Στις αναλύσεις τους, ο πόλεμος εμφανίζεται με ρωγμές στους επιχειρησιακούς πυλώνες, με όρια που ήδη αποτυπώνονται και με στρατηγικές αντιφάσεις των ΗΠΑ - ΕΕ - Ισραήλ οι οποίες δεν κρύβονται, κυρίως εξαιτίας της σφοδρής στρατιωτικής αντίδρασης του Ιράν και της μη επίτευξης του στόχου για ανατροπή της κυβέρνησης σε σύντομο διάστημα μετά την επίθεση.

Καταγράφεται επίσης η κοινή παραδοχή ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή διεξάγεται στο όνομα της ανάσχεσης της Κίνας, εκφράζονται όμως ολοένα και περισσότερες αμφιβολίες για το αν αυτό μπορεί τελικά να συμβεί, ακόμα και για το ενδεχόμενο να γυρίσει μπούμερανγκ στις ΗΠΑ και στους συμμάχους τους.

Ο «Ριζοσπάστης» καταγράφει ενδεικτικά ορισμένες από αυτές τις αναλύσεις, που σκιαγραφούν την ευρωατλαντική ανάγνωση σε μεγάλα ερωτήματα από τη μέχρι τώρα εξέλιξη του πολέμου στο Ιράν, όπως είναι οι επιχειρησιακές δυνατότητες των δυνάμεων που συγκρούονται, η στάση της Κίνας, το βάθος των αντιθέσεων στο εσωτερικό των ΗΠΑ κ.ά.

Οπως αναφέρεται, βασικό στοιχείο του ανταγωνισμού για την πρωτοκαθεδρία στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα είναι η αντιπαράθεση στο πεδίο της Ενέργειας. Σε διάστημα δύο μόλις μηνών, οι ΗΠΑ έχουν στραφεί κατά της Βενεζουέλας και του Ιράν, κρατών που αποτελούσαν δίαυλο φθηνής Ενέργειας για την κινεζική οικονομία, παρακάμπτοντας τους μηχανισμούς που έχουν οικοδομήσει οι ΗΠΑ μέσω του δολαρίου και των κυρώσεων.

Το Ιράν κάλυπτε περίπου το 13,4% των κινεζικών εισαγωγών αργού πετρελαίου, σε τιμές σημαντικά χαμηλότερες από την αγορά, λόγω των κυρώσεων των ΗΠΑ. Μια ενδεχόμενη κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος θα μπορούσε να αφαιρέσει αυτό το ενεργειακό «μαξιλάρι» από το Πεκίνο, αναγκάζοντάς το να αγοράζει σε τιμές παγκόσμιας αγοράς. Ανάλογο ρόλο έπαιζε για την Κίνα και η Βενεζουέλα.

Η συνδυαστική πίεση και στα δύο μέτωπα αποτελεί, κατ' αυτήν την ανάγνωση, μια «οικονομική πολιορκία» της κινεζικής παραγωγικής βάσης, μέσω της αποδιάρθρωσης του δικτύου εναλλακτικών πηγών Ενέργειας που η Κίνα είχε χτίσει μεθοδικά τις τελευταίες δεκαετίες.

Οι εισαγωγές πετρελαίου της Κίνας ανά χώρα προέλευσης, 2000 - 2024 (η πλειοψηφία των ιρανικών εισαγωγών γίνεται μέσω Μαλαισίας)

Η Κίνα εισήγαγε μεν το 45% - 50% του αργού πετρελαίου της μέσω των Στενών του Ορμούζ, αλλά ο συνολικός αυτός όγκος αντιστοιχεί μόλις στο 6,6% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσής της σύμφωνα με εκτιμήσεις της «Nomura», του μεγαλύτερου επενδυτικού, τραπεζικού και χρηματιστηριακού ομίλου της Ιαπωνίας. Ο άνθρακας εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το 52% της κινεζικής ενεργειακής ζήτησης, ενώ οι ΑΠΕ ξεπέρασαν το πετρέλαιο ως δεύτερη πηγή Ενέργειας της χώρας το 2025.²

