Ο απολογισμός της χρονιάς που έφυγε συνοψίζεται σε δυο - τρεις προτάσεις. Υπάρχει σπουδαίο σινεμά, υπάρχει σινεμά που αναδεικνύει την πραγματικότητα, που φωτίζει τις αιτίες, που δίνει διέξοδο και πρόταση. Υπάρχει σινεμά που προβληματίζει, που συγκινεί, που ψυχαγωγεί, και αυτή η στήλη προσπαθεί κάθε βδομάδα να το αναδείξει ανάμεσα σε δεκάδες ταινίες που δεν προσφέρουν ουσιαστικά τίποτα εκτός από αντιδραστικό περιεχόμενο. Ο κινηματογράφος είναι εκείνος που δείχνει πρώτος κάθε καινούργια τάση, κάθε νέα επιδίωξη των αστικών τάξεων ανά τον κόσμο, κάθε νέα «θεωρία» που προσπαθεί να μας πείσει ότι τίποτα δεν αλλάζει. Εμείς, από την άλλη, έχουμε τα δυνατότερα όπλα απέναντι στην παρακμή τους, τη δική μας θεωρία και τις δικές μας επεξεργασίες. Αυτά μας δίνουν τη δυνατότητα να έχουμε οξυμένα και ακονισμένα τα κριτήριά μας.

Ξεχωρίζουμε τη δική μας δεκάδα...

Στις 29 Ιανουαρίου 2024 η πεντάχρονη Χιντ Ρατζάμπ δολοφονήθηκε μαζί με άλλα έξι μέλη της οικογένειάς της από τις ισραηλινές Ενοπλες Δυνάμεις μέσα στο αυτοκίνητό τους, που προσπαθούσε να διαφύγει, μετά το μήνυμα εκκένωσης στη νότια Γάζα. Η Χιντ επέζησε της αρχικής επίθεσης, αλλά έμεινε για ώρες παγιδευμένη στα συντρίμμια, περιτριγυρισμένη από τα πτώματα των θείων και των ξαδερφιών της. Οι κραυγές της για βοήθεια καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια ζωντανής κλήσης στους εθελοντές της Παλαιστινιακής Ερυθράς Ημισελήνου, οι οποίοι προσπάθησαν αγωνιωδώς με κάθε τρόπο να βρουν ασφαλή δίοδο ώστε να στείλουν ασθενοφόρο για να την σώσουν. Ο ισραηλινός στρατός εκτός από την Χιντ δολοφόνησε εν ψυχρώ και τους δύο διασώστες, 50 μέτρα πριν φτάσουν στην Χιντ...

23 λεπτά χειροκρότημα στην πρεμιέρα της ταινίας στο φετινό Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας. Πορεία υπέρ της Παλαιστίνης στο Λίντο. Μια δυνατή κραυγή υπέρ του δίκιου. Το σπουδαίο σινεμά αναφέρεται στο σήμερα, βρίσκεται στη σωστή πλευρά της Ιστορίας και είναι ταυτόχρονα διαχρονικό. Τα ίδια ισχύουν και για την ταινία της Σεπιντέ Φαρσί, που συγκλόνισε τις Κάννες.

Μια καθηλωτική μαρτυρία για την ανθεκτικότητα της καθημερινής ζωής στην πολιορκημένη Γάζα. Οι βιντεοκλήσεις μεταξύ της Ιρανής σκηνοθέτιδας και της πεισματικά αισιόδοξης νεαρής Παλαιστίνιας φωτορεπόρτερ Φατμά Χασόνα λειτουργούν ως μια δυνατή ψηφιακή γραμμή ζωής και σύνδεσης με την πραγματικότητα του πολέμου, της αντίστασης και της επιβίωσης. Μας προσφέρει μια προσωπική απεικόνιση της καθημερινότητας στη Γάζα από πρώτο χέρι. Μία μέρα μετά την ανακοίνωση της επιλογής της ταινίας στο Φεστιβάλ των Καννών, η Φατμά σκοτώθηκε μετά από ισραηλινό βομβαρδισμό στο σπίτι της.

