Για πρώτη φορά ένα ντοκουμέντο από εκείνη την ημέρα, όταν οι δυνάμεις της ναζιστικής Γερμανίας εκτέλεσαν 200 κομμουνιστές, δημιουργεί ένα άνοιγμα στον χρόνο, χαράσσει μια ρωγμή απ' όπου περνά το φως και μαζί του το ρίγος.
Ρίγος, γιατί στα πρόσωπα εκείνων των ανθρώπων δεν διακρίνει κανείς φόβο, αλλά αξιοπρέπεια. Οι κομμουνιστές, που στάθηκαν απέναντι στα όπλα, δεν λύγισαν. Προτίμησαν να πεθάνουν παρά να προδώσουν τα ιδανικά τους. Δεν διαπραγματεύτηκαν την πίστη τους στη λευτεριά και τo δίκιο. Μέσα στη βαρβαρότητα και στη φωτιά της σύγκρουσης κράτησαν όρθιο το ανάστημά τους. Ηταν ήρωες με απόλυτη συνείδηση του ρόλου τους και της θέσης τους στην Ιστορία. Ηξεραν ότι το τίμημα θα ήταν η ζωή τους και το πλήρωσαν με καθαρό βλέμμα.
Η Ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στο αίμα και τους αγώνες των ανθρώπων, που δεν μπορεί να θαφτεί. Οσο κι αν επιχειρήθηκε να σβηστεί, να διαστρεβλωθεί ή να περιθωριοποιηθεί, επιστρέφει. Είναι σαν να έχει μια εσωτερική ανάγκη να αποκαλυφθεί, να λάμψει, να σταθεί ξανά μπροστά μας και να ζητήσει δικαίωση. Αυτές οι φωτογραφίες είναι ιστορικά τεκμήρια και ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας, αλλά είναι και μία απόδειξη ότι η μνήμη δεν υπακούει στη λήθη.
Και ο ήλιος έλαμπε εκείνη τη μέρα. Μια φωτεινή, ανοιξιάτικη μέρα στην κατεχόμενη Ελλάδα. Το φως έπεφτε πάνω στα πρόσωπά τους την ώρα που αποχαιρετούσαν τον κόσμο. Υπάρχει κάτι βαθιά συγκλονιστικό σε αυτή την αντίθεση: Η φύση να ανθίζει, ο ουρανός να είναι καθαρός και άνθρωποι να οδηγούνται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Σαν να τους συνόδευε ο ίδιος ο ήλιος στο τελευταίο τους βήμα και έκανε το βλέμμα τους να λάμπει ακόμα περισσότερο, φώτιζε το μέτωπό τους και ζέστανε το δέρμα τους. Τους σφιχταγκάλιασε μέχρι την τελευταία τους πνοή.
Κάτω απ' τον ήλιο αναγαλιάζαν οι ελιές
Και φύτρωναν μικροί σταυροί στα περιβόλια...*
Φορούσαν ευτελή ρούχα, ρετάλια σχεδόν. Ρούχα φτωχά, ταλαιπωρημένα από φυλακές και εξορίες. Κι όμως, μέσα σε αυτά τα κουρέλια στεκόταν μια ανιδιοτέλεια και μια παρρησία που τους έκανε γίγαντες. Τους μεγάλωνε η πίστη τους στον άνθρωπο και την κοινωνική απελευθέρωση. Οι κομμουνιστές της εποχής ήταν τιτάνες, όχι γιατί δεν φοβήθηκαν, αλλά γιατί ξεπέρασαν τον φόβο και τον αντιμετώπισαν με περιφρόνηση, γιατί η εποχή επέβαλε να γίνουν τιτάνες...
Και ίσως αυτό που συγκλονίζει περισσότερο είναι η αίσθηση της συνέχειας. Εκείνη η στιγμή δεν έμεινε παγωμένη στο 1944. Κυλά μέσα στον χρόνο, φτάνει ως εμάς, μας αγγίζει. Κάθε γενιά καλείται να σταθεί απέναντι στο ύψος που επιτάσσει η Ιστορία και η ανάγκη της να τρέξει μπροστά. Οι εκτελεσμένοι της Καισαριανής δεν είναι απλώς μορφές ενός μακρινού παρελθόντος, είναι φάρος και παράδειγμα, είναι πήχης, χρέος και υπόσχεση, άσβεστο κίνητρο για αποφασιστικότητα, ετοιμότητα σε κάθε δοκιμασία. Στο κάλεσμα της Ιστορίας για τον σοσιαλισμό θα ξαναγεννηθούν οι νέοι μας τιτάνες.
Κι είναι από τότες Μάης εδώ, φως όλα μέσα κι έξω.
Κόλλα τ' αφτί και την καρδιά στο ματωμένο χώμα...**
Ανατριχιάζουμε, λοιπόν, όχι μόνο από συγκίνηση. Ανατριχιάζουμε από το βάρος του χρέους. Από την ευθύνη που περνά από γενιά σε γενιά. Οι εικόνες αυτές δεν μας καλούν απλώς να θυμηθούμε, αλλά μας καλούν να συνεχίσουμε. Να αναλογιστούμε τι σημαίνει να παλεύεις για έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση και καταπίεση. Ανατριχιάζουμε, κρατάμε την ανάσα μας, ευγνωμονούμε τους θυσιασμένους για την κληρονομιά που άφησαν πίσω, υποσχόμαστε ότι ο ήλιος που έλαμπε εκείνη τη μέρα δεν έδυσε μαζί τους. Θα ανατείλει ξανά, ως ήλιος δικαιοσύνης και κοινωνικής απελευθέρωσης, φωτίζοντας τους δρόμους που εκείνοι άνοιξαν με τη θυσία τους. Και αυτό το φωτεινό μονοπάτι θα το διαβούμε. Θα βγούμε νικητές κι ας είναι οι θυσίες μας βαριές...