Ετσι, η έκθεση της Κίνας στο κλείσιμο του Ορμούζ κρίνεται βραχυπρόθεσμα διαχειρίσιμη. Τα κινεζικά στρατηγικά αποθέματα αργού υπολογίζονται σε περίπου 1,39 δισεκατομμύρια βαρέλια, που αντιστοιχούν σε 104 έως 120 ημέρες εισαγωγών. Η Ρωσία έχει ήδη αυξήσει το μερίδιό της στις κινεζικές εισαγωγές πετρελαίου σε πάνω από 17%.

Το κρίσιμο σημείο της ανάλυσης του «Lowy» αφορά τη διαφορά μεταξύ βραχυπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης επίδρασης. Βραχυπρόθεσμα, η διακοπή του ιρανικού πετρελαίου ασκεί πίεση στις εισαγωγές και στο κόστος Ενέργειας για την κινεζική οικονομία, αλλά μακροπρόθεσμα επιταχύνει ακριβώς τις στρατηγικές κινήσεις που οι ΗΠΑ θα ήθελαν να αποτρέψουν: Διαφοροποίηση των πηγών Ενέργειας, εμβάθυνση των σχέσεων με τη Ρωσία, ταχύτερη επέκταση των ΑΠΕ εντός Κίνας, ολοκλήρωση του αγωγού «Power of Siberia 2». Η «ενεργειακή πολιορκία» της Κίνας, αντί να την εξασθενεί, μπορεί να επιταχύνει τον ενεργειακό της μετασχηματισμό.

Από την άλλη, στο χειρότερο σενάριο, οι ΗΠΑ μπορεί να καταλήξουν «παγιδευμένες» σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, με εξαντλημένα αποθέματα και στρατηγική προσοχή καθηλωμένη στη Μέση Ανατολή. Εξέλιξη αντίστοιχη του Ιράκ το 2003, που θεωρείται ότι άφησε χώρο για την άνοδο της Κίνας ως παγκόσμιας δύναμης.

Ούτε στο εσωτερικό των ΗΠΑ αντιμετωπίζεται ο πόλεμος ως αδιαμφισβήτητη επιτυχία, από τα αμερικανικά κέντρα που αναλύουν τις εξελίξεις.

Ο Michael Schiffer, πρώην αναπληρωτής βοηθός υπουργός Αμυνας για την Ανατολική Ασία επί κυβέρνησης Ομπάμα, γράφει στο περιοδικό «The National» ότι η αμερικανική στρατηγική στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: Τον ενεργειακό στραγγαλισμό της Κίνας μέσω αποκοπής εναλλακτικών προμηθειών, τη στρατιωτική επίδειξη δύναμης που στέλνει μήνυμα αποτροπής σε άλλα μέτωπα, και τη γεωπολιτική αναδιάρθρωση της Μέσης Ανατολής υπέρ ισραηλινών και αμερικανικών συμφερόντων.³

Τονίζει ωστόσο ότι καθένας από αυτούς τους τρεις πυλώνες έχει σοβαρές ρωγμές. Η στρατιωτική εμπλοκή στον Περσικό Κόλπο - γράφει - δεν ενισχύει, αλλά υπονομεύει την αμερικανική ηγεμονία, διότι κάθε δολάριο που δαπανάται εκεί δεν επενδύεται στο CHIPS Act, στην Τεχνητή Νοημοσύνη ή στη διατήρηση και την ενίσχυση των συμμαχιών των ΗΠΑ στον Ινδο-Ειρηνικό.