Μια σημαντική συνέντευξη με την σκηνοθέτιδα στον «Ριζοσπάστη» και κείμενα για την Φατμά στο περιοδικό της ΟΓΕ, η οποία αφιερώνει τη φετινή κινηματογραφική και επετειακή της ατζέντα στην Φατμά, στην Σεπιντέ και στους συντελεστές του «Καμία άλλη γη».

Δύο αδερφές, η Νόρα και η Αγκνες, ενώ θρηνούν την απώλεια της μητέρας τους, θα πρέπει παράλληλα να αποδεχτούν την επιστροφή του πατέρα τους, Γκούσταβ. Εκείνος έχει γράψει ένα σενάριο και προσφέρει τον βασικό ρόλο στην Νόρα, αλλά εκείνη αρνείται.

Είναι το σινεμά που σε αναγκάζει να γυρίσεις τον φακό στα ενδότερα και να αναρωτηθείς τι είναι εκείνο από την παιδική σου ηλικία που σε διαμόρφωσε περισσότερο απ' όλα. Μία από τις σπουδαιότερες ταινίες των τελευταίων ετών.

Το 1960 η εκπομπή «Jazz Hour» μεταδίδει Λιούις Αρμστρονγκ και Ντίζι Γκιλέσμπι στις τότε σοσιαλιστικές χώρες, ενώ τα κινήματα αποαποικιοποίησης μεσουρανούν στην Αφρική και ο αντιρατσιστικός αγώνας συνεχίζεται στις ΗΠΑ. Στο Κονγκό ο Πατρίς Λουμούμπα, ηγέτης των κινημάτων ανεξαρτησίας της χώρας, γίνεται ο πρώτος δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός. Ομως εταιρικά και αποικιακά συμφέροντα και μηχανορραφίες στα Ηνωμένα Εθνη συνωμοτούν για τη δολοφονία του.

Ενα από τα σημαντικότερα και πιο ιδιαίτερα ντοκιμαντέρ, τόσο σε μορφή όσο και σε περιεχόμενο, που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια. Ο σκηνοθέτης μέσα από τους ήχους της τζαζ μάς ξεναγεί στην πολιτιστική διπλωματία των ΗΠΑ την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. Ταυτόχρονα, μέσα από πλούσιο ανέκδοτο αρχειακό υλικό φωτίζει όχι μόνο τον αντιαποικιακό αγώνα των χωρών της Αφρικής και το κίνημα των Αφροαμερικανών στις ΗΠΑ, αλλά και τις διαβουλεύσεις στον ΟΗΕ και τον ρόλο που έπαιξαν σ' αυτόν τον αγώνα.

«Οταν διάβασα για πρώτη φορά το "I'm Still Here" του Marcelo Rubens Paiva, συγκινήθηκα βαθιά. Για πρώτη φορά η ιστορία των desaparecidos (των εξαφανισμένων), των ανθρώπων που τους άρπαξε τη ζωή η βραζιλιάνικη δικτατορία, ειπώθηκε από την οπτική γωνία εκείνων που έμειναν πίσω. Στην εμπειρία μιας γυναίκας - της Eunice Paiva, μητέρας πέντε παιδιών - υπήρχαν τόσο η ιστορία τού πώς να ζεις μέσα από την απώλεια όσο και ο καθρέφτης της πληγής που άφησε στο έθνος».

Μια ταινία τόσο ξεχωριστή και σπάνια, ένα ακόμα κομμάτι στο ψηφιδωτό των ταινιών που μιλούν για την Ιστορία της ματωμένης Λατινικής Αμερικής.

