Το βιβλίο του Γιώργου Τριμπέρη«Από το Μεσαιωνικό Πανεπιστήμιο στο Πανεπιστήμιο της Αγοράς», που κυκλοφορεί από τη «Σύγχρονη Εποχή», παρουσιάστηκε πρόσφατα σε μια ζεστή και όμορφη εκδήλωση στο καφέ - βιβλιοπωλείο των εκδόσεων στην Αθήνα. Για το βιβλίο μίλησε ο Κυριάκος Ιωαννίδης, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και υπεύθυνος του Τμήματος Παιδείας και Ερευνας της ΚΕ, καθώς και ο ίδιος ο συγγραφέας, ενώ συνοδοιπόροι του απηύθυναν χαιρετισμούς.

Με τα θερμότερα λόγια μίλησε για τον Γ. Τριμπέρη και για το βιβλίο του ο Χρήστος Κίττας, επίτιμος καθηγητής της Ιατρικής Σχολής και πρώην Πρύτανης του ΕΚΠΑ, τονίζοντας ότι «η τεκμηρίωση κάθε πληροφορίας, κάθε αναφοράς, κάθε παραγράφου του βιβλίου είναι ανεπανάληπτη! Καθετί που γράφει είναι καλώς τεκμηριωμένο. Αυτό δεν είναι πάντα το σύνηθες που βλέπουμε στα βιβλία», πρόσθεσε και απευθυνόμενος στον καθηγητή συγγραφέα του, είπε πως «με το βιβλίο αυτό τιμάς τους αγώνες της ζωής σου για μια καλύτερη Παιδεία στη χώρα μας!».

Ως μια αισιόδοξη κατακλείδα δε στην εκδήλωση σημείωσε: «Η επιστήμη θα συνεχίσει να υπάρχει και να δημιουργεί νέα γνώση. Και τα πανεπιστήμια θα συνεχίσουν να υπάρχουν και να δημιουργούν τις συνθήκες για να παράγεται νέα γνώση. Εκείνο που πρέπει να κάνουν κυρίως εκεί τα παιδιά, οι νέοι, είναι αυτή τη νέα γνώση να την κατευθύνουν προς όφελος όλων αυτών των λαών που υποφέρουν».

Από τη σκοπιά του φοιτητή που είχε δάσκαλο τον Γ. Τριμπέρη στο Φυσικό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Αθήνας και έδιναν μαζί τότε μάχες στο πανεπιστήμιο για να αποτραπούν αντιδραστικές αναδιαρθρώσεις, μίλησε ο Δημήτρης Κοιλάκος, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ. Αναφέρθηκε στις ατέλειωτες ώρες συνομιλιών που είχαν για «να δούμε πώς θα χτυπήσουμε την προσπάθεια να αποτραπεί η εκλογή του στην πρώτη βαθμίδα για πολιτικούς λόγους, να συζητήσουμε για τις αλλαγές στο πρόγραμμα σπουδών, να δούμε πώς θα κινηθεί στην ασφυξία του πλαισίου που τον εγκλώβιζε ως πρόεδρο του Τμήματος, τι θα κάνουμε για να κινητοποιηθούν δυνάμεις από το ΔΕΠ ενάντια στον κυκεώνα των αλλαγών που μορφοποιούσαν σταδιακά τη σύγχρονη μορφή του πανεπιστημίου της αγοράς», περιγράφοντας μια διαδρομή που τους έδεσε με έναν δεσμό που κρατάει μέχρι και σήμερα. «Ο,τι χτίσαμε μέσα στα χρόνια παραμένει ισχυρό», τόνισε ενώ μίλησε για τη χαρά του μαθήματος με τον Γ. Τριμπέρη, ένα «μάθημα ζωηρό, αυστηρό, απαιτητικό μα κι ευχάριστο, γιατί άνοιγε νέους δρόμους στη σκέψη, όπως κι ο ίδιος!».

