Για μία ακόμα φορά τα παχιά λόγια για τον Κάθετο Διάδρομο θα αποδειχθούν κάλπικα για τον λαό

Η αντίφαση αυτή δεν είναι τυχαία. Αποτυπώνει με τον πιο καθαρό τρόπο το χάσμα ανάμεσα στην προπαγάνδα που συνοδεύει κάθε «εμβληματικό» ενεργειακό έργο και σχεδιασμό από τη μία, με τα γνωστά περί φτηνότερης Ενέργειας, θέσεων εργασίας και ανάπτυξης, και την πραγματικότητα που βιώνει ο λαός από την άλλη. Επιβεβαιώνουν ότι η καπιταλιστική ανάπτυξη «για όλους» είναι ένας μύθος - στην πράξη τα οφέλη καταλήγουν στα ταμεία των μονοπωλιακών ομίλων, ενώ ο λαός φορτώνεται τον λογαριασμό. Ταυτόχρονα, τα μεγάλα ενεργειακά σχέδια εντάσσονται στη συνολικότερη στρατηγική αναβάθμισης της θέσης της αστικής τάξης στην περιοχή, στρατηγική που περνάει μέσα από την εμπλοκή στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, που αυξάνουν τους κινδύνους για τον λαό, στον βωμό της κερδοφορίας των επιχειρηματικών ομίλων και των πολεμικών σχεδιασμών του ευρωατλαντικού στρατοπέδου.

Το πρώτο και πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απολιγνιτοποίηση. Οταν τον Γενάρη του 2020 ο πρωθυπουργός - σε συνέχεια της πορείας χρόνων που ακολούθησαν όλες οι προηγούμενες κυβερνήσεις, προωθώντας την πολιτική της «πράσινης ανάπτυξης» - ανακοίνωσε την καθολική απολιγνιτοποίηση του εθνικού ηλεκτροπαραγωγικού μείγματος μέχρι το 2028, οι πανηγυρικές δηλώσεις μιλούσαν για «περιβαλλοντικά και οικονομικά ορθή» απόφαση. Το «Master Plan» που ακολούθησε υποσχόταν έναν «φάρο προσέλκυσης επενδύσεων», με δισεκατομμύρια ευρώ να ρέουν στη Δυτική Μακεδονία για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Ο απολογισμός πλέον είναι αποκαλυπτικός. Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας υπολόγιζε σε μελέτη του μια ετήσια απώλεια εισοδημάτων μέχρι το 2028 ύψους 1,2 δισ. ευρώ και συνολική απώλεια 21.000 θέσεων εργασίας - δηλαδή μείωση της απασχόλησης κατά 24%. Ο δείκτης «Ατομικής Απώλειας Απολιγνιτοποίησης» έδειχνε ότι με την ολοκλήρωση της διαδικασίας ο μέσος κάτοικος της Δυτικής Μακεδονίας θα έχει απολέσει το 54% του εισοδήματός του σε σχέση με το 2013.

Οι υποσχέσεις για «αντισταθμιστικά» έργα αποδείχθηκαν φούσκα. Τα φωτοβολταϊκά πάρκα στα εξορυγμένα εδάφη, που παρουσιάστηκαν ως λύση, δημιουργούν ελάχιστες μόνιμες θέσεις εργασίας. Παράλληλα, τα τιμολόγια της τηλεθέρμανσης εκτοξεύτηκαν και στην περιοχή ξεδιπλώνεται σχεδιασμός για την προώθηση της καρκινογόνου καύσης απορριμάτων. Το μέλλον των μετεγκαταστάσεων των πληττόμενων χωριών παραμένει «στον αέρα». «Στον αέρα» βρίσκονται επίσης οι αποκαταστάσεις των εδαφών των ορυχείων, προκαλώντας πρόσθετο πρόβλημα για το περιβάλλον και την υγεία των κατοίκων.