* Federico Garcia Lorca - Νίκος Καββαδίας
** Πρωτομαγιά του 44' - Κώστας Βάρναλης
Οπως σημειώνει σε ανακοίνωσή του το υπουργείο Πολιτισμού, «η ολοκλήρωση του χαρακτηρισμού της συλλογής ως μνημείου αποτελεί το θεμέλιο για τη διεκδίκησή της από το ελληνικό κράτος». Επίσης, τις επόμενες μέρες θα πραγματοποιηθεί αποστολή κλιμακίου του υπουργείου Πολιτισμού στη Γάνδη του Βελγίου προκειμένου να αποτιμήσει: «Την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, το Υπουργείο Πολιτισμού θα οριστικοποιήσει άμεσα διά της κατάλληλης νομικής οδού τα μέτρα για την απόκτησή της».
Σχετικά με τη στάση της κυβέρνησης, ερωτηθείς χθες σχετικά ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Π. Μαρινάκης διάβασε ενημέρωση από το υπουργείο Πολιτισμού σύμφωνα με την οποία «οι φωτογραφίες των Ελλήνων αντιστασιακών, που οδηγούνται από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής στο εκτελεστικό απόσπασμα στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944 (...) πρέπει να αποκτηθούν από το ελληνικό κράτος, εφόσον είναι γνήσιες. Στην περίπτωση αυτή αποτελούν μοναδικά τεκμήρια, άρρηκτα συνδεδεμένα με συγκεκριμένο τραγικό γεγονός της ελληνικής Ιστορίας, άρα και τμήμα της πολιτιστικής κληρονομιάς του ελληνικού λαού».
Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή οδήγησε πολιτικά κόμματα σε τοποθετήσεις με τις οποίες ζητούν από την πολιτεία την εξασφάλιση των ντοκουμέντων και την ανάδειξή τους ως κομματιού της Ιστορίας του ελληνικού λαού. Σχετικές ανακοινώσεις έβγαλαν μεταξύ άλλων το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά, ενώ ενδεικτικό του μεγάλου αντίκτυπου που προκάλεσε στον λαό το μοναδικό αυτό ιστορικό ντοκουμέντο της τεράστιας θυσίας των κομμουνιστών είναι η δημοσιοποίηση του θέματος σε όλο το φάσμα του αστικού Τύπου, που έχει φιλοξενήσει εκτενή δημοσιεύματα.
ΚΚΕ: Καμία πράξη μίσους των φασιστοειδών δεν μπορεί να ακυρώσει τα συναισθήματα περηφάνιας και δέους
Σε ανακοίνωσή του το Γραφείο Τύπου της ΚΕ του ΚΚΕ τονίζει:
«Μόνο αποτροπιασμό και περιφρόνηση προκαλεί η επιχείρηση καταστροφής από κάποιους θρασύδειλους των μαρμάρινων επιγραφών με τα ονόματα των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την ημέρα που φωτογραφίες - ντοκουμέντα με τις τελευταίες στιγμές τους είδαν το φως της δημοσιότητας.
Προφανώς ενοχλήθηκαν από το ηθικό μεγαλείο των κομμουνιστών, σε αντίθεση με τις σάπιες αξίες που εκπροσωπούν οι ίδιοι.
Καμία πράξη μίσους των θρασύδειλων φασιστοειδών δεν μπορεί να ακυρώσει τα συναισθήματα περηφάνιας και δέους που ένιωσε σήμερα ο λαός μας μπροστά στις συγκλονιστικές εικόνες που αποτυπώνουν την αγέρωχη και αλύγιστη στάση των 200 της Καισαριανής μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Και να 'ναι σίγουροι πως όταν οι φωτογραφίες - ντοκουμέντα πάρουν τη θέση τους εκεί που πρέπει, όλο και περισσότεροι θα εμπνέονται από τη θυσία τους».
Η δημοτική αρχή Καισαριανής σε ανακοίνωσή της «καταδικάζει τις υλικές φθορές που προκλήθηκαν στο Μνημείο των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή, στη μοναδική μαρμάρινη πλάκα που ανέφερε το γεγονός της εκτέλεσης την Πρωτομαγιά του 1944.
Η κίνηση αυτή έγινε λίγες ώρες μετά τη δημοσίευση των ιστορικών φωτογραφιών που έχουν προκαλέσει ρίγος συγκίνησης για την ηρωική, παλικαρίσια στάση των 200 κομμουνιστών ηρώων, οι οποίοι στάθηκαν όρθιοι στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Η ιστορική μνήμη δεν σβήνει, όσο κι αν ενοχλεί κάποιους! Η δημοτική αρχή θα προβεί στην αποκατάσταση των φθορών και θα πρωτοστατήσει με όλες της τις δυνάμεις στην ανάδειξη και αναβάθμιση του ιστορικού αυτού τόπου, κόντρα σε όλους όσοι εμποδίζουν την απόδοση της ιστορικής μνήμης».