ΤΟΠΟΙ, θυσίες, αίματα ολούθε για τη ζωή και τη λευτεριά. Σήμερα στην Καισαριανή, εκεί στο Θυσιαστήριο της λευτεριάς που τουφεκίστηκαν οι 200 κομμουνιστές ήρωες της Ακροναυπλίας και της Ανάφης... Σήμερα στον Κορακόλιθο της Βοιωτίας για τους 124 πατριώτες που εκτελέστηκαν από τους χιτλερικούς δημίους στις 24 τ' Απρίλη 1944... Υστερα από λίγο θ' ακολουθούσε η σφαγή του Διστόμου.

ΜΝΗΜΕΣ ιερές και στο Αγρίνιο, το Βραχώρι που κι αυτό σήμερα θυμάται τους αγωνιστές του τα 123 παλικάρια που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς κατακτητές και τους πανάθλιους συνεργάτες τους στις 14 Απρίλη του 1944. Ξημερώματα της Μεγάλης Παρασκευής...

ΠΑΝΕ ακριβώς 20 χρόνια που βρέθηκα στο Αγρίνιο για την εφημερίδα, για να δώσω με μνήμες κι άλλα ιστορικά ντοκουμέντα τη φοβερή αυτή δοκιμασία που έζησε η πολιτεία κι ο κόσμος της Αντίστασης. Σ' αυτή τη δημοσιογραφική αποστολή είδα με συγκίνηση σε σπίτια συντρόφων ν' ανοίγουν τα σεντούκια και μέσα σ' αυτά να 'χουν φυλάξει του Αγώνα πολύτιμα ντοκουμέντα: παράνομες αντιστασιακές εφημερίδες, φωτογραφίες αλλά και τα στερνά γράμματα - μηνύματα, που τα αγαπημένα τους πρόσωπα είχαν στείλει στα σπίτια τους.

ΝΑ ΠΑΜΕ σήμερα στο Αγρίνιο, λουσμένο στο ανοιξιάτικο φως σ' έναν τόπο που ο ποιητής του λαού μας ο Γιάννης Ρίτσος στο Αναστάσιμο Μνημόσυνο -που του αφιέρωσε- τον προσδιορίζει με τούτα τα μοναδικά λόγια: «Τόπος ιερός, εδώ που αντίχριστοι ξανασταυρώσαν το Χριστό και την Ελλάδα / κι είταν Παρασκευή Μεγάλη 14 τ' Απρίλη/ και κει που η γης ανάβρυζε κρινάκια, παπαρούνες, χαμομήλια για το Πάσχα / σκάφτηκαν τάφοι και στους τάφους δε χωρούσαν οι λεβέντες, και μες στα σπλάχνα δε χωρούσε τόσος πόνος...».

ΜΠΡΟΣΤΑ στα μάτια η κεντρική πλατεία της πόλης. Σ' αυτήν θ' άνοιγε και σ' αυτήν θα γραφόταν η πρώτη πράξη της τραγωδίας. Στους τρεις φανοστάτες κρεμασμένοι τρεις αγωνιστές. Οι δύο ΕΠΟΝίτες ο Χρ. Σαλάκος, ο Β. Σούλος κι ο υπάλληλος της ΑΤΕ Αβραάμ Αναστασιάδης. Λίγο αργότερα και σε μικρή απόσταση από την πλατεία στον μαντρότοιχο του νεκροταφείου της Αγίας Τριάδας θα γραφόταν η δεύτερη πράξη, εκεί που έγινε η εκτέλεση των 120 πατριωτών. Μια «αλυσίδα θανάτου» που πήγαινε κι ερχόταν από το κτίριο της παλιάς φυλακής μέχρι τον τόπο της εκτέλεσης... Δώδεκα φορές έκαναν τη διαδρομή οι δήμιοι ταγματασφαλίτες, που είχαν αναλάβει το φοβερό έγκλημα... Κι ολόγυρα στα σπίτια μανάδες, συγγενείς, το Αγρίνιο, παρακολουθούσαν μετρούσαν και ζούσαν την ανείπωτη αυτή δοκιμασία, που είχε αρχίσει τα χαράματα (με το κρέμασμα των τριών αγωνιστών) στην πλατεία Μπέλλου. Και θα κρατούσε ως τις δέκα, με τον ήλιο ψηλά... Να προσθέσουμε εδώ πως δίπλα στους Αγρινιώτες πατριώτες βρέθηκαν και Πρεβεζάνοι (οι 23 ήταν Κρυοπηγιώτες) ένα μικρό χωριό στην περιφέρεια της Πρέβεζας, που τότε βρέθηκαν στη φυλακή του Αγρινίου και μπήκαν στον κατάλογο του θανάτου.

ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΙΚΟ του Γιάννη Ρίτσου χειρόγραφο στον Δήμο Αγρινίου, στον επικο-λυρικό τόνο μας φέρνει στους ματωμένους, στους άγιους τόπους της Εθνικής Αντίστασης κι εκεί που ακόμη βρίσκονται σκόρπια κι ατίμητα κόκαλα των αγωνιστών... Μας δίνει τη δική του ζωγραφιά ο ποιητής μας καθώς ο στίχος του ουράνιο τόξο αγκαλιάζει όλη την Ελλάδα.

«ΚΑΙ νάτοι ολόμπροστα, να ο Χρήστος κι ο Αβραάμ, νάτος κι ο Πάνος / νάτος κι ο καπτάν Δίας, να κι ο Πάσχος, 19 χρονώ παλικαράκι / νάτοι οι 120 Αγρινιώτες μπρος στη μάντρα της Αγιά - Τριάδας / να κι οι 55 εκεί στο σταυροδρόμι που περνάει το τρένο Αγρίνι-Μεσολόγγι, φορτωμένο μήλα, / να κι οι 200 της Πρωτομαγιάς στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με τις αγριομολόχες / να το προσφυγολόι της Κοκκινιάς με τα μεγάλα δαφνοκλάδια της Δημοκρατίας / να το Δίστομο, το Κούρνοβο και τα Καλάβρυτα με τα καμένα σπίτια / νάτος κι ο Γοργοπόταμος με το γιοφύρι του σαν κόκκινο άλογο ορθωμένο / να κι οι αγωνιστές του 21, κι οι άλλοι μετά / παιδιά μας, τα παιδιά μας με σημαίες μεγάλες...»

ΚΙ Ο ΠΟΙΗΤΗΣ μας ολοκληρώνοντας το ποιητικό του αφιέρωμα θα πει: «Εκεί που η λευτεριά ανατέλλει απ' το αίμα μας, θάνατος δεν υπάρχει λοιπόν, μην κλαίτε μάνες Αγρινιώτισσες - θάνατος δεν υπάρχει / μόνο τα χέρια δώστε, αδέρφια μου, να βασιλέψει ειρήνη / ν' ανθίσει γέλιο στις ματιές, να λάμψει ο κόσμος όλος, / κι όλος ο κόσμος μια φωνή να τραγουδάει: ειρήνη, ειρήνη, ειρήνη».