Ταυτόχρονα, το κόστος της επιχείρησης εκτιμάται πως μπορεί να φτάσει έως 210 δισ. δολάρια (συνολικά για την αμερικανική οικονομία), σύμφωνα με το «Penn Wharton Budget Model», επιβαρύνοντας κι άλλο έναν κρατικό προϋπολογισμό που φέρει ήδη χρέος 39 τρισεκατομμυρίων. Την ίδια περίοδο, προσθέτει, η Κίνα επενδύει στην Τεχνητή Νοημοσύνη, στις ημιαγωγούς, στις ΑΠΕ, στη διαστημική τεχνολογία. «Η Αμερική, διαβάζοντας τον κόσμο μέσα από τον φακό του πετρελαίου και της στρατιωτικής κυριαρχίας, κινδυνεύει να "κερδίσει" έναν πόλεμο που χάνει μια εποχή», γράφει.

Ο Schiffer δεν αμφισβητεί ότι η αποδυνάμωση του Ιράν εξυπηρετεί τα αμερικανικά συμφέροντα βραχυπρόθεσμα - και τα ισραηλινά ακόμα περισσότερο. Αμφισβητεί όμως ότι η στρατηγική αυτή είναι συνεπής απέναντι στον βασικό αντίπαλο, την Κίνα. Αν ο ανταγωνισμός του 21ου αιώνα διεξάγεται κυρίως στον Ινδο-Ειρηνικό, η συσσώρευση στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή ισοδυναμεί με αναχρονιστική διανομή δυνάμεων, αναφέρει.

Πολλά αμερικανικά αναλυτικά κέντρα εστιάζουν στο οικονομικό κόστος του πολέμου, ως βασική παράμετρο για την εξέλιξή του. Σύμφωνα με ανάλυση της «Wall Street Journal» και των «Asia Times», το αμερικανικό Πεντάγωνο αντιμετωπίζει ένα σοβαρό πρόβλημα λογιστικής πολέμου: Η οικονομία πυρός είναι εξ ορισμού ασύμμετρη σε βάρος των ΗΠΑ, καθώς τα ιρανικά όπλα είναι ασύγκριτα φτηνότερα από αυτά που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ για να επιτεθούν στο Ιράν ή να αναχαιτίσουν τις αντεπιθέσεις του.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα drones τύπου Shahed-136. Σύμφωνα με έγγραφα που έχουν διαρρεύσει, ο ρωσικός στρατός φέρεται να κατέβαλε το 2022 περίπου 1,75 δισ. δολάρια σε ράβδους χρυσού για την εισαγωγή 6.000 τέτοιων drones από το Ιράν. Τα ίδια έγγραφα αναφέρουν ότι με σχεδόν πλήρη μεταφορά της παραγωγής στη Ρωσία, το εκτιμώμενο κόστος διαμορφώνεται σε 48.800 δολάρια ανά μονάδα.

Από την άλλη, ένας μόλις πύραυλος του συστήματος αναχαίτισης THAAD κοστίζει 12,7 εκατομμύρια δολάρια. Η «Heritage Foundation» είχε προειδοποιήσει ήδη πριν τον πόλεμο ότι τα αποθέματα πυραύλων SM-3, SM-6, PAC-3 MSE και THAAD των ΗΠΑ θα εξαντλούνταν μέσα σε ημέρες σε σύγκρουση με έναν σύγχρονο αντίπαλο του αμερικανικού στρατού.⁴Οι αμερικανικές βιομηχανίες «άμυνας» δεν έχουν επέκταση παραγωγικής ικανότητας που να επιτρέπει ταχεία αναπλήρωση αποθεμάτων.

Οπως δήλωσε χαρακτηριστικά ένας Δημοκρατικός γερουσιαστής, «οι Ιρανοί έχουν τη δυνατότητα να κατασκευάζουν μεγάλους αριθμούς drones τύπου Shahed, βαλλιστικούς πυραύλους μέσου και μικρού βεληνεκούς, ενώ διαθέτουν και τεράστια αποθέματα. Κάποια στιγμή λοιπόν το ζήτημα μετατρέπεται σε πρόβλημα αριθμών: Πώς θα αναπληρωθούν τα πυρομαχικά της αντιαεροπορικής άμυνας; Από πού θα προέλθουν;».

