Ενα εκτεταμένο σύνολο εκθέσεων δημοσιοποίησε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, σκιαγραφώντας τη συνεχή όξυνση των αδιεξόδων και των αντιφάσεων της καπιταλιστικής οικονομίας.

Αδιέξοδα και αντιφάσεις της «φυσιολογικής» λειτουργίας του συστήματος, που αντανακλούν την όλο και μεγαλύτερη δυσκολία να βρεθούν πεδία που θα εξασφαλίζουν κερδοφόρα διέξοδο στα υπερσυσσωρευμένα κεφάλαια και σε συνθήκες γιγάντωσης της πολεμικής προετοιμασίας.

Ο τίτλος της κεντρικής έκθεσης για τις Παγκόσμιες Οικονομικές Προοπτικές είναι αποκαλυπτικός: «Η παγκόσμια οικονομία στη σκιά του πολέμου». Ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος - σύμφωνα με το Ταμείο - λειτουργεί ως «ισχυρός αρνητικός παράγοντας» που διαταράσσει αγορές εμπορευμάτων, ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις και πιέζει τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Ενδεικτικό της ρευστότητας που έχουν οι εξελίξεις για τα ίδια τα αστικά επιτελεία, είναι ότι το ΔΝΤ δεν δημοσιεύει αυτή τη φορά τη συνηθισμένη «βασική πρόβλεψη», αλλά μια «πρόβλεψη αναφοράς». Η διαφορά δεν είναι τυπική, αλλά βασίζεται στη ραγδαία μεταβολή της κατάστασης της παγκόσμιας οικονομίας από τα σοκ που προκαλεί ο ιμπεριαλιστικός πόλεμος στο Ιράν.

Η «πρόβλεψη αναφοράς» βασίζεται στην υπόθεση ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή θα έχει «περιορισμένη διάρκεια, ένταση και έκταση», ώστε οι διαταραχές να υποχωρήσουν έως τα μέσα του 2026. Στην πραγματικότητα, βέβαια, η μόνη «βάση αναφοράς» είναι η διαρκής κλιμάκωση των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, που μέσα από πρόσκαιρους «συμβιβασμούς» και πολεμικές επιχειρήσεις σπρώχνουν σε γενίκευση της σύγκρουσης.

Παρ' όλα αυτά, σύμφωνα ακόμα και με αυτό το βασικό σενάριο, η παγκόσμια ανάπτυξη προβλέπεται στο 3,1% για το 2026 και 3,2% για το 2027, χαμηλότερα από το πρόσφατο 3,4% και πολύ πιο κάτω από τον ιστορικό μέσο όρο της περιόδου 2000 - 2019, που ήταν 3,7%. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός προβλέπεται στο 4,4% το 2026, πριν υποχωρήσει στο 3,7% το 2027, με ανοδικές αναθεωρήσεις και για τα δύο έτη.

Χαρακτηριστικό της επίδρασης του πολέμου είναι το γεγονός ότι χωρίς τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, το ΔΝΤ υπολογίζει ότι η πρόβλεψη για το 2026 θα είχε αναθεωρηθεί ελαφρά προς τα πάνω, στο 3,4%. Αντ' αυτού, αναθεωρείται προς τα κάτω κατά 0,2 μονάδες.

Το ΔΝΤ δεν περιορίζεται στη «βασική» πρόβλεψη. Παρουσιάζει άλλα δυο εναλλακτικά σενάρια, που περιγράφουν τι θα συμβεί αν η σύγκρουση παραταθεί ή επεκταθεί.