«Υποκλίνομαι με σεβασμό σε όσους αντιστέκονται σε αυτά που παίζονται για τα πανεπιστήμια και την κοινωνία γενικότερα. Υποκλίνομαι με σεβασμό σε αυτή τη γενιά, την παλιότερη, που αντιστέκεται και εξακολουθεί να προσπαθεί να βάλει το λιθαράκι της στον δρόμο που έχουμε χαράξει με το ΚΚΕ», είπε χαιρετίζοντας στην εκδήλωση ο Τάσος Αλούπης, πρόεδρος της Πανελλαδικής Ομοσπονδίας Ειδικού Τεχνικού Εργαστηριακού Προσωπικού. «Αυτό που θέλω να τονίσω - συνέχισε - είναι οι κοινοί αγώνες για αυτό το πανεπιστήμιο που οραματιζόμαστε και θέλουμε, στην υπηρεσία - θα τα πω έτσι με ξύλινη γλώσσα - του λαού και του τόπου, που η γνώση, η υγεία κ.λπ. δεν είναι εμπόρευμα, είναι κοινωνικό αγαθό». Κι έκλεισε καλώντας σε διαρκή αντίσταση και τονίζοντας ότι τίποτα δεν πάει χαμένο από τους αγώνες.

Παίρνοντας τον λόγο, ο ίδιος ο Γιώργος Τριμπέρης σημείωσε για το βιβλίο και την εκδήλωση ότι «αποτελεί για μένα έναν φόρο τιμής στο πανεπιστήμιο. Εναν θεσμό μορφωτικό, παιδαγωγικό, κοινωνικό και πολιτικό, τον οποίον έχω την τύχη και τη χαρά να υπηρετώ εδώ και 50 χρόνια. Και μόνο αυτό το γεγονός της υπηρεσίας αυτού του θεσμού επί 50 χρόνια δικαιολογεί την ανησυχία μου για την πορεία του στις μέρες μας και ενισχύει βεβαίως το ποσοστό της ευθύνης που μου αναλογεί ως πανεπιστημιακός δάσκαλος».

«Εύχομαι αυτό το βιβλίο - συνέχισε - μαζί με άλλα παρόμοια να συμβάλλουν όσο τους αναλογεί ώστε οι ολισθηρές ατραποί της σύγχρονης εκπαίδευσης να γίνουν όσο το δυνατόν συντομότερα πλατιές, φιλόξενες και ασφαλείς λεωφόροι γνώσης για κάθε νέο και νέα στις γενιές που θα ακολουθήσουν».

Και μεταξύ άλλων σημείωσε ότι το πανεπιστήμιο υπήρξε ιστορικά πεδίο ταξικών και ιδεολογικών συγκρούσεων, σήμερα όμως μετατρέπεται ταχύτατα από τη μια σε μηχανισμό αγοραίας αξιοποίησης της γνώσης και ταυτόχρονα σε εργαλείο πειθάρχησης και ιδεολογικής χειραγώγησης κάτω από τις επιταγές του κεφαλαίου. Και στο πλαίσιο αυτό, έθεσε το ερώτημα αν αυτή η πορεία είναι αναπόφευκτη ή ανατρέψιμη, καλώντας τους πανεπιστημιακούς να δώσουν τη σωστή απάντηση...

Ο Κυριάκος Ιωαννίδης, παρουσιάζοντας το βιβλίο και τα καίρια ερωτήματα που θέτει, σημείωσε στην αρχή της ομιλίας του: «Βρισκόμαστε στην εποχή που ακόμα και οι λέξεις φαίνεται να χάνουν το νόημά τους. Που η λέξη ελευθερία συνοδεύοντας τη λέξη ακαδημαϊκή προστρέχει να υπηρετήσει τους πιο ταπεινούς σκοπούς, τον θάνατο, την εκμετάλλευση, τον εξανδραποδισμό.

Σε αυτές τις συνθήκες ο Γιώργος Τριμπέρης με το βιβλίο του παίρνει θέση. Οχι μόνο τώρα και όχι μόνο με το βιβλίο του. Αλλωστε η πορεία του, ακαδημαϊκή, συνδικαλιστική, τελικά πολιτική, δίνει απάντηση στο ερώτημα: Επιστήμη για ποιον;

Και η απάντησή του είναι τελεσίδικη: Για την απελευθέρωση του ανθρώπου από τον μόχθο και την άγνοια.