Παράλληλα, τονίζεται πως η αναπλήρωση αμερικανικών στρατιωτικών αποθεμάτων εξαρτάται από το γάλλιο, ένα στρατηγικό σπάνιο μέταλλο που είναι απαραίτητο για ημιαγωγούς στρατιωτικής χρήσης και ελέγχεται κατά ποσοστό άνω του 90% από την Κίνα. Να σημειωθεί ότι το Πεκίνο έχει ήδη επιβάλει εξαγωγικούς περιορισμούς γαλλίου.

Πέραν της αμεσότητας του πολέμου, μια άλλη διάσταση αναδύεται στις αναλύσεις: Το ιρανικό πεδίο μάχης ως πηγή κρίσιμης στρατιωτικής πληροφόρησης για την Κίνα. Οπως σημειώνει το «Modern Diplomacy», η Κίνα επιδιώκει να μετατρέψει το ιρανικό έδαφος σε «πραγματικό εργαστήριο ελέγχου» αμερικανικών και ισραηλινών οπλικών συστημάτων. Τα ραντάρ, οι θερμικές υπογραφές, τα μοτίβα εναέριας κάλυψης, η απόδοση των συστημάτων αναχαίτισης «Patriot» και THAAD σε πραγματικές συνθήκες πολέμου, καταγράφονται και αναλύονται από την κινεζική πλευρά.⁵

Η ίδια τακτική εφαρμόζεται και στο μέτωπο της Ουκρανίας, δημιουργώντας ένα τριγωνικό σχήμα: Η Κίνα μελετά τις αποτυχίες των ρωσικών επιχειρήσεων στην Ουκρανία, αντλεί μεγάλες ποσότητες δεδομένων για δυτικά οπλικά συστήματα (HIMARS, «Patriot», σύγχρονα αντιαεροπορικά) και τώρα αποκτά πρόσθετες από τον ιρανικό χώρο.

WSJ και «Asia Times» υπογραμμίζουν ότι η Ρωσία μοιράζεται ήδη πληροφορίες με το Ιράν για τον εντοπισμό αμερικανικών ναυτικών κινήσεων. Η Κίνα δεν συμμετέχει άμεσα σε αυτήν τη ροή πληροφοριών, αλλά ωφελείται από την κοινή ρωσοϊρανική πίεση στα αμερικανικά αποθέματα και την αμερικανική συγκέντρωση ισχύος μακριά από τον Ειρηνικό.

Μια άλλη ανάλυση, από το αμερικανικό «The Conversation», εστιάζει στις σχέσεις Κίνας - Ιράν και ξεχωρίζει το εξής στοιχείο: «Παρά τη ρητορική περί "ολοκληρωμένης εταιρικής σχέσης", το Πεκίνο δεν έχει προχωρήσει ποτέ σε ένα αποφασιστικό στρατηγικό στοίχημα υπέρ της Τεχεράνης. Το διμερές εμπόριο παραμένει σχετικά περιορισμένο σε σύγκριση με το ευρύτερο παγκόσμιο εμπορικό αποτύπωμα της Κίνας, ενώ οι εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου, αν και χρήσιμες για το Πεκίνο, δεν είναι αναντικατάστατες. Την ίδια ώρα, οι επενδύσεις στο πλαίσιο της Πρωτοβουλίας "Ζώνη και Δρόμος" κατευθύνονται σε μεγαλύτερο βαθμό προς χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα - οικονομίες που βρίσκονται πλέον εκτεθειμένες σε ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα».