• Δυσμενές σενάριο: Αν οι τιμές Ενέργειας αυξηθούν περισσότερο και πιο επίμονα από ό,τι υποθέτει η «βασική» πρόβλεψη, η παγκόσμια ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί περαιτέρω στο 2,5% το 2026, ενώ ο πληθωρισμός θα εκτοξευθεί στο 5,4%. Για το 2027 προβλέπεται ανάπτυξη 3% και πληθωρισμός 3,9%.
• Ακραίο σενάριο: Με βάση αυτό, οι τιμές πετρελαίου αυξάνονται κατά 100% από το δεύτερο τρίμηνο του 2026, οι τιμές φυσικού αερίου για Ευρώπη και Ασία κατά 200% την ίδια περίοδο και οι τιμές βασικών ειδών διατροφής κατά 5% το 2026 και 10% το 2027. Η παγκόσμια ανάπτυξη αναμένεται να μειωθεί κατά 1,3 ποσοστιαίες μονάδες το 2026, φλερτάροντας με την ύφεση (ανάπτυξη κάτω από 2%), κάτι που έχει συμβεί μόλις τέσσερις φορές από το 1980, με τις δύο τελευταίες να αφορούν την παγκόσμια καπιταλιστική κρίση και την πανδημία. Για το 2027 η παγκόσμια ανάπτυξη προβλέπεται στο 2,2%. Ο πληθωρισμός θα εκτιναχθεί στο 5,8% το 2026 και στο 6,1% την επόμενη χρονιά.

Οι αναλύσεις και τα «σενάρια» δεν είναι προφανώς νούμερα στο χαρτί. Είναι «δείκτες» και «καμπανάκια» στο κεφάλαιο και τα κράτη για να πάρουν έγκαιρα τα μέτρα τους, να επισπεύσουν «διαρθρωτικές αλλαγές» ώστε να θωρακιστεί κατά το δυνατόν η καπιταλιστική κερδοφορία με γδάρσιμο των λαών.

Η έκθεση Fiscal Monitor (Δημοσιονομικής Παρακολούθησης) που δημοσιεύεται ταυτόχρονα, προσθέτει ακόμα μια διάσταση στην εικόνα της παγκόσμιας οικονομίας. Το παγκόσμιο δημόσιο χρέος έφτασε σχεδόν το 94% του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2025 και προβλέπεται να αγγίξει το 100% έως το 2029. Ενα επίπεδο που δεν έχει παρατηρηθεί από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τα νούμερα δείχνουν το μέγεθος του πλούτου που παράγει ο λαός και κατευθύνεται στην προετοιμασία των κανονιών στα οποία θέλουν να τον κάνουν κρέας. Δείχνουν προτεραιότητες, αλλά και αδιέξοδα των αστών, που δίνουν πακτωλούς χρήματος για τη θωράκιση της κερδοφορίας των ομίλων - όπως έγινε στην περίοδο της πανδημίας - όμως την ίδια στιγμή γιγαντώνονται τα κρατικά χρέη, οι πληθωριστικές πιέσεις κ.λπ.

Στις ΗΠΑ, το έλλειμμα παραμένει στο 7%-8% του ΑΕΠ, με το δημόσιο χρέος να αναμένεται στο 142% του ΑΕΠ έως το 2031. Η Κίνα βρίσκεται σε παρόμοια τροχιά: Αυξημένες δαπάνες για στήριξη της οικονομίας ανεβάζουν το έλλειμμά της κοντά στο 8%, με το χρέος να κινείται προς το 127% του ΑΕΠ. Στην Ευρώπη, πολλές χώρες επιταχύνουν τις αμυντικές δαπάνες, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά και μαζί τα λαϊκά στρώματα που υποφέρουν.

Τα έξοδα για τόκους αυξήθηκαν ραγδαία από 2% σε σχεδόν 3% του παγκόσμιου ΑΕΠ μέσα σε τέσσερα μόνο χρόνια. Το «χρέος σε κίνδυνο» - το «ακραίο» σενάριο για το συνολικό χρέος - αναμένεται να αγγίξει το 117% του παγκόσμιου ΑΕΠ μέσα σε τρία χρόνια. Αν ο πόλεμος παραταθεί, αυτό το νούμερο μπορεί να αναθεωρηθεί ακόμα ανοδικότερα.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις πιο αδύναμες οικονομίες («αναδυόμενες» και «αναπτυσσόμενες» σύμφωνα με την ορολογία του ΔΝΤ), όπου οι επιπτώσεις των σεναρίων επιδείνωσης είναι σχεδόν διπλάσιες σε σχέση με τις πιο «πλούσιες».