Παίρνει θέση και λέει την αλήθεια και έτσι η λέξη ελευθερία και ακαδημαϊκότητα βρίσκουν το πραγματικό επαναστατικό περιεχόμενό τους. Αυτό δηλαδή που προσδιορίζεται στην τελευταία παράγραφο του βιβλίου του:

Στην ιστορική απαίτηση μετάβασης από το ατομικό στο συλλογικό, από την ιδιοτέλεια στην κοινωνική προσφορά, από την παθητικότητα και την αποδοχή στην αντίσταση.

Με αυτό το μάχιμο πρόσταγμα ο συγγραφέας γράφει και αναλύει.

Στο βιβλίο του γινόμαστε μάρτυρες της εξέλιξης του πανεπιστημίου από τις απαρχές του μέχρι σήμερα, σε αυτό που ο ίδιος ονομάζει πανεπιστήμιο της αγοράς. Παρουσιάζονται βασικές στιγμές από την πορεία του. Κυρίως, δίνεται βάρος στον προσδιορισμό των κοινωνικών παραγόντων που επέδρασαν στη διαμόρφωσή του, τέτοιων που μπορούν να δώσουν και μια πρώτη απάντηση και στις παραλλαγές του, στις διαφοροποιήσεις του ανάλογα με την ιστορική περίοδο, αλλά και τις συγκεκριμένες τοπικές συνθήκες ανάπτυξής του.

Γι' αυτό και εκκινεί τη μελέτη του από τις συνθήκες του Μεσαίωνα στην Ευρώπη, προχωρά μετέπειτα στην εποχή που η αστική τάξη εμφανίζεται ως προοδευτική κοινωνική δύναμη που λειτουργεί προωθητικά στην Ιστορία, καταλήγοντας τελικά στο πανεπιστήμιο όπου ξεπροβάλλει η εποχή του μονοπωλίου, του ιμπεριαλισμού, όπου εδώ το παράδειγμα της ανάπτυξης του πανεπιστημίου στις ΗΠΑ τείνει τελικά και σε μια πορεία να γίνει κυρίαρχο και για τα υπόλοιπα κράτη του κόσμου.

Ομως, κακά τα ψέματα. Η ιδιαίτερη συμβολή του βιβλίου αφορά το γεγονός ότι παρουσιάζεται ζωντανά - λόγω της ίδιας της βιωματικής παρουσίας και δράσης του συγγραφέα - η πορεία του πανεπιστημίου στην Ελλάδα από τις συνθήκες της μεταπολίτευσης έως και σήμερα».

Συνεχίζοντας, μεταξύ άλλων, επισήμανε: «Στη σημερινή εποχή, το "πανεπιστήμιο της αγοράς", όπως το περιγράφει ο συγγραφέας, αποτελεί διεθνώς κυρίαρχη πραγματικότητα. Και όταν μιλάμε για αγορά, μιλάμε ουσιαστικά για εμπόρευμα. Η εμπορευματοποίηση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης διαμορφώνει ένα διαφοροποιημένο και άναρχο τοπίο, το οποίο παράγει αντίστοιχα "προϊόντα": Κατηγοριοποιημένα, ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα, όπου συνυπάρχουν μορφές εκπαίδευσης που απευθύνονται στις ελίτ με άλλες που προορίζονται για τις ευρύτερες μάζες.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα χαρακτηριστικά - ακόμη και γκροτέσκα - παραδείγματα που αναφέρει ο συγγραφέας συνδέονται και με την εμφάνιση προγραμμάτων σπουδών που απέχουν από αυτό που ονομάζουμε πανεπιστημιακή μόρφωση. Αυτά διαφοροποιούνται ανάλογα με το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης κάθε αστικού κράτους, αλλά και την ιστορική του παράδοση στην Ανώτατη Εκπαίδευση. Μέσα από αυτή τη σκοπιά μπορούν να ερμηνευτούν και φαινόμενα άναρχης τοπικής ανάπτυξης και διασποράς των ελληνικών πανεπιστημίων στην περιφέρεια. (...)