Το δε «Foreign Affairs» προσθέτει: «Η Κίνα παίζει σε πολλά ταμπλό ταυτόχρονα. Στο ιρανικό, έχει επιλέξει να μείνει επιφυλακτική κερδοσκόπος».⁶

Αναλύοντας την κινεζική αντίδραση, το αμερικανικό «Carnegie Endowment for International Peace» επεξηγεί τις διαφορές μεταξύ του ευρωατλαντικού στρατοπέδου σε αντίθεση με τον υπό διαμόρφωση ευρασιατικό άξονα.

Ο λόγος που «η Δύση συνεχώς εκπλήσσεται από την κινεζική αδράνεια όταν οι εταίροι της Κίνας βρίσκονται υπό πίεση», αναφέρει το «Carnegie», είναι ότι προβάλλει τη δυτική λογική συμμαχιών, που περιλαμβάνει ρητές δεσμεύσεις ασφάλειας και κοινής άμυνας σε ένα σύστημα που λειτουργεί με εντελώς διαφορετική λογική.

Οι κινεζικές «εταιρικές σχέσεις» με τους συμμάχους και τους εταίρους του Πεκίνου δεν συνεπάγονται δέσμευση ασφάλειας. Δεν υπάρχει κινεζικό «Αρθρο 5», ούτε ρήτρες κοινής άμυνας. «Αυτό που υπάρχει είναι ένα χαρτοφυλάκιο συμφερόντων, που η Κίνα διαχειρίζεται ψυχρά και στρατηγικά». Τονίζεται πως το Πεκίνο έχει ταυτόχρονα σχέσεις με Ιράν, Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Αίγυπτο, Τουρκία - ακόμα και με Ισραήλ. «Αυτή η πολυδιάστατη παρουσία δεν είναι υποκρισία, είναι λογική. Η Κίνα δεν επιλέγει πλευρές - επιλέγει θέσεις».

Το «Carnegie» σημειώνει πως αυτό αποκαλύπτει μια «βαθύτερη ασυμμετρία εξάρτησης». Πολλοί εταίροι της Κίνας χρειάζονται το Πεκίνο περισσότερο από ό,τι το Πεκίνο χρειάζεται εκείνους. Στην περίπτωση του Ιράν, το «Carnegie» εκτιμά ότι η ιρανική οικονομία εξαρτάται από την κινεζική πρόσβαση στη δική της αγορά, από κινεζικές τεχνολογίες που αντικαθιστούν τις δυτικές, από κινεζικό συνάλλαγμα που παρακάμπτει το δολάριο. «Η Κίνα, αντίθετα, έχει πολλαπλές εναλλακτικές - και αυτή η ασυμμετρία τής επιτρέπει να παρατηρεί χωρίς να εξαναγκάζεται να αντιδρά».⁷

Το «Foreign Affairs» δημοσίευσε ανάλυση με τον αποκαλυπτικό τίτλο «Γιατί η κλιμάκωση ευνοεί το Ιράν». Σ' αυτήν επισημαίνει ότι οι αμερικανο-ισραηλινές επιδρομές της 28ης Φλεβάρη που στόχευσαν τον ανώτατο ηγέτη Χαμενεΐ και την ηγεσία των «Φρουρών της Επανάστασης» δεν παρέλυσαν τη διοίκηση του Ιράν. Αντίθετα, η Τεχεράνη αντέδρασε εντός ωρών με εκατοντάδες βαλλιστικούς πυραύλους και drones, χτυπώντας στόχους σε 9 χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις. Το αποτέλεσμα: Αεροδρόμια ανεστάλησαν, η κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ μειώθηκε κατά περίπου 75%, οι τιμές ασφαλίστρων ναυτιλίας εκτινάχθηκαν, οι αγορές πετρελαίου ταράχτηκαν.⁸

Αυτή η αντίδραση, υποστηρίζει το άρθρο, δεν είναι άτακτη αντεκδίκηση αλλά συνειδητή στρατηγική «οριζόντιας κλιμάκωσης». Ο ασθενέστερος αντίπαλος διευρύνει γεωγραφικά και πολιτικά τη σύγκρουση και πολλαπλασιάζει τους κινδύνους για τον ισχυρό, αντί να συγκρουστεί μαζί του μετωπικά. Το «Foreign Affairs» παραπέμπει σε ιστορικά προηγούμενα, όπως η επίθεση Τετ στο Βιετνάμ (1968), που ανέτρεψε πολιτικά μια αμερικανική υπεροχή την οποία κανείς δεν αμφισβητούσε στρατιωτικά.