Πέρα από τον πόλεμο, το ΔΝΤ καταγράφει μια σειρά από επιπλέον παράγοντες που μπορούν να επιδεινώσουν την κατάσταση. Τέτοιοι είναι οι εμπορικές διαμάχες, μια πιθανή αναθεώρηση των προσδοκιών για τα κέρδη από την τεχνητή νοημοσύνη, ή η ενίσχυση του ανταγωνισμού στον κλάδο, τα υψηλά ελλείμματα και το αυξανόμενο χρέος, η μεταφορά περισσότερου κρατικού χρέους από τις κεντρικές τράπεζες σε ιδιώτες επενδυτές και hedge funds κ.τ.λ.

Το ΔΝΤ δεν αρκείται στη διάγνωση και προχωρά σε «συνταγές». Μιλά για «ολοκληρωμένη πολιτική προσέγγιση» που συνδυάζει εθνικά μέτρα και διεθνή συνεργασία. Ζητά από τις κεντρικές τράπεζες να «παραμείνουν σε εγρήγορση» για τον πληθωρισμό και από τις κυβερνήσεις να αυξήσουν έσοδα και να βελτιώσουν την «αποδοτικότητα των δαπανών». Αν υπάρξει δημοσιονομική στήριξη για τους πιο ευάλωτους, αυτή επιβάλλεται να είναι «στοχευμένη, προσωρινή και χρηματοδοτούμενη από ανακατανομή δαπανών».

Σε αυτές τις φράσεις κρύβεται μια πολύ συγκεκριμένη πολιτική κατεύθυνση: Λιτότητα για τους πολλούς, «αποδοτικότητα» στις πετσοκομμένες κοινωνικές δαπάνες και εγρήγορση των κεντρικών τραπεζών για υψηλά επιτόκια, στο όνομα του αποπληθωρισμού.

Ουσιαστικά και με αυτόν τον τρόπο φανερώνεται ο «ελέφαντας στο δωμάτιο». Από τη «φούσκα της AI» μέχρι τις «κρίσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα» και τον πόλεμο, όλα δείχνουν τη σαπίλα και τον παρασιτισμό του κεφαλαίου που δεν μπορεί να διασφαλίσει τη διευρυμένη αναπαραγωγή του αν δεν οδηγεί τους λαούς στον όλεθρο των πολεμικών σφαγείων, της έντασης της εκμετάλλευσης.

Σ' αυτό το κλίμα, η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, τόνισε σε συνέντευξη Τύπου πως τα κράτη θα πρέπει «να προετοιμαστούν για δύσκολους καιρούς», εάν η τιμή του πετρελαίου παραμείνει υψηλή λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Κάλεσε τις κυβερνήσεις να λάβουν μέτρα για να περιορίσουν τις ενεργοβόρες δραστηριότητες «από τώρα, κι όχι να περιμένουν πολλές εβδομάδες».

«Ορισμένες χώρες εφαρμόζουν μη στοχευμένα μέτρα, ελέγχους στις εξαγωγές ή λανθασμένες φοροελαφρύνσεις. Οι προθέσεις είναι καλές, όμως το να προστατεύουν τους πολίτες τους με τέτοια μέτρα, απλώς θα παρατείνει τις δυσκολίες που συνδέονται με τις υψηλές τιμές», προειδοποίησε η Γκεοργκίεβα και υπογράμμισε ότι οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να επιδείξουν σύνεση και «να δουν πώς θα εξελιχθεί αυτό» πριν λάβουν αποφάσεις για τα βασικά επιτόκιά τους. «Αν τελειώσει σύντομα η σύγκρουση, δεν θα χρειαστεί να αναλάβουν δράση», είπε.

Οι αστοί λοιπόν παίρνουν τα μέτρα τους, για τους «δύσκολους καιρούς». Ας πάρουμε και εμείς τα δικά μας...