Ο συγγραφέας, επίσης, επισημαίνει εύστοχα ότι ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ελληνικής περίπτωσης υπήρξε η δράση του φοιτητικού κινήματος. Πράγματι, σε σύγκριση με άλλα καπιταλιστικά κράτη, στα ελληνικά πανεπιστήμια - ιδιαίτερα μετά τη Μεταπολίτευση - το φοιτητικό κίνημα οργανώθηκε μέσα από παρατάξεις με σαφείς πολιτικές αναφορές και έντονη ιδεολογική αντιπαράθεση. Χωρίς να εξιδανικεύουμε την κατάσταση, δεν επικράτησε η λογική της συναίνεσης που κυριάρχησε σε πανεπιστήμια άλλων χωρών τη δεκαετία του '90.

Ταυτόχρονα, είναι γνωστό ότι στην πορεία η ίδια η ύπαρξη παρατάξεων - ιδιαίτερα αυτών που συνδέονταν με τον δικομματισμό - αποτέλεσε στήριγμα για κυβερνήσεις που προωθούσαν αντιδραστικές αλλαγές στην Ανώτατη Εκπαίδευση.

Τα τελευταία χρόνια, η ανάδειξη της "Πανσπουδαστικής ΚΣ" σε πρώτη δύναμη πανελλαδικά στις φοιτητικές εκλογές, καθώς και η συμβολή των δυνάμεων της ΚΝΕ στην οργάνωση και τον προσανατολισμό των αγώνων, επέδρασαν, σε δύσκολες συνθήκες, στην ανάπτυξη αντιστάσεων και στην αποτροπή επίτευξης ευρύτερης κοινωνικής συναίνεσης απέναντι σε κυβερνητικές μεταρρυθμίσεις. Χωρίς, βέβαια, να παραγνωρίζονται υπαρκτές αδυναμίες, όπως η ανάγκη για μεγαλύτερη μαζικότητα στις συλλογικές διαδικασίες και για πιο πολύπλευρη δραστηριότητα.

Ταυτόχρονα, κακά τα ψέματα, παραμένει η ανάγκη ώστε η καθημερινή δραστηριότητα των Φοιτητικών Συλλόγων, αλλά και αυτοτελώς των κομμουνιστών, να κατευθύνεται και σε πιο σύνθετα ζητήματα που αφορούν το ίδιο το επιστημονικό αντικείμενο».

Μιλώντας για τη σχέση οικονομίας, πολιτικής και εκπαίδευσης, ο Κ. Ιωαννίδης τόνισε ότι «αυτή η σχέση, στον καπιταλισμό, αποκτά μια νέα, ποιοτική διάσταση. Οπως έγραφε ο Καρλ Μαρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο, η αστική τάξη δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς να επαναστατικοποιεί διαρκώς τα μέσα παραγωγής και μαζί τους όλες τις κοινωνικές σχέσεις. Κι όμως, ο ίδιος προειδοποιούσε: Η κοινωνία αυτή μοιάζει με τον μάγο που δεν μπορεί πια να ελέγξει τις δυνάμεις που ο ίδιος απελευθέρωσε.

Εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος. Οχι στην επιστήμη αυτή καθαυτή, αλλά στον τρόπο που αξιοποιείται. Γιατί ναι, ο καπιταλισμός προωθεί την επιστήμη. Αναπτύσσει τις παραγωγικές δυνάμεις. Δημιουργεί έναν κόσμο που μοιάζει "μαγικός". Αλλά ταυτόχρονα εγκλωβίζει αυτή την πρόοδο μέσα στα όρια του κέρδους. (...)

Υπερασπιζόμαστε την επιστήμη - και αυτό σημαίνει να την αποκαθιστούμε στη σωστή της βάση: Ως την ανθρώπινη προσπάθεια να κατανοήσει τον κόσμο, να ανακαλύψει τις σχέσεις που τον διέπουν, να βάλει τάξη σε μια πραγματικότητα που διαρκώς αλλάζει.

Και αυτή η προσπάθεια δεν μπορεί να είναι υπόθεση του κέρδους.

Είναι υπόθεση της κοινωνίας και σε αυτό το καθήκον ανταποκρίνεται το βιβλίο του Γιώργου Τριμπέρη».