Το δίλημμα που θέτει για τις ΗΠΑ είναι αδιέξοδο: Είτε συνέχιση και εντατικοποίηση του πολέμου, που σημαίνει παρατεταμένη στρατιωτική εμπλοκή με αβέβαιο τέλος, ανάλογη της εναέριας «κατοχής» του Ιράκ στη δεκαετία του '90, που τελικά οδήγησε στην εισβολή του 2003, είτε αποχώρηση τώρα, με άμεσο και βαρύ κόστος για την αμερικανική κυβέρνηση. «Η τακτική κυριαρχία δεν είναι στρατηγική», προσθέτει. «Η αρχική επίθεση έλυσε ένα τακτικό πρόβλημα, αλλά δημιούργησε ένα στρατηγικό».

Και τα μέτωπα αυτά, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, έχουν κάθε προοπτική να πολλαπλασιαστούν περαιτέρω. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν ήδη επιστρατεύσει την ιδέα ενθάρρυνσης κουρδικής εξέγερσης στο εσωτερικό του Ιράν, κίνηση που θα μπορούσε να τραβήξει στη σύγκρουση Ιράκ, Συρία και Τουρκία. Η κατάρριψη τριών αμερικανικών αεροσκαφών σε περιστατικό φίλιων πυρών πάνω από το Κουβέιτ αποκαλύπτει ήδη τα προβλήματα συντονισμού σε ένα πολυμέτωπο θέατρο επιχειρήσεων.

Τα ευρωπαϊκά κράτη, συνεχίζει το «Foreign Affairs», εκτεθειμένα στις επιπτώσεις του ενεργειακού σοκ και των ενδεχόμενων μεταναστευτικών ροών, δείχνουν να αποστασιοποιούνται και να μην παρέχουν πλήρη στήριξη.

Το βαθύτερο πρόβλημα που θέτει η ανάλυση είναι το γεγονός ότι όσο παρατείνεται η σύγκρουση, τόσο περισσότεροι παράγοντες εισέρχονται σε αυτή με δικά τους συμφέροντα, κανείς πλήρως συντονισμένος, όλοι ικανοί να αλλάξουν την πορεία της κλιμάκωσης ανεξέλεγκτα. «Η αποφασιστική φάση του πολέμου», καταλήγει, «δεν άρχισε με την πρώτη επίθεση, αλλά με την περιφερειακή κρίση που ακολούθησε» - μια κρίση την οποία, όπως παραδέχεται ο συντάκτης, κανείς πλέον δεν ελέγχει πλήρως.

Πηγές:

1) «Lowy Institute», «China's energy exposure: the Iran scenario».

2) https://www.cnbc.com/2026/03/09/china-oil-shock-iran-war-hormuz-energy-transition.html

3) «The National Interest», Michael Schiffer, «Trump's 19th-century statecraft in a 21st-century world».

4) https://www.heritage.org/sites/default/files/2026-03/2026_IndexOfUSMilitaryStrength_ASSESSMENT_POWER_MD.pdf

5) «Modern Diplomacy», «China's Iran Strategy: A Proxy Laboratory for War with America».

6) «Foreign Affairs», «Why China Won't Save Iran», και «The Conversation», «China's non-intervention and the Iran war».

7) «Carnegie Endowment for International Peace», Evan Feigenbaum, «The limits of China's partnerships».

8) «Foreign Affairs», «Why Escalation Favors Iran. America and Israel May Have Bitten Off More Than They Can Chew».