβάλλον, η Υγεία παύουν να αντιμετωπίζονται ως εμπορεύματα, όπως συμβαίνει σήμερα. Αυτός είναι ο μόνος δρόμος για να ζήσουμε τη ζωή που μας αξίζει!

Σε αυτό το έδαφος μπορεί να εξασφαλιστούν ασφαλείς συνθήκες εργασίας, προστασία της υγείας των εργαζομένων και του λαού, ισόρροπη παρέμβαση του ανθρώπου στη φύση και προστασία του περιβάλλοντος. Μπορεί να εξασφαλιστεί η ικανοποίηση του συνόλου των κοινωνικών αναγκών. Η πείρα της Σοβιετικής Ενωσης, παρά τις αντιφάσεις και τα λάθη που οδήγησαν στην ανατροπή, αποτελεί φωτεινό παράδειγμα στον 20ό αιώνα για την πρόληψη και αντιμετώπιση του επαγγελματικού κινδύνου.

Για να ανοίξει ο δρόμος για αυτή την ελπιδοφόρα προοπτική, οι δυνάμεις του ΚΚΕ είμαστε καθημερινά, μαχητικά μπροστά για την κατάργηση του αντιλαϊκού πλαισίου όλων των κυβερνήσεων, ενάντια στην πολιτική της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, διεκδικώντας να ληφθούν όλα τα μέτρα για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, καθώς και για την προστασία του λαού και του περιβάλλοντος από βιομηχανικά ατυχήματα μεγάλης έκτασης.