Το φιλμ είναι εμπνευσμένο από την πραγματική ιστορία του Μανόλο Βιτάλ, ενός οδηγού λεωφορείου που έγινε η ενσάρκωση του λαϊκού ήρωα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970. Οταν οι αρχές αρνήθηκαν να φέρουν τις δημόσιες συγκοινωνίες στη δυσπρόσιτη περιοχή του, το Torre Baro, επικαλούμενες την κακή κατάσταση και τη στενότητα των δρόμων, ο Βιτάλ πήρε το τιμόνι του λεωφορείου της διαδρομής 47 για να τους αποδείξει ότι έκαναν λάθος.

Τούτη η ταινία μοιάζει σαν μια μικρογραφία για το πώς χτίστηκαν οι προσφυγικές συνοικίες της Αθήνας από τους μετανάστες και τους πρόσφυγες τις δεκαετίες του '40, του '50 και του '60. Η ταινία μάς δείχνει τα όνειρα, τις ελπίδες και την ανάγκη συλλογικότητας της εργατικής τάξης. Μοιάζει σαν να βλέπει κανείς τη δική του ιστορία μέσα από τα μάτια των Ισπανών.

Ο Ζα-ζα Κόρντα, αινιγματικός βιομήχανος και ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στην Ευρώπη, επιβιώνει από άλλη μια απόπειρα δολοφονίας. Οι επιχειρηματικές του πρακτικές τον έχουν μετατρέψει σε εχθρό στα μάτια όχι μόνο των ανταγωνιστών του, αλλά και ξένων κυβερνήσεων. Βρίσκεται στο τελικό στάδιο ενός δεκαετούς σχεδίου, του Φοινικικού Σχεδίου Υποδομής Κόρντα, με σκοπό την εκμετάλλευση μιας πλούσιας, «παραμελημένης» περιοχής...

Το «Φοινικικό Σχέδιο» είναι μία από τις πιο συμβολικές, αλληγορικές και βαθιά πολιτικές του ταινίες. Ο Αντερσον καταφέρνει να ενσωματώσει τις επιδιώξεις του ιμπεριαλισμού στην ολότητά τους. Η φράση «Ποιος κέρδισε τι ή ποιον» συνοψίζει, θα λέγαμε, αυτήν την εξονυχιστική ακτινογραφία.

Γερμανία, άνοιξη του 1945. Ενώ ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος βαίνει προς το τέλος του, ο 12χρονος Νάνινγκ περνάει τις μέρες του με την μητέρα του στο απομονωμένο νησί Aμρουμ. Οταν η μητέρα του εκφράσει την επιθυμία της για τρόφιμα που σπανίζουν λόγω του πολέμου, θα βαλθεί να τα βρει. Στο πλαίσιο της ειδικής αυτής «αποστολής» του θα ανακαλύψει περισσότερα απ' ό,τι μπορούσε να φανταστεί για τους γύρω του αλλά και για την ίδια του την οικογένεια, σε μια περιπέτεια που θα του αλλάξει τη ζωή.

Μια ταινία ποιητική και επίκαιρη, που αξίζει να δείτε μαζί με τα (μεγαλύτερα) παιδιά σας, ώστε να τους εξηγήσετε τις ιστορικές συνθήκες, να μιλήσετε μαζί τους για τον πόλεμο, τη μήτρα που τον γεννά και τις εκφάνσεις του στην καθημερινότητα.

1944. Στις Ιταλικές Αλπεις, όπου ο πόλεμος είναι μια μακρινή αλλά πανταχού παρούσα πραγματικότητα, η άφιξη ενός στρατιώτη - φυγά διαταράσσει τη δυναμική της οικογένειας του τοπικού δασκάλου. Σε διάστημα τεσσάρων εποχών η αγάπη μεταξύ του στρατιώτη και της μεγαλύτερης κόρης, της Λουτσία, οδηγεί σε ένα απρόβλεπτο πεπρωμένο...