Το πιο προκλητικό είναι ότι η μονάδα «Πτολεμαΐδα V», μία από τις πιο σύγχρονες στην Ευρώπη, με επένδυση 1,4 δισ. ευρώ που πληρώθηκε από τον λαό, θα μετατραπεί σε μονάδα άλλου καυσίμου μετά το 2028. Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση απέφυγε να αναφέρει ότι το αυξημένο κόστος της λιγνιτικής παραγωγής δεν οφείλεται σε κάποια ξαφνική εκτίναξη της τιμής του λιγνίτη, αλλά στην πολιτική της ΕΕ για το εμπόριο ρύπων και τα αυξανόμενα όρια διοξειδίου του άνθρακα - μια πολιτική που στόχο έχει να ανοίξει νέα πεδία κερδοφορίας για τους επιχειρηματικούς ομίλους της «πράσινης» Ενέργειας.

Σε Ανατολική Μακεδονία - Θράκη η Ιστορία επαναλήφθηκε με παρόμοιο τρόπο. Ο αγωγός TAP, που μεταφέρει αζέρικο φυσικό αέριο στην Ευρώπη, παρουσιάστηκε ως το «εμβληματικό» έργο που θα έφερνε την ανάπτυξη στην περιοχή και παράλληλα θα θωράκιζε και την ασφάλεια, επειδή η Ελλάδα και η Τουρκία, από τις οποίες περνά ο αγωγός, θα μετατρέπονταν σε ενεργειακούς «συνεργάτες». Οι φιέστες διαδέχονταν η μία την άλλη, με υποσχέσεις για «ανταποδοτικά έργα» και φτηνή Ενέργεια για τους κατοίκους.

Τελικά ο λαός της περιοχής δεν είδε ούτε τα ψίχουλα του ΤΑΡ. Το έργο της τηλεθέρμανσης των Φερών Εβρου από την απορριπτόμενη Ενέργεια από τον υποσταθμό των Φερών έχει «βαλτώσει», παρά τις υποσχέσεις της κοινοπραξίας του TAP να αναλάβει τη χρηματοδότηση του δικτύου τηλεθέρμανσης. Τα «αντισταθμιστικά» αποδείχθηκαν «καθρεφτάκια». Η περιοχή, που τέμνεται κατά μήκος και πλάτος από αγωγούς φυσικού αερίου (TAP, IGB) και διαθέτει την πλατφόρμα FSRU στην Αλεξανδρούπολη, καθώς και το μοναδικό κοίτασμα πετρελαίου στην Ελλάδα, αντιμετωπίζει τα μεγαλύτερα ποσοστά ενεργειακής φτώχειας. Οι κάτοικοι των χωριών που διασχίζουν οι αγωγοί συνεχίζουν να καίνε ξύλα τον χειμώνα!

Οσο για τις θέσεις εργασίας, οι οικοδόμοι που δούλεψαν στα εργοτάξια του TAP γνώρισαν από πρώτο χέρι τι σημαίνει «ανάπτυξη» για το κεφάλαιο: 10ωρα και 12ωρα σκληρής δουλειάς, απληρωσιά, εκδικητικές απολύσεις όσων οργανώνονταν συνδικαλιστικά.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται με τον αγωγό IGB (Interconnector Greece - Bulgaria), που συνδέει τα δίκτυα φυσικού αερίου Ελλάδας και Βουλγαρίας, και την πλωτή μονάδα αεριοποίησης FSRU στην Αλεξανδρούπολη. Οι υποσχέσεις για «ενεργειακή ασφάλεια» και «ανάπτυξη» προηγούνται, η απογοήτευση ακολουθεί. Τα έργα ολοκληρώθηκαν, οι αγωγοί και οι σταθμοί λειτουργούν εμπορικά, όμως οι τιμές της Ενέργειας για τον λαό παραμένουν στα ύψη. Η περιοχή γεμίζει με υποδομές ενεργειακής μεταφοράς, αλλά οι κάτοικοι συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν ενεργειακή φτώχεια.

Με παρόμοια επιχειρήματα προωθήθηκαν και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα. Το κεντρικό «τυρί» στη φάκα ήταν η μείωση του κόστους ηλεκτρισμού για τους καταναλωτές, μέσω της μείωσης των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ) - του χαρατσιού που πληρώνουν όλοι οι καταναλωτές για το επιπλέον κόστος ηλεκτροδότησης των νησιών.