Ποιητικός νεορεαλισμός, με δυο λέξεις. Ενα αφαιρετικό σενάριο, που όμως κρύβει ολόκληρες ιστορίες στις σιωπές του και καταφέρνει να δείξει όλες τις συνθήκες της εποχής, με μια κινηματογράφηση εκπληκτική, λιτή, με απίθανη φωτογραφία, η οποία κάνει θαύματα μαζί με το φυσικό τοπίο και τη σκηνογραφία, που είναι απόλυτα προσαρμοσμένη στην περίοδο.

Αντιμέτωπη με την απουσία συναδέλφου, ένα υπερφορτωμένο τμήμα και ένα σύστημα Υγείας που τρίζει, μια νεαρή νοσοκόμα παλεύει στα πρόθυρα της κατάρρευσης να κρατήσει τους ασθενείς και τον εαυτό της σε ισορροπία.

Μια νοσηλεύτρια σε ένα υπερσύγχρονο νοσοκομείο βρίσκεται στα όριά της! Στην πραγματικότητα παρακολουθούμε αυτό που ζούμε και εδώ: Την απαξίωση του συστήματος Υγείας, την υποστελέχωση, την εντατικοποίηση. Η κάμερα ακολουθεί τον εντατικό ρυθμό της νοσηλεύτριας, που δεν παίρνει ανάσα.

Εξίσου ξεχωρίσαμε τις παρακάτω ταινίες για τη θεματολογία τους:

«Το Παρίσι του Σουλεϊμάν» ( L'Histoire de Souleymane) του Μπορίς Λοζκίν, μια ξεχωριστή ταινία, που δείχνει τις συνθήκες που βιώνουν πολλοί πρόσφυγες σε μια ρεαλιστική βάση. Οτι το όνειρο του κάθε μετανάστη δεν εξαρτάται από εκείνον και την ιστορία του, εξαρτάται από το άνοιγμα και κλείσιμο της στρόφιγγας για τις μεταναστευτικές ροές ανάλογα με τις ανάγκες του κεφαλαίου.

«Ο Μοϊκανός» (Le Mohican) του Φρεντερίκ Φαρούτσι, ένα σύγχρονο γουέστερν που μιλάει για την επέλαση του τουριστικού κεφαλαίου, και ως κομμάτι της ιταλικής μαφίας, στην Κορσική.

«Η Ορχήστρα του Αδερφού μου» (En Fanfare) του Εμανουέλ Κουρκόλ, που μας δείχνει ότι η Τέχνη έχει τη δύναμη να κάνει καλύτερο τον άνθρωπο, να τον ανυψώσει, ότι η Τέχνη θα έπρεπε να είναι κυρίως κτήμα της εργατικής τάξης, που πασχίζει γι' αυτήν με νύχια και με δόντια, που δεν έχει την ευκαιρία να γίνει κομμάτι της.

«Συνύπαρξη, Λέμε Τώρα!» (Coexistence, My Ass!) της Αμπερ Φάρες, που ακολουθεί την Ισραηλινή ακτιβίστρια και κωμικό Νόαμ Σούστερ - Ελιάσι να μετατρέπει τη σκηνή σε πολιτικό βήμα, καταγράφοντας πώς μεταμορφώνει την απογοήτευση σε σάτιρα και την οργή σε κωμωδία! Εκτός από την ιστορία της Νόαμ, παρακολουθούμε και τις ζυμώσεις μέσα στο Ισραήλ για περίπου 5 χρόνια, μέχρι και λίγο μετά την 7η Οκτώβρη.

«Nouvelle Vague» του Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ, μια ερωτική επιστολή προς το γαλλικό Νέο Κύμα και, κυρίως, μια ταινία για την ανάγκη των νέων ανθρώπων να δημιουργούν αψηφώντας τους κανόνες που τους κληροδοτεί η προηγούμενη γενιά, περιγράφοντας τα παρασκήνια της ταινίας του Ζαν Λικ Γκοντάρ «Με Κομμένη την Ανάσα».