Η διασύνδεση της Κρήτης με την Αττική και την Πελοπόννησο, επένδυση άνω του 1 δισ. ευρώ, παρουσιάστηκε ως το έργο που θα «απελευθερώσει» τους Κρητικούς από τα ακριβά τιμολόγια. Σύμφωνα με τον ΑΔΜΗΕ, το σβήσιμο των φουγάρων των τοπικών πετρελαϊκών σταθμών επιτρέπει «καθαρή εξοικονόμηση 400 - 600 εκατ. ευρώ ετησίως».

Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα, όμως, η μέθοδος υπολογισμού των ΥΚΩ θα παραμείνει αμετάβλητη - οι καταναλωτές θα συνεχίσουν να επιβαρύνονται με τις ίδιες χρεώσεις, παρά τη μείωση του πραγματικού κόστους. Ο λόγος; Η κάλυψη του ελλείμματος που έχει συσσωρευτεί στον ειδικό λογαριασμό και υπολογίζεται σε πάνω από 500 εκατ. ευρώ. Με άλλα λόγια, «μονά» κερδίζουν οι ενεργειακοί όμιλοι - «ζυγά» χάνει ο λαός.

Ακόμα ένας μεγάλος ενεργειακός σχεδιασμός αφορούσε τον αγωγό «EastMed». Με στόχο την προώθηση του αμερικανοΝΑΤΟικού σχεδιασμού και των επικίνδυνων ευρωατλαντικών «διευθετήσεων» στην Ανατολική Μεσόγειο για τις μπίζνες του κεφαλαίου, ο αγωγός χαράχτηκε στον χάρτη με διακρατική συμφωνία Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ στην Αθήνα το 2020. Μπορεί το έργο να «σκάλωσε» στα ευρωατλαντικά παζάρια με την Τουρκία και στους προβληματισμούς για την οικονομική του απόδοση, ωστόσο αποτέλεσε ένα σημαντικό σκαλοπάτι στη στρατηγική συμμαχία του ελληνικού κράτους με το κράτος - δολοφόνο Ισραήλ.

Σε αυτήν την κατεύθυνση, οδηγηθήκαμε στο «3+1» σχήμα Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ, υπό την υψηλή εποπτεία της Ουάσιγκτον. Ενα σχήμα που παρουσιάζεται ότι προωθεί την «ενεργειακή ασφάλεια» και τη «γεωπολιτική σταθερότητα», αλλά στην πραγματικότητα λειτουργεί ως όχημα αναβάθμισης της επικίνδυνης εμπλοκής της χώρας. Ετσι, τον Δεκέμβρη υπογράφηκαν το «Κοινό Σχέδιο Δράσης (ΚΣΔ) Ελλάδας - Κύπρου - Ισραήλ» και το «Πρόγραμμα Αμυντικής Συνεργασίας (ΠΑΣ) Ελλάδας - Ισραήλ» για το 2026, στο οποίο προβλέπονται διακλαδικές ασκήσεις, συνεκπαιδεύσεις δυνάμεων ειδικών επιχειρήσεων, επιτελικές συναντήσεις και «συνομιλίες σε θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος», ενώ σχεδιάζεται και κοινή «δύναμη κρούσης» με πρόσχημα την προστασία των ενεργειακών υποδομών.

Καθόλου τυχαία, στην Κοινή Δήλωση της τελευταίας τριμερούς τονιζόταν μεταξύ άλλων η συμφωνία να ενισχυθεί η τριμερής συνεργασία στον στρατιωτικό τομέα και στην ασφάλεια. Στο φόντο προηγούμενων πληροφοριών για τη δημιουργία μιας κοινής δύναμης ταχείας αντίδρασης ανάμεσα στις τρεις χώρες για την προστασία των αγωγών και όχι μόνο, έγινε λόγος για τη «σημασία της θαλάσσιας ασφάλειας» και υπήρξε δέσμευση «να εμβαθύνουμε τη συνεργασία για την προστασία των θαλάσσιων οδών και των κρίσιμων υποδομών έναντι αναδυόμενων απειλών». Αναφορά έγινε επίσης στη σύσταση Τριμερούς Ομάδας Εργασίας για την Ετοιμότητα και Αντιμετώπιση Εκτάκτων Αναγκών, «διασφαλίζοντας ταχεία και αποτελεσματική αμοιβαία συνδρομή σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών».

Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, που θα μεταφέρει αμερικανικό LNG από την Ελλάδα προς Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία. Οι πανηγυρικές δηλώσεις μιλούν για «στρατηγική αλλαγή» και «ενεργειακή ασφάλεια», με την Ελλάδα να αναδεικνύεται σε «πύλη εισόδου» του αμερικανικού αερίου στην Ευρώπη.

Τι δεν λένε; Οτι το αμερικανικό LNG είναι πανάκριβο και μόνο μέσα από την όξυνση των ανταγωνισμών (ακόμα και εντός του ευρωατλαντικού στρατοπέδου) μπορεί να γίνει «ανταγωνιστικό». Δεν είναι τυχαίο ότι οι Αμερικανοί πιέζουν να αποκλειστεί από τον Διάδρομο ακόμα και το φτηνότερο αζέρικο αέριο του TAP, ενώ η ελληνική κυβέρνηση φέρεται να έχει δεσμευτεί ότι η προσφυγή σε αυτό θα γίνεται μόνο αν καθυστερήσει το αμερικανικό. Αποκαλυπτικοί των ανταγωνισμών είναι και οι δύο πρώτοι «άγονοι» διαγωνισμοί για φορτία προς την Ουκρανία, λόγω και των σχετικών «προβληματισμών» της Κομισιόν για το έργο.

Οσο για τον λαό, οι τιμές του φυσικού αερίου παραμένουν 50% υψηλότερες από την προ πανδημίας εποχή, παρά την «απόβαση» του αμερικανικού LNG στην ευρωπαϊκή αγορά. Η «απεξάρτηση» από το ρωσικό αέριο σημαίνει στην πράξη νέα εξάρτηση - αυτήν τη φορά από το ακριβότερο αμερικανικό LNG.

Από όλα τα παραπάνω προκύπτει ένα κοινό μοτίβο: Οι ενεργειακοί σχεδιασμοί δεν έχουν κριτήριο την κάλυψη των λαϊκών αναγκών, αλλά την κερδοφορία του κεφαλαίου και τους στρατηγικούς σχεδιασμούς της αστικής τάξης. Κάθε «εμβληματικό έργο» ξεκινά με τις ίδιες υποσχέσεις και καταλήγει στα ίδια αποτελέσματα: Κέρδη για τους ομίλους, βάρη για τον λαό και κινδύνους από την αναβάθμιση της εμπλοκής στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς.

Η ενεργειακή φτώχεια στο 19% είναι το αναπόφευκτο αποτέλεσμα μιας πολιτικής που αντιμετωπίζει την Ενέργεια ως εμπόρευμα προς κερδοφορία και όχι ως κοινωνικό αγαθό. Μιας πολιτικής που ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ στηρίζουν εξίσου, παρά τις επιμέρους αντιπαραθέσεις τους για τους «ρυθμούς» και τα «χρονοδιαγράμματα».

Για να υπηρετήσει ο ενεργειακός σχεδιασμός τη λαϊκή ευημερία, πρέπει να απαλλαγεί από τους νόμους της αγοράς και του καπιταλιστικού κέρδους. Αυτό προϋποθέτει τα μέσα παραγωγής, μεταφοράς και διανομής της Ενέργειας να αποτελούν κοινωνική ιδιοκτησία, με κεντρικό σχεδιασμό, που θα αξιοποιεί όλες τις εγχώριες πηγές, για την ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών. Μόνο τότε το ενεργειακό προϊόν θα αποτελεί κοινωνικό αγαθό και όχι εμπόρευμα στα χέρια των μονοπωλίων.