«Σε πτώση» (On falling) της Λόρα Καρέιρα, όπου μια Πορτογαλίδα μετανάστρια εργάζεται σε μια αχανή αποθήκη (τύπου «Amazon») στη Σκωτία, ζει στοιβαγμένη με πέντε ακόμα μετανάστες σε ένα μικρό διαμέρισμα και προσπαθεί να διαχειριστεί τη μοναξιά, την αποξένωση, να ονειρευτεί μια δουλειά σε πιο ανθρώπινες συνθήκες.

Επίσης ξεχωρίσαμε δύο μουσικές βιογραφίες που μας έμαθαν περισσότερα για τους Μπρους Σπρίνγκστιν και Μπομπ Ντίλαν: «Springsteen: Deliver Me From Nowhere» του Σκοτ Κούπερ, που μιλάει για τη δημιουργία του δίσκου «Nebraska» (1982) σε ένα μαγνητόφωνο 4 στροφών στην κρεβατοκάμαρά του. Και «A Complete Unknown» του Τζέιμς Μάνγκολντ, που μας δείχνει το φόντο της εμφάνισης του Μπομπ Ντίλαν στη δισκογραφία.

Από τις ταινίες που δεν καταφέραμε να γράψουμε κριτική τη χρονιά που μας πέρασε ξεχωρίζουμε τους «Αμαρτωλούς» (Sinners) του Ράιαν Κούγκλερ, για τη σημειολογική καταβύθιση στην Ιστορία των Αφροαμερικανών των αρχών του 20ού αιώνα. Μια ιστορία που με όχημα τη μουσική (και τα βαμπίρ) καταφέρνει να δείξει ποιοι πραγματικά τους έπιναν το αίμα.

Από την πλευρά της μυθοπλασίας ξεχωρίσαμε το «Κρέας» του Δημήτρη Νάκου, το «Wishbone» της Πέννυς Παναγιωτοπούλου, την «Πανίδα» της Στρατούλας Θεοδωράτου, την «Κιούκα - Πριν Το Τέλος Του Καλοκαιριού» του Κωστή Χαραμουντάνη και την «Arcadia» του Γιώργου Ζώη. Επίσης, παρά τις επιμέρους ενστάσεις μας, τον «Θολό Βυθό» της Ελένης Αλεξανδράκη και τη «Riviera» του Ορφέα Περετζή.

Από ντοκιμαντέρ ξεχωρίζουμε τις «Γυναίκες Μαχήτριες Μέρος Β': 1944 - 1960» του Λεωνίδα Βαρδαρού και την «Πειθαρχική Μεραρχία "999"» του Κώστα Σταματόπουλου, και, βεβαίως, το ντοκιμαντέρ της ΚΕ του ΚΚΕ «Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος - 80 χρόνια μετά», σε σκηνοθεσία του Σέργιου Κολισίκα. Επίσης τα «Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα Αγνωστα Ελληνικά Χρόνια της Κάλλας» των Μιχάλη Ασθενίδη και Βασίλη Λούρα, «Πανελλήνιον» των Σπύρου Μαντζαβίνου και Κώστα Αντάραχα, «Λο» του Θανάση Βασιλείου.

Για τους μικρούς μας φίλους ξεχωρίσαμε τις «Γεια σου, Φρίντα» (Hola Frida) των Καρίν Βεζινά και Αντρέ Καντί και, φυσικά, τη «Zωούπολη 2» (Zootopia 2) των Τζάρεντ Μπους και Μπάιρον Χάουαρντ.

Ακούμε το τραγούδι «Gallo Rojo, Gallo Negro» από την ταινία «Το 47», που μας συγκίνησε ιδιαίτερα, και ευχόμαστε καλή χρονιά με υγεία, αγάπη, ανθρωπιά και πολλούς αγώνες!